Barmaq sınığı travma nəticəsində sümük bütövlüyünün pozulmasıdır. Zədənin yeri, yerdəyişmə dərəcəsi, oynaq səthinin iştirakı və yumşaq toxumaların vəziyyəti müalicə taktikasının seçilməsində əsas rol oynayır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Falanqa sınığı
Xəstəlik haqqında
Barmaq falanqalarının travmatik zədələnməsi həm əldə, həm də ayaqda mümkündür. Öz növbəsində, hər bir barmaq 3 falanq sümüyündən ibarətdir:
- ən uzaqda yerləşən distal;
- əl üçün pəncəyə (metakarpal sümüklərə), ayaq üçün isə pəncəyə (metatarsal sümüklərə) yaxın yerləşən proksimal;
- onların arasında yerləşən orta.
Lakin bu qaydadan bir istisna var – baş barmaq. Onun anatomiyası cəmi 2 falanqdan – proksimal və distal falanqlardan ibarətdir. Bəzi insanlarda kiçik barmaq da ikifalanqlı ola bilər ki, bu da normanın variantı hesab olunur.
Barmaq sınığının səbəbləri bilavasitə və ya dolayı travmatik zədələnmə ilə əlaqəli ola bilər. Bu vəziyyət tipik simptomlarla təzahür edir – intensiv ağrı hissi, zədələnmiş barmağın ödemi və göyərməsi, yaranın olması (açıq sınıq zamanı), barmağın deformasiyası, falanqın bükülüb-açılmasının mümkün olmaması, patoloji hərəkətlilik. Klinik simptomlar əsasında həkim ilkin diaqnoz qoyur ki, o da rentgenoqrafiya məlumatları ilə təsdiqlənir.
Əksər hallarda barmaq sınığının müalicəsi konservativ metodlarla aparılır. Yalnız ağırlaşmış travmalar zamanı cərrahi müdaxilə lehinə qərar verilir.
Barmaq sınığı istənilən falanqanın sümük toxumasının travmatik zədələnməsidir.
Bu xəstəliklə məşğul olan həkim: travmatoloq-ortoped.
Səbəbləri
Əsas etioloji amillər aşağıdakılardır:
- ağır əşya ilə barmağa bilavasitə zərbə (məişət, istehsalat və ya idman travmatizmi);
- sümük toxumasının möhkəmlik həddini aşan zorla burulma və ya açılma (ən az möhkəm distal yerləşən falanq hesab olunur).
Barmaq falanqalarının sınıqları tez-tez dəri yarasının olması ilə birgə rast gəlinir. Onlar təhlükəsizlik qaydalarına riayət edilmədikdə istehsalatda və ya məişətdə barmaqların zədələnməsi zamanı yaranır. Sümük toxumasının zədələnməsi barmağın vətər-bağ komponentinin travması, barmaq falanqının çıxığı ilə birgə ola bilər.
Etiologiyasına görə də sınıqların 2 tipi ayırd edilir:
- yüksəkenerjili travmanın təsiri altında yaranan travmatik sınıqlar;
- sümüyün ilkin zədələnməsi (məsələn, osteoporoz, yenitörəmə, iltihabi proses və s. fonunda) nəticəsində onun bütövlüyünün pozulduğu patoloji sınıqlar.
Təsnifat
Praktik travmatologiyada ayrılan barmaq sınığı növləri müxtəlif təsnifat meyarlarını nəzərə alır:
- açıq və qapalı zədələnmələr – aralarındakı fərq dəri örtüyünün bütövlüyündədir (dəri yarasının olması açıq sınıq üçün xarakterikdir);
- izolə olunmuş və birgə (kombinə olunmuş) zədələnmələr – ikinci halda sümük zədələnməsi digər strukturların zədələnməsi ilə birləşir;
- çəp, köndələn, spiralvari və digər növlər ki, bunlar sınıq xəttinin vizual xarakteristikaları ilə müəyyən olunur;
- sümük qırıqlarının sümüyün tipik istiqamətini saxladığı və ya sürüşmə ilə xarakterizə olunan zədələnmələr.
Əl barmaqlarının sınığının xüsusi növü – çəkiciyəbənzər sınıqdır (“mallet fracture”, Busch sınığı, Segond sınığı). Bu termin əl barmağının distal yerləşən falanqının xüsusi sınıq növünü ifadə edir. Bu zədələnmə zamanı üçbucaqvari sümük fraqmenti barmağı düzləndirən əzələnin vətəri ilə birlikdə uc falanqın əsasından qopur. Bu sınıq açıq vəziyyətdə olan barmağın qeyri-təbii bükülməsi nəticəsində baş verir. Barmaq çəkic formasını alır, bu zaman onun aktiv açılması mümkün olmur.
Müasir cərrahların əksəriyyəti “mallet finger” tipli zədələnmələri müzakirə edərkən J.R. Doyle təsnifatından istifadə edir:
- 1-ci tip — qapalı travma, bu zaman son barmaqarası oynaq səviyyəsində açıcı vətər komponenti zədələnir, bu zaman distal falanqdan kiçik sümük fraqmentinin qopması baş verə bilər;
- 2-ci tip – son barmaqarası oynaq səviyyəsində və ya bir qədər yuxarıda açıcı vətər komponentinin açıq travması;
- 3-cü tip – təkcə dərinin deyil, altında yerləşən yumşaq toxumaların da zədələnməsi ilə açıq yara, həmçinin son barmaqarası oynaq səviyyəsində və ya bir qədər yuxarıda açıcı vətər komponentinin zədələnməsi;
- 4-cü tip – distal yerləşən falanqın əsası sınır ki, bu da falanqın qismən çıxığı (subluksasiyası) ilə birgə ola bilər.
Klinik mənzərə
Barmaq sınığının simptomları klinik mənzərənin parlaqlığı ilə fərqlənir. Travma alındığı andan barmağı tərpətməyə ən kiçik cəhd zamanı güclənən intensiv ağrı sindromu meydana çıxır. Zədələnmiş nahiyə ödemləşir, tezliklə dərinin göyərmiş rəngə düşməsi baş verir (damarların travmatik zədələnməsi ilə əlaqəlidir). Dırnaqaltı nahiyədə qan sızmaları müəyyən oluna bilər. Travma yerinin əl ilə yoxlanılması zamanı ağrılar xeyli güclənir, qeyri-təbii hərəkətlilik və sümük xırıltısı (sümük fraqmentlərinin bir-birinə sürtünməsi ilə şərtlənir) müəyyən oluna bilər. Barmaqda sərbəst hərəkətlər mümkün olmur. Ayaq pəncəsi zədələndikdə onun dayaq funksiyası pozulur, əl zədələndikdə isə tutma və saxlama funksiyası əziyyət çəkir.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Zədələnmiş barmaqların obyektiv müayinəsi və palpasiyası ilkin diaqnoz qoymağa imkan verir. Yekun diaqnoz üçün əl və ya ayağın rentgenoloji müayinəsi aparılır. Sınığın rentgenoloji əlamətlərinə aşağıdakılar aiddir:
- sümüyün konturlarının pozulması;
- qaralma xəttinin vizuallaşdırılması;
- falanqanın əyilməsinin olması.
Müalicə
Klinik tövsiyələrə əsasən, ayaq və ya əl barmaqlarının falanq sınıqlarının müalicəsi konservativ metodlarla aparılır. Mürəkkəb hallarda cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər.
Konservativ müalicə barmaqların anatomiyasının manual üsullarla dəqiq bərpası mümkün olduğu halda effektiv olur. Müalicə proqramı aşağıdakı mərhələlərdən ibarətdir:
- sınıq yerinin ağrısızlaşdırılması;
- sümük qırıqlarının əl ilə reponu (sürüşmə ilə müşayiət olunan sınıqlarda);
- rentgenoqrafik müayinə vasitəsilə əl ilə reponun effektivliyinə nəzarət;
- immobilizasiyaedici sərt sarğının qoyulması (sürüşmə olmayan sınıqlarda 2-ci və 3-cü bəndlər tətbiq edilmir).
İmmobilizasiyanın müddəti 2-4 həftə davam edir. Sümük qırıqlarının hərəkətsizliyi bir qırıqdan digərinə doğru böyüyən sümük toxumasının regenerasiyası üçün şərait yaratmağa imkan verir. İlkin mərhələdə sümük qabığı (kallus) çox kövrək olur, buna görə də qırıqların tərpənməməsi çox vacibdir. Əks halda o travmatikləşəcək, bu isə yalançı oynağın formalaşması üçün şərait yaradacaqdır.
İmmobilizasiyaedici sarğı bütün əli, biləyi əhatə edir və mil sümüyünün ortasına qədər çatır. Ayaq barmaqlarının travması zamanı baldırın ortasına qədər çatan çəkmə tipli sarğı qoyulur.
Əl və ya ayaq barmağının falanq sınığında cərrahi müalicə çoxqırıqlı sınıqlarda, ağır intraartikulyar (oynaqdaxili) zədələnmələrdə aparılır. Sümük qırıqlarının fiksasiyası üçün xüsusi mildlərdən (spitsalardan) və ya vintlərdən istifadə olunur. Bəzi hallarda sürüşmüş qırıqların skelet dartılması tətbiq oluna bilər.
Barmaqları bükücü və ya açıcı vətərlərin zədələnməsi zamanı onların tikilməsi göstərişdir. Əməliyyat nə qədər tez aparılırsa, funksional nəticələr bir o qədər yaxşı olur. Vətərlərin travmasından bir neçə ay keçmişsə, onların plastikası aparılır.
Reabilitasiya
Barmaq sınığından sonra reabilitasiya əlin xırda motorikasının bərpası üçün xüsusilə vacibdir, bu isə təkcə məişət xidmətinin deyil, həm də peşə vəzifələrinin yerinə yetirilməsi imkanı ilə bağlıdır. Gips sarğısı çıxarıldıqdan sonra masaj kursları, müalicəvi bədən tərbiyəsi məşqləri (xırda əşyaların tutulması və s.), fizioprosedurlar, iynə terapiyası (akupunktura) və s. aparılır.
Profilaktika
Barmaq sınığının profilaktikası ilk növbədə istehsalat travmatizminin qarşısını almağa yönəlmişdir – təhlükəsizlik qaydalarına riayət edilməsi və fərdi mühafizə vasitələrindən istifadə edilməsi tövsiyə olunur. Məişət travmatizminin qarşısını almaq üçün bağ-bağat, kulinariya və digər işlər zamanı ehtiyatlı olmaq vacibdir.
Yadda saxla!
Praktikada barmaq sınığı alan xəstələrin tibbi yardıma müraciət etmədiyi hallar az deyil. Bu, ağrı sindromunun xüsusiyyətləri ilə əlaqəlidir. Belə ki, proksimal falanqa nisbətən zəif innervasiya olunan distal falanq zədələndikdə ağrılar orta intensivlikdə ola bilər. Buna görə də insan sınığı yanlış olaraq zədə (ovuntu) hesab edir və travmatoloqa müraciət etmir. Lakin sümük qırıqlarının düzgün konsolidasiyasının pozulması zamanı əl və ya ayağın funksiyalarının əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşmasına gətirib çıxaran ağırlaşmaların inkişaf ehtimalı artır. Bu cür əlverişsiz nəticələrin qarşısını almaq üçün hətta cüzi travma alındıqdan sonra da həkimlə məsləhətləşmək lazımdır.
Suallar və cavablar
Müalicə sınığın lokalizasiyası, yerdəyişməsi, stabilliyi, oynaq səthinin iştirakı və pasiyentin ümumi vəziyyəti nəzərə alınaraq travmatoloq-ortoped tərəfindən müəyyən edilir.
Travmatologiya-ortopediya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
