Sağ və ya sol yanda ağrı müstəqil xəstəlik deyil, əlamətdir. Bu səhifədə yan ağrısının səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Ginekoloq Hepatoloq Kardioloq Nefroloq Nevroloq Pulmonoloq Qastroenteroloq Uroloq
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Sağ və ya sol yanda ağrı müstəqil xəstəlik deyil, əlamətdir. Bu, orqanizmdə baş verən əlverişsiz dəyişikliklərə reaksiyadır və müxtəlif orqan və nahiyələrdə — qarın boşluğunda, retroperitoneal boşluqda, döş qəfəsində, dəri altı toxumada və s. Yarana bilər. Yan ağrısına özünüz diaqnoz qoymaq və onun təhlükə dərəcəsini müəyyən etmək mümkün deyil, buna görə əlamət yarandıqda dərhal mütəxəssisə müraciət etmək lazımdır.
Növləri
Yerləşməsindən asılı olaraq yan ağrısının bir neçə növü ayırd edilir.
- Sağ qabırğaaltı nahiyədə ağrı. Qaraciyərdə, çənbər bağırsağın qaraciyər əyriliyində, onikibarmaq bağırsaqda, öd kisəsində patoloji dəyişikliklər.
- Sağ qalça nahiyəsində ağrı; sidik kisəsinin, uşaqlıq artımlarının, böyrəklərin, qalça bağırsağının zədələnməsi nəticəsində yaranır; bu yerdə ağrının yaranmasına appendisit də səbəb ola bilər.
- Sol qabırğaaltı nahiyədə ağrı: sol böyrəyin gümbəzinin və ya böyrəküstü vəzin, dalağın, mədənin zədələnməsi fonunda yarana bilər.
- Sol qalça nahiyəsində ağrı: onun yaranması uşaqlıq artımlarının, sol böyrəyin, sidik axarının və ya yoğun bağırsağın sol yarısının zədələnməsi ilə əlaqədardır.
- Döş qəfəsində ağrı. Sol tərəfdəki ağrı adətən ürək xəstəliklərinin – işemik ürək xəstəliyi və s. – əlamətidir. Sağ tərəfdəki əlamət qaraciyər zədələnmələri fonunda yarana bilər. Ağciyər, plevra, qabırğaarası sinir xəstəlikləri həm sağ, həm də sol tərəfli ağrıya səbəb ola bilər.
Ağrı hissləri həmçinin aşağıdakı kimi ola bilər:
- Kəskin və xroniki;
- Uzunmüddətli və ya qısamüddətli;
- Daimi və ya tutmalı;
- Sızıltılı, sancıcı, yandırıcı və s.
Onlar hərəkət zamanı və/və ya vəziyyət dəyişdikdə güclənə, yeməklə əlaqəli ola bilər.
Səbəbləri
Sürətli yerimə və ya qaçış zamanı yaranan ağrı sindromu təhlükə daşımır və adətən funksional pozğunluqlarla əlaqədardır. Bunlara aiddir:
- Qaraciyərin qanla dolması, nəticədə onun böyüməsi və çoxlu sinir ucları olan xarici kapsuluna təzyiq göstərməsi;
- Diafraqma və əzələ spazmları;
- Nəfəsalmanın ritmində və dərinliyində pozğunluqlar.
Yan ağrısı daha çox patoloji xarakter daşıyır. Onun yaranma mexanizmi aşağıdakılarla əlaqəli ola bilər:
- Kəskin və ya xroniki iltihabi proses;
- Tərkibin axınının pozulması fonunda boş orqanın və ya onun kapsulunun həddindən artıq dartılması;
- Kəskin oksigen aclığı (işemiya);
- Sinir köklərinin zədələnməsi (müxtəlif növ nevralgiyalar);
- Mexaniki zədələnmə və ya sıxılma.
Diaqnostika
Yan ağrısından şikayət edən şəxsin müayinəsi anamnezin toplanmasından başlayır. Həkim xəstənin şikayətlərini, müşayiətedici əlamətləri, problemin nə vaxt yarandığını dəqiqləşdirir. Lakin ağrı sindromunun ən ətraflı təsviri belə diaqnoz qoymaq üçün kifayət deyil, buna görə mütəxəssis ümumi müayinə aparır: hərarəti, arterial təzyiqi, tənəffüs və ürək döyüntüləri tezliyini ölçür, ürəyi və ağciyərləri dinləyir. Həmçinin dərinin, görünən selikli qişaların, limfa düyünlərinin vəziyyəti qiymətləndirilir, qarın nahiyəsi əllə yoxlanılır və digər testlər aparılır. Əldə edilmiş məlumatlara əsasən mütəxəssis əlavə müayinələr təyin edir. Diaqnostik tədbirlər kompleksinə laborator və instrumental müayinələr daxil ola bilər.
Standart laborator üsullar toplusuna aşağıdakılar daxildir:
- Koproqramma, nəcisdə gizli qan analizi;
- Qanın biokimyəvi analizi: qaraciyər sınaqları, bilirubin səviyyəsinin qiymətləndirilməsi, elektrolitlər, böyrək funksiyası göstəriciləri və s.;
- Qanın ümumi analizi;
- Cinsiyyət orqanlarının iltihabından şübhələnildikdə cinsiyyət yollarından yaxma;
- Sidik analizləri: sidiyin ümumi analizi, göstəriş olduqda Neçiporenko və Zimnitski üsulu ilə analizlər və s.
Orqanların vizuallaşdırılmasına yönəlmiş müayinələr mühüm əhəmiyyət daşıyır.
- Qarın boşluğu orqanlarının icmal rentgenoqrafiyası, sidik-ifrazat sistemi orqanlarının və döş qəfəsi orqanlarının rentgenoqrafiyası. Müayinə bağırsaqda şiş və ya iltihab proseslərinin dolayı əlamətlərini, bağırsaq keçməzliyini, boş orqanların perforasiyasını aşkar etmək, öd və böyrək daşlarını müəyyən etmək, həmçinin daxili strukturların vəziyyətini ümumi qiymətləndirmək üçün təyin olunur.
- Kontrastlı rentgenoloji müayinələr: irriqoskopiya, ekskretor uroqrafiya, bağırsaqda bariumun keçidi, RXPQ (retroqrad xolangiopankreatoqrafiya) və digərləri. Boş strukturları əlavə olaraq daha aydın görməyə imkan verir.
- Qarın boşluğu orqanlarının USM-i, böyrəklərin USM-i, cinsiyyət orqanlarının USM-i; orqanların böyüməsini, strukturunun pozulmasını, iltihab proseslərini, bitişmələri, şişləri, qan dövranı pozğunluqlarını, anadangəlmə və qazanılmış anomaliyaları və s. Aşkar etməyə imkan verir.
- Endoskopik müayinə üsulları: kolonoskopiya, ezofaqoqastroduodenoskopiya, histeroskopiya. Müayinə təbii dəliklər vasitəsilə boş orqanların daxilinə yeridilən kameralı zond ilə aparılır. Toxumaların vəziyyətini daxildən qiymətləndirməyə imkan verir. Zəruri hallarda bu zaman patoloji dəyişmiş sahələrdən biopsiya materialı götürülür.
- Zəruri hallarda funksional testlər aparılır: EKQ, spirometriya və digərləri. Bunlar orqanların işini dinamikada qiymətləndirməyə imkan verir. Bəzi hallarda bir neçə dar profilli həkimin konsultasiyası tələb oluna bilər. Bütün müayinələrin nəticələri əldə edildikdən sonra mütəxəssis diaqnoz qoyur və müalicəni seçir.
Müalicə
Yan ağrısının müalicəsi üçün vahid alqoritm yoxdur. Terapiya sxemi həkim tərəfindən əlamətin səbəbindən və diaqnostika nəticələrindən asılı olaraq fərdi seçilir. Bu, həm konservativ müalicə, həm də cərrahi müdaxilə ola bilər.
Diaqnozdan asılı olaraq dərman terapiyasına aşağıdakılar daxil ola bilər:
- Iltihabəleyhinə preparatlar;
- Analgetiklər;
- Spazmolitiklər;
- Antibiotiklər;
- Qanın mikrosirkulyasiyasını yaxşılaşdıran vasitələr;
- Bəlğəmgətirici preparatlar və s.
Aşağıdakı diaqnozlar qoyulmuş xəstələrdə cərrahi müalicə tələb oluna bilər:
- Appendisit;
- Yumurtalığın apopleksiyası;
- Yırtığın boğulması;
- Bətənkənar hamiləlik;
- Miokard infarktı;
- Bağırsaq keçməzliyi;
- Mədə və ya onikibarmaq bağırsağın deşilmiş xorası və s.
Xəstə həkimə vaxtında müraciət etdikdə əməliyyatı az invaziv üsullarla — kiçik deşiklər vasitəsilə aparmağa çalışırlar.
Sadalanan vəziyyətlərin — yırtığın boğulması, bətənkənar hamiləlik, miokard infarktı, bağırsaq keçməzliyi, mədə və ya onikibarmaq bağırsağın deşilmiş xorası — hər biri saatlar içində ağır nəticələrə səbəb ola bilər. Yan ağrısı qəflətən və çox güclü yaranıb huşun getməsi, soyuq tər, təzyiqin düşməsi, qusma və ya solğunlaşma ilə müşayiət olunursa, həkim qəbuluna yazılmağı gözləməyin — dərhal təcili yardım çağırın.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Yan ağrısının yaranmasını görməzdən gəlib mütəxəssisə müraciət etmək əvəzinə özbaşına müalicə ilə məşğul olsanız, ciddi ağırlaşmaların inkişafı mümkündür. Onlar ağrı sindromunun yaranmasına səbəb olan amildən asılıdır. Ağır hallarda tibbi yardımın olmaması çoxorqanlı çatışmazlıqdan, sepsisdən, geniş peritonitdən, kəskin ürək və ya tənəffüs çatışmazlığından vaxtından əvvəl ölümlə nəticələnə bilər.
Hansı həkimə müraciət etməli
Yanda ağrı yarandıqda ilk növbədə terapevtə və ya cərraha müraciət etmək lazımdır. İlkin konsultasiyadan sonra o, sizi dar profilli mütəxəssisə yönləndirəcək. Daha ətraflı müayinə və müalicəni aşağıdakı həkimlər aparır:
Yadda saxla!
Yan ağrısı kifayət qədər tez-tez rast gəlinir. Bəzən onun səbəbləri təbiidir və müalicə tələb etmir. Adətən hisslər qısamüddətlidir və fiziki yüklə əlaqədardır. Sağ və ya sol tərəfdə ağrı sindromunun yaranması daha çox təhlükəli xəstəliklərlə, o cümlədən həyati vacib orqanların zədələnməsi ilə əlaqədardır. Ağrının nə səbəb olduğunu müstəqil şəkildə anlamaq mümkün deyil, ona görə xoşagəlməz hisslər yarandıqda mümkün qədər tez mütəxəssislə məsləhətləşməyə müraciət etmək daha yaxşıdır. Ağrı sindromunu aradan qaldırmaq üçün həkimlə məsləhətləşmədən ağrıkəsici qəbul etmək qətiyyən olmaz. Belə özbaşına müalicə geri dönməz nəticələrə səbəb ola, həmçinin klinik mənzərəni pozaraq diaqnostikanı çətinləşdirə bilər.
Suallar və cavablar
Əgər ağrı sindromu qaçış və ya həddindən artıq fiziki yük zamanı yaranıbsa, dayanıb istirahət etmək lazımdır. İstirahət kömək etmədikdə həkimə müraciət edib müayinədən keçmək lazımdır. Yadda saxlamaq vacibdir ki, döşdə və qarında, xüsusən kəskin ağrı, dərhal təcili yardım çağırmaq üçün əsasdır.
İlkin mərhələlərdə bədxassəli şişlər əlamətsiz inkişaf edir. Sağ və ya sol yanda ağrı hissləri törəmə əhəmiyyətli ölçülərə çatdıqda və ətraf toxumaları sıxaraq onların işini çətinləşdirməyə başladıqda, yaxud boş orqanlarda (məsələn, bağırsaqda) tərkibin keçməsini əngəllədikdə yaranır.
