Bağların qopması bağ liflərinin qismən və ya tam bütövlük pozuntusudur. Oynaq qeyri-sabitliyi, ağrı və şişkinlik yarada bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Liqament rupturası
Xəstəlik haqqında
Bağların cırılması travmatologiya təcrübəsində ən çox diaqnoz qoyulan zədələnmələrə aiddir. Onlar məişətdə və ya idmanla məşğul olarkən baş verən travmatizmlə əlaqədar ola bilər. Əksər hallarda bu zədələnmələr fiziki cəhətdən aktiv gənc yaşlı insanlarda aşkarlanır. Bağların cırılması natamam – əzilmə və ya dartılma şəklində, həmçinin tam ola bilər.
Belə travmanın əsas təzahürləri intensiv ağrılar, zədələnmiş nahiyənin şişməsi və funksiyanın pozulmasıdır (ayağa söykənə bilməmək, axsaqlıq, əşyanı əllə tutub saxlaya bilməmək). Əgər bağ bütün uzunluğu boyunca cırılarsa, oynaqda fizioloji amplitudanı aşan həddindən artıq hərəkətlilik müəyyən edilir.
Diaqnozun təsdiqi üçün zədələnmiş nahiyənin obyektiv müayinəsi və palpasiyası aparılır. Yekun diaqnostika əlavə vizuallaşdırmanın – rentgenoqrafiyanın, ultrasəs skanlamasının, tomoqrafiyanın (kompüter və ya nüvə-maqnit) aparılmasını nəzərdə tutur.
Bağların cırılmasının müalicəsi zədələnmənin dərəcəsi ilə müəyyən edilir. Belə ki, qismən cırılmalarda konservativ terapiya aparılır, tam cırılmalarda isə çox vaxt cərrahi müalicə göstəriş sayılır.
Səbəbləri
Bağ cırılmasının əsas səbəbi birləşdirici toxuma dəstələrinin müqavimətini üstələyən xarici təsirin tətbiqindən ibarətdir. Travmalar ayağın burxulması, qol oynağının həddindən artıq bükülməsi və ya açıq yaralanma nəticəsində alına bilər. Bağların zədələnməsi məişət şəraitində və idmanla məşğul olarkən rast gəlinir.
Bağlar müxtəlif səviyyələrdə cırıla bilər ki, bu da travmanın ağırlığını müəyyən edir. Bəzi hallarda liflərin bütövlüyü sümüyə bitişmə yerindən kənarda pozulur, digər hallarda isə bağ dəstəsinin sümük çıxıntısına bərkidilmə yerində pozulur, bu zaman tez-tez kiçik sümük fraqmenti də qopur.
Mexaniki təsir bağ cırılmasına səbəb ola biləcək əlverişli amildir. Lakin travma ehtimalı meyilliyi artıran amillərin mövcudluğunda yüksəlir. Bu rolda aşağıdakı vəziyyətlər çıxış edə bilər:
- əvvəllər keçirilmiş vətər-bağ aparatının travmaları;
- oynaqdaxili və oynaqxarici strukturların degenerativ zədələnməsi (bu xəstəlik artroz adlanır);
- bağların çapıq dəyişiklikləri.
Təsnifat
Zədələnmənin ağırlıq dərəcəsinin təsnifatı 3 dərəcənin ayrılmasını nəzərdə tutur:
- birinci dərəcə – makrocırılma yoxdur, mikrocırılmalar var, bu isə dartılma diaqnozuna uyğun gəlir;
- ikinci dərəcə – birləşdirici toxuma strukturlarının bütövlüyünün qismən qorunması ilə subtotal zədələnmə;
- üçüncü dərəcə – birləşdirici toxuma dəstəsinin tam cırılması.
Prosesin lokalizasiyası hansı bağların zədələnə biləcəyini müəyyən edir:
- ayaq biləyi oynağının zədələnməsində xarici yan bağlar, deltaşəkilli bağ, distal aralarası sümük sindesmozunun bağları zərər çəkə bilər;
- çiyin birləşməsinin zədələnməsində aşağıdakı bağlar travma ala bilər – akromial, döş-körpücük, rotator çiyin manjeti, həmçinin bitişən əzələlərin vətər dəstələri;
- dirsək oynağının travmalarında biləyin sümüklərini əhatə edən kollateral və halqavari bağlar zərər çəkə bilər;
- diz oynağının travmalarında ön və arxa çarpaz bağlar, oynaqdaxili bağlar (həmçinin lateral və ya medial menisklər də zədələnə bilər) prosesə cəlb oluna bilər.
Klinik mənzərə
Bağ cırılmasının ümumi simptomlarına aşağıdakılar aid edilir:
- zədələnmiş oynağın nahiyəsində ağrılı hisslər (ağrının intensivliyi birbaşa travmanın ağırlığından və cəlb olunan dəstələrin dərəcəsindən asılıdır);
- yumşaq toxuma strukturlarının şişməsi ki, bu da oynağın konturlarının hamarlaşmasına səbəb olur (kəskin dövrdə şiş yarımkəskin dövrə nisbətən az ifadə olunur);
- dəriyə və dəri altı toxumaya qansızmalar (travma nə qədər ciddidirsə, qansızma bir o qədər ifadəli olur);
- zədələnmiş oynağın statik və ya dinamik funksiyasının pozulması (məsələn, taranomalleol bağının zədələnməsində ayağa qismən və ya tam söykənə bilməmək, qalça oynağının bağlarının zədələnməsində budla hərəkət edə bilməmək, bilək oynağının bağlarının travmasında əllə hərəkət edə bilməmək və s.).
Bağ cırılmasının simptomatikası sınıqların klinik təzahürləri ilə oxşarlıq daşıyır. Lakin sonuncudan fərqli olaraq sümük xırıltısı olmur, qeyri-səciyyəvi yerdə patoloji hərəkətlilik yoxdur. Yekun diaqnozu rentgen-skanlama qoymağa imkan verir, bu zaman sümük toxumasının bütövlüyü təsdiqlənir (sınıqlarda isə bu pozulur).
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Bağ aparatının travmasından şübhələnərkən diaqnostik axtarış aşağıdakı müayinələri əhatə edə bilər:
- Rentgenoqrafiya. Bu üsul ilk növbədə sınığı istisna etməyə yönəlib. Bağın travmasının birbaşa rentgenoloji əlamətləri son dərəcə nadir hallarda aşkarlanır. Belə simptom kimi birləşdirici toxuma dəstəsinin əhəngləşməsi qəbul edilir.
- Ultrasəs skanlaması. Bağların zədələnməsinin əsas exoqrafik əlamətləri liflərin bütün uzunluq boyu və ya yalnız məhdud sahədə uzununa və ya eninə kəsilməsi, qeyri-aydın kontur, exogenliyin azalmasıdır (şişlə və qanın interstisial fəzaya axması ilə əlaqədardır).
- Maqnit-rezonans tomoqrafiya. Mürəkkəb klinik hallarda, məsələn, davamlı ağrı sindromunda, köhnə travmada və qeyri-müəyyən klinik mənzərədə, ağırlaşmış formalardan (cəlb olunan sümük sahəsinin ölməsi) şübhələndikdə istifadə olunur.
- Artroskopiya. Oynaqdaxili zədələnmələrdən şübhələndikdə artroskopiya – oynağın endoskopik daxili müayinəsi göstəriş ola bilər.
Xidmətlər
Müalicə
Müalicə proqramı zədələnmənin ağırlığı və xəstənin fiziki aktivliyi ilə müəyyən edilir.
Natamam cırılmalarda konservativ müalicə tövsiyə olunur. Belə terapiyanın əsas istiqamətləri bunlardır:
- zədələnmiş oynağın gips və ya rumal ilə immobilizasiyası;
- fizioprosedurların aparılması;
- ağrıkəsici preparatların qəbulu.
Kompleks müalicədə PRP-terapiya da tətbiq oluna bilər – trombositlərlə zəngin öz plazmasının lokal yeridilməsi. Bu üsul regenerasiya proseslərini aktivləşdirir və mikrosirkulyasiyanı yaxşılaşdırır.
Bağ cırılmasında əməliyyatlar hazırda əsasən artroskopik yolla (deşiklər vasitəsilə) aparılır. Lakin bəzi hallarda artrotomik əməliyyat (kəsiklər vasitəsilə giriş təmin edilir) mümkündür. Əsas göstəriş tam cırılmadır.
Cərrahi müdaxilə variantları müxtəlif ola bilər və klinik simptomatika ilə müəyyən edilir:
- bağın ilkin tikilməsi;
- sintetik materiallardan istifadə edərək bütövlüyün bərpası;
- defektin autotransplantatlarla (yaxınlıqda yerləşən əzələlərin vətərləri) qapanması;
- allotransplantatların tətbiqi.
Reabilitasiya
Bağların cırılmasından sonra reabilitasiya bir neçə məqsəd güdür:
- zədələnmiş oynaqda hərəkətlərin tam həcminin bərpası;
- oynağı əhatə edən əzələ korsetinin möhkəmləndirilməsi;
- oynağın sabitliyini təmin edən dəqiq hərəkət nəzarəti.
Əsas reabilitasiya tədbirləri hesab edilir: müalicəvi bədən tərbiyəsi, masaj, kinezioteypləmə, fizioprosedurlar.
Profilaktika
Bağların cırılmasının profilaktikası üçün məişətdə və idmanla məşğul olarkən ehtiyat tədbirlərinə riayət etmək lazımdır.
Yadda saxla!
Oynağın bağ aparatı ayrı-ayrı törəmələrə qruplaşdırılmış sıx birləşdirici toxuma dəstələridir. Bağlar əzələ-skelet sisteminin düzgün fəaliyyətində mühüm rol oynayır. Bəzi hallarda onlar oynağı möhkəmləndirir, digərlərində – qeyri-fizioloji hərəkətləri bloklayır, üçüncülərdə isə – hərəkətləri müəyyən müstəvidə və müəyyən bucaq altında yönəldərək birləşmənin mobilliyinə kömək edir. Bağ aparatının çoxşaxəli rollarını nəzərə alaraq, oynağın funksional vəziyyətinin ən tam bərpası üçün tam və natamam cırılmaların vaxtında müalicəsi tələb olunur.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin ağırlığı və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Travmatologiya-ortopediya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
