Koksiqodiniya büzdüm sümüyü nahiyəsində, xüsusən oturarkən və oturduğu yerdən qalxarkən güclənən ağrıdır. Çox vaxt yıxılma, doğuş və ya uzun müddət sərt səthdə oturma ilə bağlıdır. Əksər hallarda konservativ müalicə ilə keçir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Büzdüm ağrısı
- koksigodiniya
- büzdüm nahiyəsində ağrı sindromu
- kokzialgiya
Xəstəlik haqqında
Büzdüm onurğa sütununun ən aşağı hissəsidir və bir neçə kiçik, bir-biri ilə birləşmiş fəqərədən ibarətdir. Oturarkən, xüsusən arxaya söykənəndə, bədən çəkisinin bir hissəsi büzdümün üzərinə düşür. Ona çanaq dibi əzələləri, bağlar və vətərlər birləşir, buna görə büzdüm həm dayaq, həm də əzələlərin bərkidilmə nöqtəsi rolunu oynayır.
Koksiqodiniya – müstəqil xəstəlikdən çox, büzdüm nahiyəsində ağrı ilə özünü göstərən sindromdur. Onun əsasında büzdüm ilə oma sümüyü arasındakı oynağın zədələnməsi, büzdümün həddən artıq hərəkətliliyi və ya əksinə, bərkiməsi, ətraf bağ və əzələlərin iltihabı və spazmı dura bilər. Bəzi hallarda səbəb tapılmır – bu, idiopatik koksiqodiniya adlanır.
Xəstəlik qadınlarda kişilərə nisbətən daha çox rast gəlinir; bu, çanağın quruluşu və doğuşla əlaqələndirilir. Artıq çəkisi olan insanlarda da risk yüksəkdir. Ağrı əksər hallarda bir neçə həftə-ay ərzində azalır, lakin bəzən xroniki xarakter alaraq oturma qabiliyyətini, işi və həyat keyfiyyətini xeyli məhdudlaşdırır. Ona görə uzanan ağrını diqqətsiz qoymaq olmaz.
Səbəbləri
Büzdüm ağrısı çox vaxt mexaniki amillərlə – zədə və ya təkrarlanan təzyiqlə bağlıdır. Daha nadir hallarda ağrı başqa orqanlardan yayılır və ya ciddi xəstəliyin əlaməti olur. Əsas səbəblər və risk amilləri:
- Büzdüm üzərinə yıxılma – əzilmə, sınıq və ya büzdüm oynağının çıxığı; ağrı zədədən dərhal sonra və ya bir müddət keçdikdən sonra başlaya bilər;
- doğuş – dölün çanaqdan keçməsi zamanı büzdüm arxaya itələnir, bağları gərilə və ya zədələnə bilər; çətin və alətli doğuşlarda risk daha yüksəkdir;
- uzun müddət oturma – xüsusən sərt və ya dar səthdə; sürücülərdə, ofis işçilərində, tələbələrdə təkrarlanan mikrotravma yaranır;
- velosiped və at sürmə, avarçəkmə – büzdüm nahiyəsinə daimi təzyiq və silkələnmə;
- büzdümün həddən artıq hərəkətliliyi və ya bərkiməsi – oturanda büzdüm normadan artıq əyilir və ya yerindən sürüşür, bu da ağrını yaradır;
- artıq çəki və ya kəskin arıqlama – birincidə büzdümə yük artır, ikincidə isə qoruyucu piy qatı azalır;
- çanaq dibi əzələlərinin spazmı – stress, qəbizlik, oturuş vərdişləri fonunda yaranır və ağrını saxlayır;
- bel-oma nahiyəsinin xəstəlikləri – bəzən ağrı büzdümdə hiss olunsa da, mənbəyi bel fəqərələrində və ya sinir köklərindədir;
- nadir səbəblər – kista (o cümlədən pilonidal kista), şiş, sümük infeksiyası, düz bağırsaq və kiçik çanaq orqanlarının xəstəlikləri.
Klinik mənzərə
Əsas əlamət büzdüm nahiyəsində lokal ağrıdır. Onun xarakteri və gücü fərqli ola bilər – yüngül narahatlıqdan oturmağa imkan verməyən kəskin ağrıya qədər.
- büzdümdə küt, sızıldayan və ya kəskin ağrı – adətən bir nöqtədə, barmaqla göstərmək mümkün olur;
- oturarkən ağrının güclənməsi – xüsusən arxaya söykənərək və ya sərt səthdə oturduqda; insan çox vaxt bir sağrısı üzərində, yanlamasına oturur;
- oturduğu yerdən qalxarkən kəskin ağrı – çox tipik əlamətdir; ayaq üstə və uzanmış vəziyyətdə ağrı adətən azalır;
- defekasiya zamanı və cinsi əlaqədə ağrı – çanaq dibi əzələlərinin iştirakı ilə bağlıdır;
- ağrının yayılması – bəzən sağrıya, budların arxa səthinə, aralığa;
- qadınlarda – menstruasiya dövründə ağrı güclənə bilər; doğuşdan sonrakı koksiqodiniya çox vaxt ilk həftələrdə özünü göstərir.
Uşaqlarda büzdüm ağrısı nadirdir və adətən yıxılma ilə bağlıdır; zədə olmadan yaranan ağrı mütləq həkimə göstərilməlidir.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər büzdüm ağrısı yüksək hərarət, nahiyədə qızartı, şişkinlik və ya irin axıntısı ilə müşayiət olunursa; ağrı gecələr, istirahətdə güclənir və izahsız arıqlama varsa; aralıqda keyimə, sidik və ya nəcisi saxlaya bilməmə, ayaqlarda zəiflik yaranıbsa; nəcisdə qan görünürsə.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnostika ağrının həqiqətən büzdümdən qaynaqlandığını təsdiqləməyə və ciddi səbəbləri istisna etməyə yönəlib.
- anamnez – həkim ağrının nə vaxt və necə başladığını, yıxılma və ya doğuşun olub-olmadığını, hansı vəziyyətdə gücləndiyini, iş və oturma vərdişlərini soruşur;
- baxış və palpasiya – büzdümə basdıqda lokal ağrı tipikdir; lazım gəldikdə düz bağırsaq vasitəsilə müayinə büzdümün hərəkətliliyini və çanaq dibi əzələlərinin vəziyyətini qiymətləndirməyə imkan verir;
- rentgenoqrafiya – sınıq və çıxığı göstərir; oturaq və ayaq üstə vəziyyətdə çəkilən dinamik rentgen büzdümün həddən artıq hərəkətliliyini və ya bərkiməsini aşkarlayır;
- KT və ya MRT – sümük və yumşaq toxumaların ətraflı görüntüsü; iltihab, kista, şiş və bel-oma şöbəsinin xəstəliklərini istisna etmək üçün;
- qan analizləri – iltihab və ya infeksiyadan şübhələndikdə;
- proktoloq və ginekoloq müayinəsi – göstərişə görə, ağrının kiçik çanaq orqanlarından yayılmasını istisna etmək üçün;
- diaqnostik blokada – yerli anestetikin yeridilməsindən sonra ağrının keçməsi mənbəyin büzdüm olduğunu təsdiqləyir.
Differensial diaqnostika bel-oma radikulopatiyası, pilonidal kista, paraproktit, hemoroid və anal çat, kiçik çanaq orqanlarının xəstəlikləri və oma sümüyünün şişləri ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- xroniki ağrı sindromu – ağrı aylarla davam edir və sinir sisteminin həssaslığı artır;
- oturma qabiliyyətinin məhdudlaşması – iş qabiliyyətinin azalması, nəqliyyatda gediş-gəlişin çətinləşməsi;
- yuxu və əhval pozuntuları – narahatlıq, gərginlik, bəzən depressiv əhval;
- ikincili ağrılar – ağrıdan qaçmaq üçün qeyri-düzgün oturma nəticəsində bel, bud və omba nahiyəsində ağrıların qoşulması;
- ağrıkəsicilərin həddən artıq qəbulu – mədə və böyrəklərə mənfi təsir.
Müalicə
Koksiqodiniyanın müalicəsi demək olar ki, həmişə konservativ üsullardan başlayır və əksər pasiyentlərdə bu kifayət edir. Məqsəd büzdümə təzyiqi azaltmaq, iltihabı və əzələ spazmını aradan qaldırmaq, normal fəaliyyətə qayıtmaqdır.
- oturma vəziyyətinin düzəldilməsi – arxa hissəsində kəsiyi olan pazvari və ya ortasında boşluq olan xüsusi yastıq; azca irəli əyilərək, çəkini budlara keçirərək oturma; uzun oturmaya müntəzəm fasilələr;
- ağrıkəsici və qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar – qısa kurslarla, yalnız həkimin tövsiyəsi ilə; mədə və böyrək xəstəlikləri olanlarda ehtiyatla;
- fizioterapiya – istilik prosedurları, çanaq dibi əzələlərinin relaksasiyası, dartılma məşqləri, mütəxəssis tərəfindən manual terapiya;
- qəbizliyin aradan qaldırılması – liflə zəngin qida, kifayət qədər maye; defekasiya zamanı gərginlik ağrını artırır;
- inyeksiyalar – yerli anestetik və qlükokortikoid blokadaları, büzdümün qarşısında yerləşən sinir düyününün blokadası; ağrını uzun müddət azalda bilər;
- radiotezlikli ablyasiya – seçilmiş hallarda, blokadanın müvəqqəti effekt verdiyi pasiyentlərdə;
- cərrahi müalicə (koksigektomiya) – büzdümün tam və ya qismən çıxarılması; yalnız uzunmüddətli konservativ müalicə effektsiz olduqda və ağrının mənbəyi dəqiq büzdüm olduqda aparılır; bərpa dövrü uzun ola bilər.
Evdə nə etmək olar: xüsusi yastıqdan istifadə edin, zədədən sonrakı ilk günlərdə soyuq, sonra isə həkim icazə verərsə isti kompres qoyun, uzun oturmadan çəkinin, yüngül gəzintiləri davam etdirin.
Nə etmək olmaz: ağrıkəsiciləri uzun müddət özbaşına qəbul etmək, səriştəsiz şəxslərə büzdümü «yerinə salmağa» icazə vermək, ağrıya baxmayaraq saatlarla oturmaq. Səbəbi aydınlaşdırılmamış ağrını yalnız evdə müalicə etmək düzgün deyil.
Reabilitasiya
- çanaq dibi, bel və omba əzələləri üçün fizioterapevtin seçdiyi məşqlər – əzələlərin həm gücləndirilməsi, həm də boşaldılması;
- iş yerinin ergonomikası – rahat oturacaq, düzgün hündürlük, ayaqların tam dayağı;
- oturaq iş zamanı hər yarım saatdan bir qısa fasilə və gəzinti;
- tədricən adi fəaliyyətə və idmana qayıdış, velosipeddə yumşaq və ya ortası kəsik oturacaq;
- ağrı təkrarlanarsa, xüsusi yastıqdan yenidən istifadə və həkimə müraciət.
Profilaktika
- yıxılmaların qarşısını almaq – buzlu havada sürüşməyən ayaqqabı, nəm döşəmələrdə ehtiyat;
- uzun oturmada fasilələr, rahat və kifayət qədər yumşaq oturacaq;
- düzgün oturuş – arxaya «sallanmadan», çəkini hər iki sağrıya və budlara paylayaraq;
- normal çəkinin saxlanılması və müntəzəm fiziki aktivlik;
- qəbizliyin qarşısını alan qidalanma;
- velosiped sürərkən uyğun oturacaq və düzgün oturuş hündürlüyü;
- doğuşdan sonra büzdüm ağrısı yaranarsa, onu gecikdirmədən həkimə göstərmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Büzdüm ağrısı ilə travmatoloq-ortopedə və ya nevroloqa müraciət etmək olar. Göstərişə görə proktoloq, ginekoloq, fizioterapevt və ağrı mütəxəssisi müayinəyə qoşulur.
Yadda saxla!
Büzdüm ağrısı çox vaxt sadə tədbirlərlə – düzgün oturma və xüsusi yastıqla – azalır.
- Ağrı bir neçə həftədən çox davam edirsə, travmatoloq-ortoped və ya nevroloqa müraciət edin.
- Hərarət, büzdüm nahiyəsində qızartı və şişkinlik, gecə ağrıları, arıqlama və ya sidik-nəcis pozuntusu varsa, təcili müayinə lazımdır.
- Ağrıkəsiciləri uzun müddət özbaşına qəbul etməyin.
- Əməliyyat yalnız bütün konservativ üsullar effekt vermədikdə müzakirə olunur.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Büzdümün əzilməsi
- Büzdüm sümüyünün sınığı
- Epitelial büzdüm yolu (pilonidal sinus)
- Lümbaqo və lümbalgiya
- Xroniki çanaq ağrısı sindromu
- Açıq sınıq
- Adheziv kapsulit
- Almacıq sümüyünün sınığı
- Anadangəlmə əyriboyunluq
- Ankiloz
- Araxnodaktiliya
- Artropatiya
- Asetabulumun sınığı
- At ayağı (ekvinus deformasiya)
- Axilles vətərinin tendiniti
Suallar və cavablar
Çox insanda ağrı bir neçə həftə-ay ərzində konservativ tədbirlərlə azalır. Davamlı hallarda inyeksiyalar və fizioterapiya kömək edir. Ağrı uzanırsa, səbəbin yenidən qiymətləndirilməsi üçün həkimə müraciət etmək lazımdır.
Büzdümə təzyiqi azaltmaq üçün arxa hissəsində kəsiyi olan pazvari yastıq və ya ortasında dəlik olan «halqa» yastıq istifadə olunur. Pazvari yastıq çox vaxt daha effektiv olur, çünki büzdümü tam boşda saxlayır; halqa yastıq isə bəzən büzdümə təzyiqi kifayət qədər azaltmır. Seçimi həkim və ya fizioterapevtlə müzakirə etmək olar.
Büzdümün çıxarılması nadir hallarda – uzun müddət bütün konservativ üsullar effekt vermədikdə və ağrının mənbəyi dəqiq büzdüm olduqda aparılır. Qərar müayinələrin və diaqnostik blokadanın nəticələrinə əsasən qəbul edilir.
Doğuş zamanı büzdüm bağları gərilir, buna görə doğuşdan sonrakı ilk həftələrdə yüngül ağrı tez-tez olur və çox vaxt özü keçir. Ağrı güclüdürsə, oturmağa imkan vermirsə və ya azalmırsa, həkimə müraciət edin. Ana südü ilə qidalandırma dövründə dərmanları yalnız həkimlə razılaşdıraraq qəbul edin.
Gəzinti, üzgüçülük və fizioterapevtin seçdiyi məşqlər adətən faydalıdır. Kəskin dövrdə velosiped, at sürmə, oturaq vəziyyətdə yerinə yetirilən məşqlər və sıçrayışlar ağrını artıra bilər. Yükü tədricən artırmaq lazımdır.
Əksər hallarda səbəb zədə və ya mexaniki təzyiqdir. Lakin nadir hallarda ağrı kista, infeksiya və ya şişlə bağlı ola bilər. Hərarət, şişkinlik, gecə ağrıları, arıqlama və ya nəcisdə qan olduqda vaxt itirmədən müayinədən keçmək lazımdır.
Mövzu üzrə məqalələr
Epilepsiya ilə hamiləlik: dərmanı dayandırmadan təhlükəsiz plan qurmaq
Epilepsiyası olan bir çox qadında hamiləlik uğurla davam edə bilər. Bunun üçün tutmaların nəzarəti və dərmanların hamiləliyə uyğunluğu…
İstiqamət: Nevrologiya / Ginekologiya
Dağınıq skleroz nədir: xəstəlik, onun səbəbləri və təzahürləri barədə sadə dillə
Dağınıq skleroz (DS) – autoimmun mənşəli xroniki xəstəlikdir; bu zaman immun sistemi sinir sistemini yad kimi qəbul edir…
İstiqamət: Nevrologiya
Başgicəllənmə
Başgicəllənmə. İnsana ətrafındakı əşyaların və (ya) öz bədəninin müəyyən istiqamətə hərəkət etdiyi və ya fırlandığı təsəvvürünü yaradan vəziyyət…
İstiqamət: Nevrologiya
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
