Xəstələr dayaq-hərəkət aparatının oynaqlarından birində kəskin ağrı şikayəti ilə həkimə müraciət etdikdə halların 30%-ə qədəri irinli artritin inkişafı ilə bağlı olur. Bu xəstəliyə piogen aktivlik göstərməyə qadir olan istənilən bakteriyalar səbəb ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Septik artrit
- bakterial artrit
Xəstəlik haqqında
Xəstələr dayaq-hərəkət aparatının oynaqlarından birində kəskin ağrı şikayəti ilə həkimə müraciət etdikdə halların 30%-ə qədəri irinli artritin inkişafı ilə bağlı olur. Bu xəstəliyə piogen aktivlik göstərməyə qadir olan istənilən bakteriyalar səbəb ola bilər.
Normada oynaqdaxili strukturlar mikroorqanizmlərlə çirklənmiş olmur. Lakin sonuncular müəyyən şəraitdə oynağın boşluğuna daxil ola bilər. Ən mühüm risk amili antimikrob immunitetin azalmasıdır ki, bu da yaşlı insanlarda, eləcə də ağır assosiativ patologiya zamanı (şəkərli diabet, böyrək və qaraciyərin xroniki çatışmazlığı, bədxassəli şişlər) müşahidə olunur. Böyrəklərin, ağciyərlərin iltihabı, dəri xəstəlikləri zamanı orqanizmdə mövcud olan infeksion ocaqlar da müəyyən patogenetik rol oynayır. İrinli artritin ehtimalını oynaqı ilkin zədələyən infeksion olmayan patoloji proseslər, məsələn, revmatoid artrit, podaqra, oynağa qansızma və digərləri artırır. Bu xəstəliklər təkcə oynağı daha həssas etmir, həm də bununla əlaqədar aparılan sitostatik və kortikosteroidlərlə supressiv terapiya immun müdafiənin aktivliyini azaldır. İrinli artritin yaranmasının daha nadir səbəbi kimi müxtəlif invaziv tibbi manipulyasiyalar – venadaxili inyeksiyalar, oynaqdaxili müdaxilələr və s. Də hesab olunur.
İrinli artritin diaqnostikası klinik simptomatikanın təhlilinə, oynağın rentgenoloji müayinəsi məlumatlarının qiymətləndirilməsinə, laborator diaqnostika nəticələrinə əsaslanır. Mürəkkəb klinik hallarda diz və digər oynağın vəziyyətini ətraflı öyrənmək üçün maqnit-rezonans tomoqrafiyası aparılır.
Klinik tövsiyələrə əsasən, irinli artritin kombinə olunmuş müalicəsi aparılır. Bu, həm konservativ (antibakterial, iltihabəleyhinə, ağrıkəsici) terapiyanı, həm də oynağın sanasiyasına yönəlmiş cərrahi müdaxiləni əhatə edir.
İrinli artrit sürətlə irəliləyən xəstəlikdir: iltihab əvvəlcə sinovial qişada başlayır, sonra oynağın bütün strukturlarına keçir. İrinli iltihab oynağın dağıdıcı zədələnməsinə gətirib çıxarır.
Səbəbləri
İrinli artritin yaranmasının aparıcı səbəbi Staphylococcus aureus-un oynaq boşluğuna daxil olmasıdır. Bu patogen ən çox (80%) oynaqların infeksion zədələnməsi zamanı, xüsusən də insanın sağlamlığını zəiflədən müşayiətedici xəstəlikləri olduqda aşkar edilir. Digər geniş yayılmış törədicilər epidermal stafilokoklar və streptokokklardır. Bir qədər nadir hallarda aşağıdakı patogenlər rast gəlinir:
- Enterokoklar;
- Propionobakteriyalar;
- Korinebakteriyalar;
- Enterobakteriyalar;
- Göy-yaşıl irin çöpləri (Pseudomonas aeruginosa);
- Qonokoklar;
- Anaeroblar.
Oynağın irinli iltihabı ciddi bir problemdir, çünki son illərdə penisillinlərə davamlı ştammların (metisillinə davamlı ştammların) aşkar artımı müşahidə olunur.
Patogenlər oynaq boşluğuna müxtəlif yollarla daxil ola bilərlər:
- Əməliyyat zamanı, deşici yaralanmalar zamanı birbaşa nüfuzetmə;
- Yaxın yerləşən yumşaq toxumalarda (dəri, dərialtı qat, əzələlər) infeksion-iltihabi proses olduqda kontakt yolu ilə nüfuzetmə;
- Orqanizmdə xroniki infeksiya ocaqlarından qan axını ilə patogenlərin yayılması;
- Limfa axını ilə, limfa drenajı yolunda yerləşən infeksiya ocaqlarından patogenlərin yayılması.
Təsnifat
İrinli artrit 2 kateqoriyaya bölünür:
- Nativ (protezləşdirilməmiş) oynağın iltihabı;
- Protezləşdirilmiş oynağın infeksiyası.
Klinik mənzərə
Əksər hallarda patoloji proses oynaqda yüksək intensivlikli kəskin yaranan ağrılarla başlayır. İltihablı oynağın üzərindəki dəri qızarmış və toxunduqda istidir. İrinli artritin yerli simptomları ilə yanaşı, xəstəliyin ümumi təzahürləri də mövcuddur. Toxuma dağılma məhsullarının və bakterial toksinlərin qana daxil olması sistemik iltihab cavabına səbəb olur, buna görə qızdırma və güclü üşütmə inkişaf edir. Bununla yanaşı, normal və ya bir qədər yüksəlmiş bədən temperaturu ilə müşayiət olunan kəskin irinli iltihab halları da mümkündür. Belə vəziyyət yaşlı xəstələrdə, onlarda aparılan immunosupressiv terapiya fonunda, eləcə də bud-çanaq və ya oma-çanaq oynağının iltihabında müşahidə olunur; bu zaman xəstəliyin yeganə təzahürü dinamikada artan oynaqdakı intensiv ağrıdır. Bud-çanaq və oma-çanaq oynağının bakterial iltihabında ağrı hissləri həmçinin belin aşağı hissəsini, sağrı nahiyəsini və bud sahəsinin ön səthini də əhatə edə bilər.
İrinli artrit ən çox bir oynağı zədələyir, yalnız 10% hallarda proses bir neçə oynağı əhatə edə bilər. İltihab həm orta və iri oynaqlarda, həm də kiçik oynaqlarda (məsələn, barmağın falanqaarası oynaqlarında) inkişaf edə bilər.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Xəstəliyin diaqnostikası klinik müayinə ilə başlayır. Həkim iltihablaşmış oynağın vəziyyətini vizual və palpator yolla qiymətləndirir. Növbəti mərhələdə laborator və instrumental müayinələr aparılır:
- Ümumi klinik qan analizi – leykositlərin yüksəlmiş səviyyəsi, eritrositlərin çökmə sürətinin artması, leykosit formulasının sola meyilli yerdəyişməsi müəyyən edilir;
- Yüksəlmiş səviyyə C-reaktiv zülalın periferik qanda;
- Səbəbkar mikroorqanizmləri müəyyən etmək və onların antibakterial preparatlara həssaslığını qiymətləndirmək üçün oynaq mayesinin mikrobioloji tədqiqi (sinovial maye oynağın punksiyası yolu ilə əldə olunur);
- Kişilərdə uretra axıntısının və ya qadınlarda servikal kanal axıntısının xüsusi mühitlərə əkilməsi – qonokok infeksiyasına şübhə olduqda göstərilir;
- Oynağın rentgenoloji müayinəsi, bu, sümük iliy kanalının iltihabını istisna etməyə və pasiyentin aparılmasının sonrakı taktikasını müəyyən etməyə imkan verir (qeyd etmək lazımdır ki, oynağın irinli iltihabının rentgen əlamətləri yalnız xəstəliyin ikinci həftəsinin sonuna doğru görünür);
- Kompüter və ya Maqnit-rezonans tomoqrafiya – rentgenoqrafiya ilə müqayisədə daha erkən diaqnostikaya imkan verir.
Müalicə
İrinli artritin müalicəsi müxtəlif istiqamətləri əhatə edir – dərman terapiyası, oynağın cərrahi sanasiyası ilə birlikdə və müalicəvi bədən tərbiyəsinə mərhələli keçid.
Antibiotiklər xəstəliyin ilk günlərindən təyin olunur, əsasən əzələdaxili və ya venadaxili inyeksiyalar şəklində. Əvvəlcə həkim geniş təsir spektrli preparatlardan istifadə edir, mikrobioloji tədqiqatın nəticələri alındıqdan sonra isə zərurət olduqda (ilk qəbuldən üçüncü günə qədər klinik effektin olmaması) antibiotik dəyişdirilir.
Kompleks konservativ terapiya tərkibində ağrıkəsici preparatlar və iltihab əleyhinə aktivlik göstərən qeyri-steroidlər də istifadə olunur.
İrinli artriti evdə, özbaşına müalicə etmək olmaz!
Cərrahi müalicə
İrinli artritdə cərrahi müdaxilənin 2 variantı mümkündür:
- Qalın iynə ilə oynağın punksiyası, irin boşaldılması və oynağın antiseptiklərlə yuyulması (iltihablaşmış oynağın aktiv drenajı hər gün aparılır, ilk sutkada bir neçə dəfə yerinə yetirilməsi mümkündür);
- Oynağın destruktiv dəyişilmiş toxumalarının geniş açılması ilə açıq əməliyyat.
Açıq əməliyyat üçün göstərişlər aşağıdakı hallardır:
- Böyük oynaqların – bud-çanaq və ya çiyin oynağının iltihabi zədələnməsi;
- Onurğa beyninin kompressiyası əlamətləri ilə müşayiət olunan fəqərələrin osteomielitik zədələnməsi;
- Oynağın punksiya və aktiv drenaj üçün texniki çətinlik yaradan quruluş xüsusiyyətləri;
- Irinli ifrazatın yüksək sıxlığı və qatılığı, bunun nəticəsində onun punksiya iynəsi ilə keçməsinin mümkünsüz olması;
- Irinli artritə osteomielitin qoşulması;
- Oynaq boşluğunda irinli iltihaba səbəb olmuş yad cismin olması;
- Kombinə olunmuş terapiyanın gec başlanması (xəstəliyin ilk klinik əlamətlərinin əmələ gəlməsindən 1 həftə sonra).
Reabilitasiya
Əməliyyatdan sonra 2 sutka ərzində oynaq hərəkətsiz vəziyyətdə olmalıdır. Kontrakturaların qarşısını almaq üçün üçüncü sutkadan passiv bükülmə və açılma göstərilir. Ağrı sindromu azaldıqca, yük səviyyəsinin tədricən artırılması ilə aktiv hərəkətlərə icazə verilir.
Profilaktika
İrinli artritin profilaktikası dayaq-hərəkət sistemi patologiyalarının, xroniki infeksiya ocaqlarının vaxtında müalicəsinə və immunitetin gücləndirilməsinə yönəldilmişdir. Oynaqların protezləşdirilməsi zamanı infeksion risklərin azaldılması üçün antibiotik profilaktikası təyin edilir.
Yadda saxla!
Protezləşdirilmiş oynaqda da bakterial infeksiya inkişaf edə bilər. Patogenlər 1 və ya bir neçə nativ və ya protezləşdirilmiş struktura daxil ola bilər. Beləliklə, iltihab ilkin olaraq sümük toxumasında, onun sementlə birləşdiyi yerdə, protezləşdirilmiş oynağın qişasında və boşluğunda, sinoviyanın qalan hissəsində, həmçinin oynaq ətrafındakı yumşaq toxuma komponentində inkişaf edə bilər. Nəzərə alaraq ki, ən çox protezləşdirilən oynaq bud-çanaq oynaqdır, onun əməliyyatdan sonrakı infeksiyasının simptomları həkimlərə yaxşı məlumdur. Beləliklə, klinik təzahürlər fistul yolun əmələ gəlməsi ilə irinli ifrazat, ağrılı hisslər, bədən temperaturunun yüksəlməsi, zədələnmə sahəsinin qızarması və şişkinliyi, lokal dəri iltihabları hesab olunur. Protezləşdirilmiş oynağın irinli infeksiyasının müalicəsi aşağıda təsvir olunan ümumi cərrahiyyə prinsiplərinə uyğun aparılır.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə ilə travmatoloq-ortoped həkim məşğul olur.
İrinli artritin müalicəsinə vaxtında başlandıqda və pasiyentdə ağır somatik xəstəliklər olmadıqda, proqnoz əlverişlidir. Əgər kombinə olunmuş müalicə gecikirsə, o zaman oynaq funksiyasının davamlı pozulması mümkündür.
Bəzi hallarda oynaqların irinli iltihabı qonokoklar tərəfindən törədilə bilər. Bu vəziyyətdə klinik təzahürlərin müəyyən xüsusiyyətləri olur. Belə ki, pasiyenti ümumi zəiflik, pis ümumi vəziyyət və hərarət narahat edir. Bu simptomlar çox vaxt dəri təzahürləri ilə birləşir. Dəridə az miqdarda sızanaq əmələ gəlir, o cümlədən irinli tərkibli və hemorragik komponentli. Bu elementlərin palpasiya edilməsi ağrı törətmir. Səpkilər diametri 3 mm-dən artıq olmur və bədənin gövdəsindən uzaq yerləşən ətrafların dəri sahələrində lokallaşır. Dəri elementlərinin əmələ gəlməsindən 4-5 gün sonra onlar geriyə inkişaf edir (papul və pustulların itməsi sonrası dərinin qeyri-sabit rənglənməsi qala bilər).
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
