Təsiredici maddə
Botulinum toksini A tipi — Clostridium botulinum bakteriyasının hasil etdiyi zülaldan alınan, son dərəcə təmizlənmiş dərman vasitəsidir. Əzələyə və ya dəri daxilinə yeridildikdə sinir siqnalının ötürülməsini müvəqqəti bloklayır. Nevrologiyada spastiklik və distoniyaların, xroniki miqrenin, dermatologiyada güclü tərləmənin müalicəsində, kosmetologiyada mimik qırışların korreksiyasında istifadə olunur.
- Latın adı
- Toxinum botulinicum typum A
- Ticarət adları
- Botulaks, Kunoks, Botoks, Disport Siyahı
- ATC kodu
- M03AX01
- Farmakoloji qrup
- Periferik təsirli əzələ relaksantları
- Dərman formaları
-
- İnyeksiya
Diqqət!
Dərmanı qəbul etməzdən əvvəl həkim və ya əczaçı ilə məsləhətləşin. Bu səhifədəki məlumat tanışlıq üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Nə üçün istifadə olunur
- insultdan sonra, uşaq serebral iflicində və digər nevroloji xəstəliklərdə əl və ayaq əzələlərinin spastikliyi;
- servikal distoniya (spastik əyriboyunluq), blefarospazm və üzün yarımçıq spazmı;
- xroniki miqrenin profilaktikası (digər müalicələr kifayət etmədikdə);
- qoltuqaltı nahiyənin və ovucların ağır hiperhidrozu (həddən artıq tərləmə);
- neyrogen və hiperaktiv sidik kisəsi (urologiyada, digər üsullar effekt vermədikdə);
- bəzi növ çəpgözlükdə (oftalmologiyada);
- estetik tibbdə — alın, qaşlararası və göz ətrafı mimik qırışların müvəqqəti korreksiyası.
Fərqli preparatlar
Botoks, Disport, Botulaks və Kunoksun aktivlik vahidləri bir-birinə bərabər deyil. Bir preparatdan digərinə keçərkən həkim dozanı yenidən hesablayır; preparatları öz başına əvəz etmək olmaz.
Necə təsir edir
Toksin sinir ucuna daxil olur və asetilxolinin ayrılması üçün lazım olan SNAP-25 zülalını parçalayır. Nəticədə sinirdən əzələyə və ya tər vəzinə siqnal ötürülmür: əzələ boşalır, tər ifrazı azalır. Miqrendə ağrı ötürülməsində iştirak edən maddələrin ayrılmasının azalması ilə izah olunur.
Təsir adətən bir neçə gün ərzində başlayır və tədricən zəifləyir, çünki sinir ucları yeni əlaqələr yaradır. Buna görə prosedur müəyyən fasilələrlə təkrarlanır; aralıq və nöqtələri həkim xəstəliyə görə müəyyən edir.
Kimlərə olmaz
- botulinum toksininə və ya preparatın tərkib hissələrinə (o cümlədən albumin, laktoza) qarşı yüksək həssaslıq;
- inyeksiya yerində infeksiya və ya iltihab;
- miasteniya, Lambert-Iton sindromu və sinir-əzələ ötürülməsinin digər pozğunluqları — preparat yalnız mütəxəssis tərəfindən, ciddi göstəriş olduqda nəzərdən keçirilir;
- sidik kisəsinə yeridilməzdən əvvəl — kəskin sidik yolu infeksiyası və sidik ləngiməsi.
Toksinin yayılması
Nadir hallarda təsir inyeksiya yerindən kənara yayılaraq udqunmanın, nitqin, nəfəsalmanın çətinləşməsinə, ümumi əzələ zəifliyinə səbəb ola bilər. Belə əlamətlər yaranarsa, dərhal təcili yardım çağırın.
Əlavə təsirlər
- inyeksiya yerində ağrı, qızartı, qançır;
- müvəqqəti baş ağrısı, qripəbənzər hal;
- inyeksiya olunan əzələdə və ya qonşu əzələlərdə həddən artıq zəiflik;
- üz nahiyəsində — göz qapağının və ya qaşın sallanması, asimmetriya, gözlərdə quruluq;
- boyun nahiyəsində — udqunmanın çətinləşməsi, boyun əzələlərinin zəifliyi;
- sidik kisəsinə yeridildikdə — sidik yolu infeksiyası, sidiyin ləngiməsi;
- nadir hallarda — allergik reaksiyalar, toksinin uzaq təsiri (ümumi zəiflik, ikiləşmə, udqunma və nəfəs çətinliyi).
Qarşılıqlı təsir
- Aminoqlikozid antibiotiklər, spektinomisin və sinir-əzələ ötürülməsinə təsir edən digər dərmanlar — toksinin təsiri güclənə bilər.
- Əzələ relaksantları — əzələ zəifliyi arta bilər.
- Antixolinergik vasitələr — sistem təsirləri güclənə bilər.
- Başqa botulinum toksini preparatı — qısa fasilə ilə yeridilərsə zəiflik riski artır; əvvəlki prosedurlar barədə həkimə mütləq deyin.
Hamiləlik və laktasiya
Hamiləlik və ana südü ilə qidalandırma dövründə botulinum toksininin təhlükəsizliyi kifayət qədər öyrənilməyib. Bu dövrdə estetik prosedurlar aparılmır, müalicəvi istifadə isə yalnız həkimin fayda və riski qiymətləndirməsindən sonra mümkündür.
Uşaqlar
Uşaqlarda əsasən serebral iflicə bağlı spastikliyin müalicəsində, müəyyən yaşdan və yalnız uşaq nevroloqu və ya reabilitoloqun nəzarəti ilə istifadə edilir. Estetik məqsədlə uşaqlara və yeniyetmələrə tətbiq olunmur.
Prosedur necə aparılır
Botulinum toksini yalnız hazırlıqlı həkim tərəfindən — nevroloq, dermatoloq, kosmetoloq, uroloq və ya oftalmoloq — tibbi müəssisədə yeridilir. Həkim əvvəlcə göstərişi və əks-göstərişləri qiymətləndirir, inyeksiya nöqtələrini müəyyən edir; spastiklikdə bəzən əzələnin yeri elektromioqrafiya və ya USM ilə dəqiqləşdirilir.
- Prosedur adətən qısa çəkir, nazik iynə ilə aparılır.
- Prosedurdan sonra bir müddət inyeksiya yerini ovuşdurmaq, sauna və ağır fiziki yük tövsiyə olunmur.
- Spastiklikdə toksin reabilitasiyanı əvəz etmir: təsir ən yaxşı nəticəni müalicəvi bədən tərbiyəsi ilə birlikdə verir.
Təhlükəsizlik
Qeyri-rəsmi yerlərdə və ya mənşəyi bilinməyən preparatla aparılan inyeksiyalar botulizmə bənzər ağır reaksiyalara səbəb ola bilər. Prosedura yalnız lisenziyalı klinikada razılaşın.
Klinikada botulinoterapiya
Botulinum toksini ilə müalicə klinikanın aşağıdakı xidmətləri çərçivəsində, həkim müayinəsindən sonra aparılır:
Bu təsiredici maddə ilə preparatlar
Azərbaycanda Botulinum toksini A tipi ilə qeydiyyatda olan preparatlar. Onlarda eyni təsiredici maddə var, lakin doza, forma və köməkçi maddələr fərqlənə bilər. Konkret preparatı həkim seçir, aptekdə əvəzetmə barədə əczaçı ilə məsləhətləşin.
Tez-tez verilən suallar
Xeyr. Botulizm — qida ilə orqanizmə düşən toksinin yaratdığı ağır zəhərlənmədir. Dərman preparatında isə toksin təmizlənmiş formada, çox kiçik miqdarda və konkret əzələyə yeridilir. Buna baxmayaraq, preparat yalnız həkim tərəfindən tətbiq olunmalıdır.
Təsir müvəqqətidir və tədricən zəifləyir. Müddət xəstəlikdən, inyeksiya nahiyəsindən və orqanizmin fərdi xüsusiyyətlərindən asılıdır; təkrar prosedurun vaxtını həkim müəyyən edir.
Hamısında botulinum toksini A tipi var, lakin istehsal üsulu, tərkibindəki köməkçi zülallar və aktivlik vahidləri fərqlidir. Ona görə vahidlər bir preparatdan digərinə birbaşa köçürülmür.
Bu, adətən müvəqqəti əlavə təsirdir və zamanla keçir. Proseduru aparan həkimə müraciət edin; görmə və ya udqunma pozularsa, təcili yardım çağırın.
Həkimlər
Bu mövzuda məqalələr
Xroniki miqren
Miqren qadınlarda daha tez-tez rast gəlinir. Adətən ilk dəfə yeniyetməlik və gənclik illərində özünü göstərir, orta yaşlarda tutmaların…
İstiqamət: Sefalgologiya
Bu qrupdan digər dərmanlar
Atrakurium
Atracurii besilas
Atrakurium Kalseks
Pipekuronium bromid
Pipecuronii bromidum
Arduan
Rokuronium bromid
Rocuronii bromidum
Miokron, Muskoblok və b.
Suksametonium yodid
Suxamethonii iodidum
Ditilin-Jurabek