Büzdümün əzilməsi oma-büzdüm nahiyəsinə birbaşa zərbə və ya yıxılma nəticəsində yaranan yumşaq toxuma zədəsidir. Oturarkən və hərəkət zamanı ağrı ilə müşayiət oluna bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Büzdümün kontuziyası
- büzdüm nahiyəsinin əzilməsi
Xəstəlik haqqında
Büzdüm onurğanın ən aşağı hissəsidir: oma sümüyünə birləşən və bir neçə kiçik fəqərənin bitişməsindən əmələ gələn kiçik sümükdür. Ona çanaq dibi əzələləri və bağlar birləşir, oturarkən o, bədən çəkisinin bir hissəsini daşıyır. Büzdümün əzilməsi sümüyün bütövlüyü pozulmadan bu nahiyənin yumşaq toxumalarının – dərialtı toxumanın, əzələlərin, bağların və damarların zədələnməsidir.
Zərbə anında büzdüm qəfil əks istiqamətə əyilir və sonra adətən normal vəziyyətinə qayıdır. Kiçik damarlar cırılır, toxumalarda qansızma və ödem yaranır, bu da ağrıya səbəb olur. Əksər hallarda ağrı bir neçə həftə ərzində tədricən keçir. Lakin böyük hematoma əmələ gələrsə və ya oma-büzdüm birləşməsinin bağları qismən zədələnərsə, ağrı uzun sürə bilər, birləşmədə hərəkətlilik artır (hipermobillik) və posttravmatik koksigodiniya – xroniki büzdüm ağrısı formalaşa bilər.
Büzdüm zədələri qadınlarda daha tez-tez rast gəlinir; bu, qadın çanağının daha geniş olması və büzdümün daha açıq vəziyyətdə yerləşməsi ilə bağlıdır. Əzilməni sınıq və çıxıqdan yalnız əlamətlərə görə ayırmaq çətin olduğu üçün travmadan sonra davamlı ağrı olduqda həkim müayinəsi vacibdir.
Səbəbləri
Büzdümün əzilməsi birbaşa mexaniki təsir nəticəsində yaranır: yumşaq toxumalar zədələnir, damarlar cırılır, qansızma və şişkinlik əmələ gəlir. Əsas səbəblər və risk amilləri:
- Sağrı üstə yıxılma – ən çox rast gəlinən səbəbdir: buz bağlamış səkidə, sürüşkən döşəmədə, pilləkəndə sürüşüb oturaq vəziyyətdə yıxılma;
- İdman travmaları – konkisürmə, xizək, snoubord, gimnastika, at sürmə, kontakt idman növləri;
- Birbaşa zərbə – büzdüm nahiyəsinə zərbə, sərt əşyanın üzərinə yıxılma;
- Doğuş – çətin doğuş zamanı dölün başı büzdümü arxaya itələyərək onun bağlarını zədələyə bilər;
- Təkrarlanan mikrotravmalar – sərt səthdə uzun müddət oturmaq, uzunmüddətli velosiped və ya at sürmə;
- Risk amilləri – qadın cinsi, kəskin arıqlıq (büzdümü qoruyan yumşaq toxuma qatı nazik olduqda), artıq çəki, osteoporoz, ahıl yaş, alkoqol sərxoşluğu.
Bu amillər yalnız əzilmə riskini deyil, büzdüm sınığı və çıxığı riskini də artırır, buna görə hər bir ciddi travmadan sonra sümük zədəsi istisna olunmalıdır.
Təsnifat
Zədənin həcminə görə büzdüm travması aşağıdakı ola bilər:
- İzolə olunmuş əzilmə – yalnız büzdüm nahiyəsinin yumşaq toxumaları zədələnir;
- Birgə (kombinə olunmuş) zədə – əzilmə büzdüm sınığı və ya çıxığı, oma-büzdüm bağlarının cırılması, oma sümüyünün və ya digər çanaq sümüklərinin zədələri ilə birləşir.
Gedişatına görə kəskin dövr (travmadan sonrakı ilk həftələr) və uzanmış gedişat ayırd edilir; ağrı bir neçə ay davam edirsə, xroniki posttravmatik koksigodiniyadan danışılır.
Klinik mənzərə
Büzdümün əzilməsinin əsas əlaməti travmadan dərhal sonra yaranan ağrıdır. Tipik təzahürlər:
- büzdüm nahiyəsində kəskin ağrı;
- oturarkən, xüsusilə sərt səthdə, və oturmuş vəziyyətdən qalxarkən ağrının güclənməsi;
- büzdüm nahiyəsinə toxunduqda kəskin həssaslıq;
- yerli şişkinlik və qançır (hematoma);
- defekasiya zamanı və qəbizlikdə ağrının artması;
- ağrının sağrıya, oma nahiyəsinə və ya budun arxa səthinə yayılması;
- qadınlarda cinsi əlaqə zamanı narahatlıq.
Yüngül əzilmədə əlamətlər adətən bir neçə gündən sonra azalmağa başlayır. Ağrı həftələrlə azalmırsa və ya artırsa, bu, sınıq, çıxıq və ya xroniki koksigodiniyanın formalaşması ehtimalını göstərir. Hamiləlikdə və doğuşdan sonra büzdüm ağrısı tez-tez rast gəlinir; bu halda müayinə və müalicə üsulları ginekoloqla razılaşdırılır.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər yıxılmadan sonra ayaqlarda zəiflik və ya keyimə, aralıq nahiyəsində həssaslığın azalması, sidik və ya nəcis saxlamağın pozulması yaranıbsa, düz bağırsaqdan qan gəlirsə, ağrı çox güclüdürsə və ya travma yüksək enerjili olubsa (avtomobil qəzası, hündürlükdən yıxılma). Bu hallarda onurğa və çanaq zədəsi şübhəsi ilə dərhal 103-ə zəng etmək lazımdır.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnostika şikayətlərin və travmanın necə baş verdiyinin dəqiqləşdirilməsi ilə başlayır. Həkim büzdüm və oma nahiyəsinə baxır, şişkinliyi, qançırı və ağrılı nöqtələri palpasiya ilə qiymətləndirir, ayaqlarda hissiyyatı və refleksləri yoxlayır.
- Rektal müayinə – göstəriş olduqda aparılır: büzdüm düz bağırsağın divarı vasitəsilə yaxşı əllənir, bu da onun vəziyyətini, hərəkətliliyini, yerdəyişmə və ya hematomanın olub-olmamasını qiymətləndirməyə, düz bağırsağın zədəsini istisna etməyə imkan verir;
- Rentgenoqrafiya – oma və büzdüm iki proyeksiyada çəkilir, sınıq və çıxığı istisna etməyə kömək edir; bəzi hallarda oturaq və ayaq üstə vəziyyətdə dinamik rentgenoqrafiya büzdümün hipermobilliyini aşkarlayır;
- Kompüter tomoqrafiyası – rentgendə görünməyən sınıqları və çanaq sümüklərinin zədələrini aşkar etmək üçün;
- Maqnit-rezonans tomoqrafiya – yumşaq toxumaların və bağların zədəsini, sümük ödemini və hematomanı qiymətləndirir;
- Ultrasəs müayinəsi – yumşaq toxumalarda hematomanın ölçüsünü müəyyən etmək üçün tətbiq oluna bilər.
Kəskin dövrdə çanaq dibi əzələlərinin spazmı büzdümün hərəkətliliyini qiymətləndirməyə mane olduğundan, bəzi hallarda müayinə ağrı və ödem azaldıqdan sonra təkrarlanır. Differensial diaqnostika büzdüm sınığı və çıxığı, pilonidal kista, düz bağırsaq və çanaq orqanlarının xəstəlikləri, bel-oma şöbəsinin disk yırtığı ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- Xroniki posttravmatik koksigodiniya – aylarla davam edən büzdüm ağrısı;
- Oma-büzdüm birləşməsinin hipermobilliyi və ya qeyri-sabitliyi – bağların zədələnməsi nəticəsində;
- Hematomanın irinləməsi – nadir hallarda; ağrının artması, qızartı və hərarətin yüksəlməsi ilə;
- Çanaq dibi əzələlərinin davamlı spazmı – defekasiya çətinliyi və aralıqda narahatlıq;
- Qəbizlik – defekasiya zamanı ağrıdan qorxu səbəbindən.
Müalicə
Büzdümün əzilməsi demək olar ki, həmişə konservativ yolla müalicə olunur. Müalicənin məqsədi ağrını və iltihabı azaltmaq, zədələnmiş nahiyəni təzyiqdən qorumaq və xroniki ağrının formalaşmasının qarşısını almaqdır.
- İlk günlərdə soyuq – parça ilə bükülmüş buz qısa müddətə qoyulur, bu, şişkinliyi və ağrını azaldır; isti tətbiqlərə kəskin dövr keçdikdən sonra həkimin tövsiyəsi ilə keçmək olar;
- Rejim – ilk günlərdə uzun müddət oturmaqdan çəkinmək, mümkün qədər uzanmaq və ya ayaq üstə olmaq; sonra pazşəkilli və ya ortası boş xüsusi «büzdüm» yastığından istifadə etmək, oturarkən bədəni bir qədər önə əymək;
- Qidalanma – liflə zəngin qida və kifayət qədər maye qəbulu qəbizliyin qarşısını alır, çünki defekasiya zamanı gərginlik ağrını artırır; lazım olduqda həkim yumşaldıcı vasitələr təyin edə bilər;
- Dərman müalicəsi – qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr (tabletlər, rektal şamlar, yerli məlhəm və gellər), bəzi hallarda əzələ boşaldıcılar; dərmanların seçimi və müddəti həkim tərəfindən müəyyən edilir;
- Blokadalar – güclü və davamlı ağrıda həkim büzdüm nahiyəsinə yerli anestetik və kortikosteroid inyeksiyası apara bilər;
- Fizioterapiya – kəskin dövrdən sonra maqnitoterapiya, lazerterapiya, ultrasəs terapiyası, transkutan elektrik stimulyasiyası;
- Manual terapiya və çanaq dibi əzələlərinin boşaldılması – uzanmış ağrıda, yalnız ixtisaslı mütəxəssis tərəfindən.
Cərrahi müalicə büzdümün əzilməsi üçün xas deyil. Uzunmüddətli və düzgün aparılmış konservativ müalicəyə baxmayaraq aylarla davam edən, həyat keyfiyyətini ciddi pozan xroniki koksigodiniyada, xüsusilə büzdümün qeyri-sabitliyi təsdiqləndikdə, planlı qaydada büzdümün çıxarılması əməliyyatı (koksigektomiya) müzakirə oluna bilər. Bu qərar ətraflı müayinədən sonra qəbul edilir.
Evdə rejimə riayət edin və ağrıkəsiciləri yalnız həkimin tövsiyəsi ilə qəbul edin. Kəskin dövrdə büzdüm nahiyəsini qızdırmaq, möhkəm masaj etmək, büzdümü özbaşına «yerinə salmağa» çalışmaq olmaz.
Reabilitasiya
Ağrı azaldıqdan sonra bərpa tədbirləri xroniki ağrının qarşısını almağa yönəlir:
- çanaq dibi, sağrı və bel əzələləri üçün yumşaq dartılma və möhkəmləndirici məşqlər – müalicəvi bədən tərbiyəsi mütəxəssisinin nəzarəti ilə;
- düzgün oturuş vərdişlərinin formalaşdırılması: oturarkən ağırlığı oturaq qabarlarına vermək, ortası boş yastıqdan istifadə etmək, uzun müddət oturduqda fasilə vermək;
- fizioterapevtik prosedurlar kursu;
- kəskin dövr keçdikdən sonra ətraf əzələlərə yumşaq masaj;
- gəzinti və üzgüçülük kimi büzdümə təzyiq salmayan fiziki aktivlik.
Bərpa müddəti fərdidir; əksər pasiyentlər bir neçə həftə ərzində adi həyat tərzinə qayıdırlar.
Profilaktika
Büzdüm zədəsinin qarşısını almaq üçün yıxılma riskini azaltmaq və büzdümü qorumaq vacibdir:
- qışda sürüşməyən altlıqlı ayaqqabı geymək və ehtiyatla yerimək;
- pilləkənlərdə məhəccərdən tutmaq, evdə sürüşkən səthləri aradan qaldırmaq;
- konkisürmə, snoubord, rolikli konki kimi idman növlərində qoruyucu şortlardan istifadə etmək və düzgün yıxılma texnikasını öyrənmək;
- sərt səthdə uzun müddət oturmaqdan çəkinmək, oturaq işdə fasilələr vermək;
- velosiped sürərkən rahat oturacaqdan istifadə etmək;
- çanaq və bel əzələlərini möhkəmləndirən müntəzəm fiziki aktivlik;
- ahıl yaşda osteoporozun vaxtında müayinəsi və müalicəsi.
Hansı həkimə müraciət etməli
Büzdüm travmasından sonra travmatoloq-ortopedə müraciət etmək lazımdır. Uzun sürən ağrıda proktoloq, nevroloq və ya reabilitoloq da müayinəyə qoşula bilər; hamiləlikdə və doğuşdan sonra ginekoloqla məsləhətləşmək vacibdir.
Yadda saxla!
- Büzdümün əzilməsi əksər hallarda konservativ müalicə ilə keçir, ağrı bir neçə həftə ərzində tədricən azalır.
- Kəskin dövrdə büzdüm nahiyəsini təzyiqdən qorumaq – xüsusi yastıqdan istifadə və uzun oturmaqdan çəkinmək – sağalmanı sürətləndirir.
- Ağrı həftələrlə keçmirsə, sınıq, çıxıq və hipermobilliyi istisna etmək üçün təkrar həkim müayinəsi lazımdır.
- Ayaqlarda zəiflik, keyimə, sidik və ya nəcis saxlamağın pozulması – dərhal 103-ə zəng etmək üçün səbəbdir.
- Qəbizliyin qarşısını almaq ağrının azalmasına birbaşa kömək edir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq travmatoloq-ortoped tərəfindən müəyyən edilir. Adətən baxış, palpasiya və rentgenoqrafiya kifayət edir, lazım olduqda KT və ya MRT aparılır. Müalicə əksər hallarda konservativdir.
Əlamətlərə görə bunu etibarlı şəkildə etmək mümkün deyil: hər iki halda ağrı, şişkinlik və oturarkən narahatlıq olur. Sınıq və çıxığı istisna etmək üçün həkim müayinəsi və rentgenoqrafiya, bəzən isə KT lazımdır. Buna görə güclü və ya uzun sürən ağrıda həkimə müraciət etmək tövsiyə olunur.
Əksər hallarda ağrı bir neçə həftə ərzində tədricən azalır və keçir. Böyük hematoma və ya bağ zədəsi olduqda bərpa daha uzun çəkə bilər. Ağrı bir neçə ay davam edirsə, xroniki koksigodiniya formalaşa bilər və əlavə müayinə tələb olunur.
İlk günlərdə uzun müddət oturmaqdan çəkinmək məsləhətdir. Oturmaq lazım gəldikdə yumşaq səthə, xüsusi pazşəkilli və ya ortası boş yastığa oturmaq, bədəni bir qədər önə əymək büzdümə təzyiqi azaldır. Uzun müddət oturduqda müntəzəm olaraq qalxıb gəzmək faydalıdır.
Travmadan sonrakı ilk günlərdə istilik qan damarlarını genişləndirərək şişkinliyi və qansızmanı artıra bilər, ona görə bu dövrdə soyuq tətbiq olunur. Kəskin dövr keçdikdən sonra həkimin tövsiyəsi ilə isti prosedurlar ağrını azaltmağa kömək edə bilər.
Bəli, doğuş zamanı büzdüm arxaya itələnir və onun bağları zədələnə bilər, bu da doğuşdan sonra büzdüm ağrısına səbəb olur. Əksər hallarda ağrı tədricən keçir, lakin uzun sürərsə, ginekoloq və travmatoloqa müraciət etmək lazımdır. Əmizdirmə dövründə dərmanlar yalnız həkimlə razılaşdırılaraq qəbul edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
