Kortizol böyrəküstü vəzilərin qabıq qatının hasil etdiyi stress hormonudur: qlükoza səviyyəsini, təzyiqi və iltihab reaksiyasını tənzimləyir. Analiz hormonun artıq və ya çatışmazlığını göstərir. Endokrinoloq onu Kuşinq sindromundan, Addison xəstəliyindən şübhələnəndə və bu xəstəliklərin müalicəsinə nəzarət üçün təyin edir.
- Biomaterial
- Venoz qan
- Nəticə hazır olur
- 1 iş günü
- Ac qarına
- Bəli
- Qiymət
- 14 AZN
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Onlayn
Həkim-koordinatorun pulsuz konsultasiyası
müayinə və prosedurlara hazırlıq barədə
Müayinə və ya prosedur keçirməyi planlaşdırırsınız?
Həkim-koordinatorumuz hazırlığı, prosedurun necə keçdiyini, göstəriş və əks göstərişləri izah edəcək, suallarınızı cavablandıracaq.
Pulsuz konsultasiyaya yazılın — operator sizin üçün əlverişli zəng vaxtını seçəcək.
Sinonimlər
- hidrokortizon
- qanda kortizol
Müayinənin təsviri
Kortizol böyrəküstü vəzilərin qabıq qatında hasil olunan hormondur. Onun ifrazını hipofizin adrenokortikotrop hormonu (AKTH) idarə edir: AKTH artanda kortizol da artır.
Kortizol orqanizmdə bir çox vacib işi görür: qanda qlükoza səviyyəsini saxlayır, arterial təzyiqi tənzimləyir, iltihabı və immun reaksiyanı cilovlayır, orqanizmin stressə, travmaya və infeksiyaya uyğunlaşmasına kömək edir. Hormon həm çox, həm də az olduqda ciddi pozğunluqlar yaranır.
Kortizolun miqdarı gün ərzində təbii olaraq dəyişir: ən yüksək səviyyə səhər saat 8 radələrində, ən aşağı səviyyə isə gecə saat 23 radələrində olur. Sağlam insanda səhər və gündüz arasında fərq təxminən 50%, səhər və axşam arasında isə 3,5 dəfəyə qədər ola bilər. Ona görə nəticəni yalnız qanın götürüldüyü saatı bilməklə düzgün qiymətləndirmək olar.
Analiz venoz qanın zərdabında kemilüminessent immunoanaliz üsulu ilə aparılır.
Göstərişlər
- Kuşinq sindromundan şübhə: davamlı yüksək təzyiq, əzələ zəifliyi, qarında və üzdə piylənmə, dəridə bənövşəyi çatlar;
- uşaqlarda böyümənin ləngiməsi və çəki artıqlığı;
- böyrəküstü vəzi çatışmazlığından (Addison xəstəliyindən) şübhə: dərinin tündləşməsi, zəiflik, tez yorulma, aşağı təzyiq;
- müayinə zamanı təsadüfən aşkar edilmiş böyrəküstü vəzi törəməsi (insidentaloma);
- Addison xəstəliyinin və ya Kuşinq xəstəliyinin müalicəsinə nəzarət.
Müayinənin aparılması
-
Hazırlıq 2 gün
Spirtli içki, ağır yük və həyəcandan çəkinin, ac qarına gəlin.
-
Analizin götürülməsi 10–15 dəqiqə
Sakit oturduqdan sonra səhər venadan qan götürülür.
-
Nəticə 1 iş günü
Nəticəni qanın götürüldüyü saatı nəzərə alaraq endokrinoloq yozur.
Müayinəyə hazırlıq
- Qanı ac qarına verin: son yeməkdən 8–12 saat keçməlidir. Əvvəlki axşam yüngül şam edin, yağlı yeməkdən çəkinin.
- Analizdən 1–2 saat əvvəl qəhvə, çay və şirə içməyin, siqaret çəkməyin; qazsız su içmək olar.
- 2 gün əvvəldən spirtli içkidən, ağır fiziki yükdən və güclü həyəcandan uzaq durun – hətta pilləkənlə tələsik qalxmaq da kortizolu artırır.
- 2 gün əvvəl androgen və estrogen preparatlarını qəbul etməyin (həkimlə razılaşdırmaqla).
- Rentgen, ultrasəs müayinəsi, fizioterapiya və masaj olan gün analiz verməyin.
C vitamini, oral kontraseptivlər, kortikosteroidlər və hormonlara təsir edən digər dərmanlar qəbul edirsinizsə, hazırlığı əvvəlcədən həkimlə müzakirə edin.
Analiz necə götürülür
Qan dirsək venasından götürülür. Hormonun səviyyəsi saatdan asılı olduğundan, qanı həkimin göstərdiyi vaxtda, adətən səhər saat 8–10 arasında verin. Qan götürülməzdən əvvəl 10–15 dəqiqə sakit oturun. Tibb bacısı qolu sarğı ilə sıxır, dərini antiseptiklə silir və nazik iynə ilə bir neçə mililitr qan alır. İynə batanda qısa sancı olur, prosedur bir neçə dəqiqə çəkir.
Nəticəyə nə təsir edə bilər
Kortizol hormonu gün ərzində kəskin dəyişir və stresə dərhal reaksiya verir.
- Sutka ritmi: səhər saatlarında ən yüksək, gecə ən aşağı olur, ona görə qan həkimin göstərdiyi vaxtda verilməlidir.
- Əsəbi gərginlik, qorxu, qan götürmə narahatlığı, ağır fiziki yük və yuxusuzluq səviyyəni qaldıra bilər.
- Hamiləlik, estrogen tərkibli kontraseptivlər və kortikosteroidlər (həblər, kremlər, inhalyatorlar, inyeksiyalar) nəticəni dəyişir.
- Spirt, çoxlu qəhvə və siqaret də göstəriciyə təsir edə bilər.
- Biotin (B7) tərkibli əlavələr bəzi immunoanaliz üsulları ilə ölçülən nəticəni təhrif edir.
- Nəticə forması üzərindəki norma həmin laboratoriyanın üsuluna aiddir; başqa yerdə aparılmış analizlə birbaşa müqayisə etmək yanıltıcı ola bilər.
Qəbul etdiyiniz dərman və vitaminlər barədə həkimə və laboranta əvvəlcədən deyin. Göstəricini həkim klinik mənzərə və digər test nəticələri ilə birlikdə izah edir.
Referens dəyərlər
| Göstərici | Qanın götürülmə vaxtı | Referens dəyər | Vahid |
|---|---|---|---|
| Kortizol | Səhər, 6:00–10:00 | 166–507 | nmol/l |
| Kortizol | Axşam, 16:00–20:00 | 73,8–291 | nmol/l |
Dəyərlər laboratoriyanın istifadə etdiyi metoddan asılıdır, ona görə nəticənizi analiz blankında göstərilən intervalla müqayisə edin.
Nəticənin yozulması
Yüksək kortizol (hiperkortisizm, Kuşinq sindromu və ya xəstəliyi) aşağıdakı hallarla bağlı ola bilər:
- hipofiz və ya hipotalamus şişləri;
- AKTH hasil edən şişlər, məsələn, bronxlarda, yumurtalıqlarda və ya xayalarda;
- böyrəküstü vəzinin şişləri və ya qabıq qatının hiperplaziyası;
- piylənmə;
- hipertireoz.
Kortizol fizioloji səbəblərdən də yüksələ bilər: hamiləlikdə, travma və əməliyyatdan sonra, spirtli içkidən sui-istifadə və siqaret çəkmə zamanı, oral kontraseptivlər və bəzi sidikqovucu dərmanlar qəbul edərkən.
Aşağı kortizol aşağıdakı hallarda müşahidə olunur:
- böyrəküstü vəzi qabığının iltihabi, autoimmun və ya vərəm mənşəli zədələnməsi (Addison xəstəliyi);
- adrenogenital sindrom (böyrəküstü vəzi qabığının anadangəlmə hiperplaziyası);
- hipotireoz;
- kortikosteroid dərmanlarının uzun müddət qəbulu və birdən dayandırılması.
Tək bir analiz diaqnoz üçün kifayət etmir. Nəticəni endokrinoloq şikayətlər və digər müayinələrlə birlikdə qiymətləndirir.
Nəticə normadan kənar olduqda analiz günün müxtəlif saatlarında təkrarlanır, sidikdə və tüpürcəkdə kortizol, qanda AKTH və aldosteron təyin olunur. Çox vaxt böyrəküstü vəzilərin vizualizasiyası (ultrasəs, KT, MRT) və ya başqa yerdə yerləşən şişin axtarışı da lazım olur.
Yadda saxla!
Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün kortizolu 2–3 gün fasilə ilə bir neçə dəfə vermək tövsiyə olunur. Bu zaman eyni laboratoriyanı seçin və hər dəfə təxminən eyni saatda gəlin. Fərdi sutkalıq ritmi öyrənmək üçün həkim gün ərzində bir neçə nümunə də təyin edə bilər.
- Gecə növbəsində işləyirsinizsə və ya yuxu rejiminiz pozulubsa, bunu həkimə deyin – kortizolun ritmi yuxu-oyaqlıq dövrünə bağlıdır.
- Hormonal kremlər, inhalyatorlar və oynağa iynələr də kortizol səviyyəsinə təsir edə bilər.
Qiymət cədvəli
- Kortizol 14 AZN
* Klinika rəhbərliyi saytda yerləşdirilmiş qiymət siyahısının vaxtında yenilənməsi üçün bütün tədbirləri görür, lakin mümkün anlaşılmazlıqların qarşısını almaq üçün xidmətlərin dəyərini qeydiyyat şöbəsində dəqiqləşdirməyi tövsiyə edirik. Yerləşdirilmiş qiymətlər ictimai oferta deyildir. Tibbi xidmətlər müqavilə əsasında göstərilir.
Suallar və cavablar
Kortizol səhər saatlarında ən yüksək həddə çatır və normalar da əsasən səhər nümunəsi üçün hazırlanıb. Gündüz və ya axşam götürülmüş qanın nəticəsi aşağı çıxa bilər və səhvən çatışmazlıq kimi qəbul oluna bilər.
Bəli, kortizol stress hormonudur və həyəcan, yuxusuzluq, ağrı onu müvəqqəti artırır. Ona görə analizdən əvvəlki gecə yaxşı yatmağa çalışın, laboratoriyaya tələsmədən gəlin və qan verməzdən əvvəl bir az dincəlin.
Hamiləlik zamanı kortizolun artması normaldır və adətən müalicə tələb etmir. Bu dövrdə nəticəni adi normalarla müqayisə etmək düzgün deyil, onu həkim hamiləlik müddətini nəzərə alaraq qiymətləndirir.
Laboratoriya həkimləri
Harada və nə vaxt təhvil vermək olar
Ünvan: Bakı, Yavər Əliyev küç., 26. İş saatları: 7 gün 24 saat. Analizlər canlı növbə ilə qəbul olunur — gəlməzdən əvvəl zəng edib hazırlıq qaydalarını, nəticənin hazır olma vaxtını və qiyməti dəqiqləşdirə bilərsiniz.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Mövzu üzrə məqalələr
Polikistik yumurtalıq sindromu: aybaşıdan hamiləlik planına qədər
PCOS adı ilə tanınan sindrom yalnız yumurtalıqlarla bağlı deyil. Aybaşı, dəri əlamətləri, maddələr mübadiləsi və hamiləlik planı birlikdə…
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya / Endokrinologiya / Reproduktologiya
Hamiləlikdə şəkər yükləmə testi: necə hazırlaşmalı?
Qlükoza tolerantlıq testi hamiləlikdə şəkər mübadiləsini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. Hazırlıq, məhlul və qan götürmə vaxtı protokola görə…
İstiqamət: Ginekologiya / Endokrinologiya
Qalxanabənzər vəz və hamiləlik: TSH nəticəsini necə qiymətləndirməli?
Qalxanabənzər vəzin hormonları ana və dölün sağlamlığı üçün əhəmiyyətlidir. Hamiləlikdə hormonal dəyişikliklər analizlərə təsir etdiyindən TSH və sərbəst…
İstiqamət: Endokrinologiya / Ginekologiya
Bariatriya və arıqlamaq üçün müasir preparatlar
Piylənmə bütün dünyanın probleminə çevrilmişdir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatlarına görə, bir milyarddan çox insanın artıq çəkisi var və…
İstiqamət: Bariatrik cərrahiyyə / Endokrinologiya
