Bağırsaq həzm sisteminin bir hissəsidir və qidanın həzmi, sorulması, həmçinin orqanizmdən tullantıların çıxarılması kimi mühüm funksiyaları yerinə yetirir. Bu səhifədə bağırsaqda ağrının səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Cərrah Ginekoloq İnfeksionist Onkoloq Proktoloq Qastroenteroloq Terapevt Uroloq
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Bağırsaq həzm sisteminin bir hissəsidir və qidanın həzmi, sorulması, həmçinin orqanizmdən tullantıların çıxarılması kimi mühüm funksiyaları yerinə yetirir. Bu nahiyədəki ağrı hissləri müxtəlif amillərdən — kiçik funksional pozğunluqlardan tutmuş ciddi xəstəliklərə qədər müxtəlif səbəblərdən yarana bilər. Bağırsaqda ağrı diqqətdən kənarda qoyulmaması vacib olan ciddi siqnaldır.
Növləri
Həkimlər bağırsaq ağrısının aşağıdakı növlərini ayırd edir.
- Generalizə olunmuş ağrı. Bu cür hisslər bağırsağın böyük hissəsinə və ya bütün nahiyəsinə yayılır. Xəstələr onu yayılan, dartıcı, küt və ya kəskin ağrı kimi təsvir edə bilər, bu, konkret bir zona ilə məhdudlaşmır. Generalizə olunmuş ağrı tez-tez qıcıqlanmış bağırsaq sindromu (QBS), xroniki qəbizlik və ya ishal kimi bağırsağın funksional pozğunluqları ilə əlaqədardır.
- Lokallaşmış ağrı. Bağırsağın müəyyən nahiyəsi ilə məhdudlaşan ağrı hisləridir. Bu növ ağrı əvvəlkindən daha təhlükəlidir və mədə xorasının perforasiyasından xəbər verə bilər. Lokallaşmış ağrı həmçinin tez-tez Kron xəstəliyinə və ya xoralı kolitə müşayiət edir.
- Spastik ağrı. Bu hisslər bağırsaq əzələlərinin spazmından yaranır. Ağrı sindromu tez-tez xoşagəlməz hisslər və bağırsaq peristaltikasının dəyişməsi ilə müşayiət olunur. Diskomfort mədə-bağırsaq traktından qazın çıxmasından sonra keçə bilər.
Bundan başqa, davametmə müddətinə görə ağrı kəskin və ya xroniki ola bilər.
Əgər qarında kəskin, müəyyən bir nöqtədə cəmlənmiş ağrı qəflətən yaranıb güclənirsə və buna yüksək temperatur, təkrarlanan qusma və ya qarnın lövhə kimi sərtləşməsi əlavə olunursa, bu, bağırsaq və ya mədə divarının deşilməsi (perforasiya) əlaməti ola bilər. Belə halda vaxt itirməyin — dərhal təcili yardım çağırın.
Səbəbləri
Bağırsaqda ağrı sindromunun yaranmasına təkan verən amillər aşağıdakılardır.
- Bağırsaqda və ona yaxın orqanlarda iltihabi proseslər. Bunlar lokal və ya yayılmış ağrıya səbəb olur.
- Bağırsaq əzələlərinin spazmı. İltihabi proses fonunda və ya müstəqil şəkildə yarana bilər.
- Divarların həddindən artıq gərilməsi. İntensiv ağrı hissi ilə müşayiət olunur, lakin daxili təzyiq azaldıqdan sonra keçib gedir.
- Bağırsaq divarının mexaniki qıcıqlanması (məsələn, nəcis daşları ilə).
- İşemiya (oksigen çatışmazlığı). Toxumaların oksigen aclığı qaçılmaz olaraq tədricən artan ağrı hissinə səbəb olur.
- Toxumaların şiş tərəfindən sıxılması və ya yenitörəmənin yaxınlıqdakı strukturlara yayılması.
- Bitişmələr. Bu halda qarın boşluğu orqanları bir-birinə nisbətən yerini dəyişdikcə və aralarındakı bitişmələr gərildikcə hərəkət, əyilmə zamanı ağrı güclənir.
- Nevroloji patologiyalar. Sinir köklərinin və ya kötüklərinin qıcıqlanması patoloji ocağın proyeksiyasında ifadəli ağrıya səbəb olur.
- Mexaniki zədələnmələr: yaralar, zərbələr, boş orqanların cırılması və s.
Bağırsaq nahiyəsində ağrıya aşağıdakı xəstəlik qrupları səbəb ola bilər:
- Mədə, bağırsaq, hepatobiliar sistem, mədəaltı vəzi patologiyaları;
- Böyrək və sidik yollarının xəstəlikləri;
- Çanaq orqanlarının patologiyaları;
- Damar xəstəlikləri;
- Onurğa sütununun xəstəlikləri və travmaları;
- Sinirlərin xəstəlikləri və zədələnmələri;
- Qarın pərdəsinin qıcıqlanması.
Diaqnostika
Bağırsaq ağrılarının diaqnostikası mütəxəssisin müayinəsi ilə başlayır. Əvvəlcə həkim ağrının xarakterini, davametmə müddətini, şiddətini və digər müşayiətedici əlamətləri öyrənmək üçün xəstə ilə söhbət aparır. Sonra ən ağrılı nahiyələri, deformasiyaları, çapıqları, yırtıqları və s. Aşkar etmək üçün qarın divarı əllə yoxlanılır. Mütəxəssis təcili hospitalizasiya və təcili cərrahi müdaxilə tələb edən “kəskin qarın” vəziyyətini istisna etmək üçün müxtəlif üsul və priyomlardan istifadə edir. Qarında qəfil, güclü ağrı qusma, huş itirilməsi və ya dayanmayan qanaxma ilə müşayiət olunarsa, dərhal təcili yardım çağırmaq lazımdır. Xəstənin vəziyyəti hazırda heç bir təhlükə yaratmırsa, həkim bir sıra müayinələr təyin edir.
- Qastroskopiya. Bu, həkimin qida borusunun, mədənin və nazik bağırsağın başlanğıc hissəsinin daxili səthini araşdırmaq üçün qastroskopdan (ucunda kamera olan çevik boru) istifadə etdiyi prosedurdur. Qastroskopiya bağırsaq ağrısına səbəb ola biləcək xoraları, şişləri, iltihabı və digər patologiyaları aşkar etməyə kömək edir.
- Kolonoskopiya. Həkimin yoğun və düz bağırsağın daxili səthini araşdırdığı endoskopik müayinə növüdür. Kolonoskopiya polipləri, şişləri, iltihabı, xoraları və digər patologiyaları aşkar etməyə kömək edə bilər.
- Ultrasəs diaqnostikası (USM). Bu müayinə növü qarın boşluğundakı orqanların strukturunu və vəziyyətini qiymətləndirmək, patoloji proseslərin dolayı əlamətlərini aşkar etmək üçün faydalıdır.
- Rentgen. İcmal rentgenoqrafiya kontrastsız aparılır və təcili vəziyyətdən (bağırsaq keçməzliyi, deşilmiş xora və s.) xəbər verən spesifik əlamətləri aşkar etməyə imkan verir. Kontrastın istifadəsi bağırsaq divarını yaxşı vizuallaşdırmağa, polipləri, divertikulları və digər qüsurları aşkar etməyə imkan verir.
- Kompüter tomoqrafiyası (KT). Bu üsul mütəxəssislərə mədə-bağırsaq traktının ətraflı görüntülərini əldə etməyə imkan verir. KT şişlərin, infeksiyaların, zədələnmələrin, qanaxmaların və digər patologiyaların differensiasiyasında effektivdir.
- Maqnit-rezonans tomoqrafiyası (MRT). Maqnit sahəsi və radiodalğaların işinə əsaslanır. MRT yüksək ayırdetmə qabiliyyətinə malikdir və daxili orqanların strukturu və funksiyası haqqında məlumat verə bilər.
- Diaqnostik laparoskopiya. Həkimin xəstənin qarın divarında kiçik kəsik vasitəsilə xüsusi optika yeritdiyi az invaziv müayinə üsuludur. Bu, qarın boşluğundakı daxili orqanları nəzərdən keçirməyə və onların vəziyyətini qiymətləndirməyə imkan verir. Diaqnostik laparoskopiya bağırsaq ağrısının səbəblərini müəyyən etmək, şişləri, infeksiyaları, iltihabları və digər patologiyaları aşkar etmək üçün istifadə oluna bilər.
Bağırsaq ağrısının səbəblərinin diaqnostikasında laborator müayinələr də mühüm rol oynayır. Sidik, qan analizləri və biokimya vermək mütləqdir. Bundan əlavə, immunoloji testlər, nəcisin müayinəsi və s. Əlavə təyin oluna bilər.
Müalicə
Bağırsaq ağrısının müalicəsi bu simptoma səbəb olan patologiyadan asılıdır. Ağrı iltihabla bağlıdırsa, antibakterial, iltihab əleyhinə preparatlar, həmçinin kortikosteroidlər təyin edilir. Həzmi bərpa etmək üçün fermentlər, probiotiklər və eubiotiklər istifadə olunur. Dərman terapiyası ilə yanaşı, pəhrizə əməl etmək də vacibdir. Zərərli vərdişlərdən imtina etmək də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Təbii ki, qidalanma və yuxu ritminin normallaşdırılması, fiziki fəallığın dəstəklənməsi xəstəliyin təkrarlanma riskini aradan qaldırmaq üçün mütləq tədbirdir.
Təcili vəziyyətlərdə, xəstəliyin son mərhələlərində və ya mədə-bağırsaq traktının onkoloji xəstəliklərində cərrahi müdaxilə olmadan keçinmək mümkün deyil. Əməliyyat açıq (kəsiklər vasitəsilə) və ya laparoskopik (deşiklər vasitəsilə) üsulla aparıla bilər. İnsan nə qədər tez yardım üçün müraciət edərsə, müalicənin sürətli, effektiv və az travmatik olma ehtimalı bir o qədər yüksək olar.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Patologiya vaxtında aşkarlanmazsa, həyat üçün təhlükəli vəziyyətlərin inkişaf etməsi mümkündür:
- Peritonit. Qarın boşluğu orqanlarını örtən qişanın — qarın pərdəsinin iltihabi xəstəliyidir. Adətən infeksiyanın irəliləməsi və ya mədə-bağırsaq traktının müəyyən orqanının cırılması fonunda yaranır.
- Bağırsaq nekrozu (toxumanın ölümü). Bağırsağın lazımi qan təchizatını almadığı, nəticədə toxumaların ölməyə başladığı təcili vəziyyətdir. Qan damarlarının tutulması, travma və ya infeksiya nəticəsində yarana bilər.
- Mədə-bağırsaq traktından ağır qanaxma. Qan itkisi ilə müşayiət olunur, tez bir zamanda şok vəziyyətinə və ölümə səbəb ola bilər.
Bu vəziyyətlərin hamısı insan həyatı üçün təhlükəlidir. Onların qarşısını almaq üçün dərhal təcili yardım çağırmaq lazımdır.
Hansı həkimə müraciət etməli
İlk növbədə terapevtə və ya cərraha müraciət etmək lazımdır. Həkim şikayətləri təhlil edəcək, bağırsaq ağrısını müşayiət edən əlamətləri qiymətləndirəcək və zəruri hallarda sizi profil mütəxəssisinə yönləndirəcək.
Bağırsaq ağrılarının diaqnostikası və müalicəsi ilə aşağıdakı mütəxəssislər məşğul ola bilər:
Yadda saxla!
Bağırsaq nahiyəsindəki ağrı hissi həm işin müvəqqəti pozulmasından (məsələn, meteorizm zamanı ağrı), həm də ciddi patologiyalardan xəbər verə bilər. Bir çox xəstəlik həkimlərin təcili yardımını tələb edir: appendisit, bağırsaq keçməzliyi, mezenter damarlarının trombozu, mədə və ya on iki barmaq bağırsağı xorasının deşilməsi və s. Bu zaman ilk ağrı hissindən insanın vəziyyətinin kəskin pisləşməsinə qədər cəmi bir neçə saat keçə bilər. Tibbi yardım olmadan bu xəstəliklər ölümlə nəticələnə bilər.
Bağırsaqda ağrı yarandıqda özünü müalicə ilə məşğul olmamaq çox vacibdir. Qarını qızdırmaq cəhdləri, ağrıkəsici vasitələrin qəbulu vəziyyəti yaxşılaşdırmaq əvəzinə, ağırlaşdıra bilər — ağrı obrazını dəyişərək düzgün diaqnoz qoyulmasını çətinləşdirir. Müstəqil şəkildə həkimə müraciət etmək, ağır hallarda isə təcili yardım çağırmaq lazımdır.
Suallar və cavablar
Bəli, belə əlamət çanaq orqanlarının, böyrəklərin, qarın boşluğu damarlarının patologiyalarında da yarana bilər.
Ağrının səbəbi iltihabi prosesdirsə, qızdırma onu sürətləndirəcək və gücləndirəcək, ağırlaşma riskini artıracaq.
