Düyünlü eritema dərialtı piy toxumasının iltihabıdır və əsasən baldırların ön səthində ağrılı, qırmızı düyünlərlə özünü göstərir. Çox vaxt infeksiya, dərman və ya sistem xəstəliyinə reaksiyadır, ona görə səbəbin axtarışı vacibdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Erythema nodosum
- eritema nodozum
- septal pannikulit
Xəstəlik haqqında
Düyünlü eritema ən çox rast gəlinən pannikulit formasıdır – dərialtı piy toxumasının arakəsmələrinin iltihabı. O, müstəqil xəstəlikdən çox, orqanizmin müxtəlif amillərə – infeksiyalara, dərmanlara, sistem xəstəliklərinə – gecikmiş immun reaksiyasıdır. Bu zaman dərinin dərin qatlarında ağrılı, bərk düyünlər əmələ gəlir.
Xəstəlik daha çox gənc və orta yaşlı qadınlarda rast gəlinir, uşaqlarda və kişilərdə də ola bilər. Düyünlər adətən bir neçə həftə ərzində çapıq qoymadan keçir, lakin əsas səbəb aradan qaldırılmadıqda təkrarlana bilər.
Düyünlü eritema bəzən ciddi xəstəliklərin – sarkoidoz, vərəm, iltihabi bağırsaq xəstəlikləri – ilk əlaməti olur, ona görə hər yeni epizod müayinə tələb edir. Səbəbi tapmaq və müalicə etmək düyünlərin özünü müalicə etməkdən daha vacibdir.
Xəstəliyin inkişafında immun komplekslərin və gecikmiş tipli allergik reaksiyanın rolu olduğu güman edilir: orqanizm infeksiya və ya dərman antigeninə cavab verərkən dərialtı piy toxumasının arakəsmələrindəki xırda damarlar ətrafında iltihab yaranır. Bu səbəbdən düyünlər çox vaxt təhrikedici amildən bir neçə həftə sonra üzə çıxır. Ayaqların aşağı hissəsində qan dövranının xüsusiyyətləri düyünlərin məhz baldırlarda yerləşməsini izah edə bilər.
Səbəbləri
Düyünlü eritema müxtəlif amillərə qarşı immun reaksiya nəticəsində yaranır. Ən çox rast gəlinən səbəblər bunlardır:
- Streptokok infeksiyaları – xüsusən angina və faringitdən bir neçə həftə sonra; uşaqlarda əsas səbəblərdən biridir.
- Sarkoidoz – ağciyərləri və limfa düyünlərini zədələyən sistem xəstəlikdir; düyünlü eritema onun kəskin başlanğıcının tipik əlamətidir.
- Vərəm – xüsusən aktiv proses və ya yaxın vaxtlarda yoluxma zamanı.
- Bağırsaq infeksiyaları – yersinioz, salmonellyoz, kampilobakterioz və s.
- Digər infeksiyalar – xlamidiya, mikoplazma, bəzi göbələk və virus infeksiyaları.
- Dərmanlar – hormonal kontraseptivlər, sulfanilamidlər, bəzi antibiotiklər və digər preparatlar.
- İltihabi bağırsaq xəstəlikləri – Kron xəstəliyi, xoralı kolit; düyünlər çox vaxt bağırsaq xəstəliyinin kəskinləşməsi ilə eyni vaxtda yaranır.
- Hamiləlik – hormonal dəyişikliklərlə bağlı ola bilər.
- Bexçet xəstəliyi, bəzi limfomalar və digər şişlər – nadir səbəblər.
Hərtərəfli müayinəyə baxmayaraq, halların xeyli hissəsində səbəb tapılmır – bu, idiopatik forma adlanır.
Coğrafi şərait də rol oynayır: vərəmin geniş yayıldığı bölgələrdə bu səbəb daha tez-tez aşkar edilir, ona görə vərəmin istisna edilməsi müayinənin vacib hissəsidir.
Təsnifat
- Kəskin forma – hərarət, oynaq ağrıları ilə başlayır, düyünlər bir neçə həftə ərzində keçir.
- Xroniki və residivləşən forma – aylarla davam edən və ya təkrarlanan epizodlar; çox vaxt aşkar edilməmiş əsas xəstəliklə bağlıdır.
- Miqrasiya edən forma – düyünlər yerini dəyişir, mərkəzdə solğunlaşaraq kənara doğru yayılır.
- Löfqren sindromu – düyünlü eritema, ağciyər kökü limfa düyünlərinin ikitərəfli böyüməsi və oynaq ağrıları; kəskin sarkoidozun forması, çox vaxt yaxşı proqnozlu.
Klinik mənzərə
Düyünlərin yaranmasından əvvəl bir neçə gün ərzində halsızlıq, hərarət, oynaq ağrıları ola bilər.
- baldırların ön səthində, bəzən budlarda, ön qollarda və sağrıda ağrılı, bərk, qırmızı düyünlər;
- düyünlər dəri səthindən bir qədər qabarır, toxunduqda isti və ağrılıdır, ölçüsü fındıqdan qoz böyüklüyünə qədər ola bilər;
- bir neçə gün sonra rəngin göyərmə kimi bənövşəyi, sonra sarımtıl-yaşıl çalara keçməsi;
- hərarət, halsızlıq, iştahsızlıq;
- oynaqlarda, xüsusən aşıq-baldır oynaqlarında ağrı və şişkinlik;
- ayaqların şişməsi, ayaq üstə uzun qaldıqda ağrının artması.
Düyünlər xoralaşmır və çapıq qoymur. Uşaqlarda xəstəlik çox vaxt angina və ya bağırsaq infeksiyasından sonra yaranır. Hamiləlikdə düyünlü eritema adətən birinci və ikinci trimestrdə müşahidə olunur.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər yüksək hərarət uzun müddət düşmürsə, düyünlər xoralaşırsa və ya irinləyirsə, nəfəs darlığı, qanhayxırma, davamlı öskürək, qanlı ishal, sürətli arıqlama varsa.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnoz əsasən tipik klinik mənzərəyə görə qoyulur. Həkim son həftələrdə keçirilmiş infeksiyaları, qəbul edilən dərmanları, öskürək, bağırsaq şikayətləri, arıqlama və ailədə vərəm hallarını soruşur, dərini və oynaqları müayinə edir.
- Qanın ümumi analizi, EÇS, C-reaktiv zülal – iltihabın aktivliyini göstərir.
- Antistreptolizin-O, boğazdan yaxma – keçirilmiş streptokok infeksiyasını təsdiqləmək üçün.
- Döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası və ya KT-si – sarkoidoz və vərəmi istisna etmək üçün; ağciyər kökü limfa düyünlərinin böyüməsini aşkar edir.
- Vərəmə müayinə – qan testləri və ya dəri sınağı.
- Bağırsaq şikayətləri olduqda – nəcis analizləri, kolonoskopiya.
- Hamiləlik testi – reproduktiv yaşlı qadınlarda.
- Qeyri-tipik hallarda – düyündən dəri biopsiyası; dərialtı piy toxumasında iltihabın xarakterini təsdiqləyir.
Differensial diaqnostika indurativ eritema, digər pannikulitlər, tromboflebit, vaskulitlər, travmatik göyərmələr və həşərat dişləmələri ilə aparılır.
Müayinələrin həcmini həkim fərdi şəkildə müəyyən edir: tipik kəskin halda, xüsusən yaxın vaxtlarda keçirilmiş angina olduqda, minimal müayinə kifayət edə bilər, təkrarlanan və uzun sürən formalarda isə daha geniş axtarış aparılır.
Ağırlaşmalar
Düyünlü eritemanın özü adətən təhlükəli ağırlaşma vermir. Əsas risklər onu yaradan xəstəliklə bağlıdır.
- aşkar edilməmiş vərəm, sarkoidoz və ya bağırsaq xəstəliyinin irəliləməsi;
- xroniki və residivləşən gediş;
- uzun müddət davam edən ağrı və oynaq əlamətləri, hərəkətin məhdudlaşması;
- düyünlərin yerində müvəqqəti piqmentasiya.
Löfqren sindromu fonunda yaranan düyünlü eritema adətən yaxşı gedişlidir, lakin sarkoidozun ağciyər və digər orqanlardakı təzahürləri müntəzəm nəzarət tələb edir.
Müalicə
Düyünlü eritemanın müalicəsi iki istiqamətdə aparılır: səbəbin aradan qaldırılması və ağrı ilə iltihabın azaldılması. Yüngül hallarda düyünlər yalnız rejim tədbirləri ilə də keçir.
- Əsas səbəbin müalicəsi – streptokok və digər infeksiyaların, iltihabi bağırsaq xəstəliyinin müalicəsi, səbəb olan dərmanın həkimlə razılaşdırılaraq dayandırılması.
- İstirahət və ayaqların yuxarı qaldırılması – ağrını və şişkinliyi azaldır; kompressiya corabları da kömək edə bilər.
- Qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar – ağrını və iltihabı azaldır; mədə xəstəlikləri olan insanlarda ehtiyatla təyin olunur.
- Digər iltihabəleyhinə vasitələr – davam edən və təkrarlanan formalarda həkim əlavə preparat təyin edə bilər.
- Qısa kurs qlükokortikoidlər – ayrı-ayrı ağır hallarda, yalnız infeksiya, xüsusən vərəm istisna edildikdən sonra.
Hamiləlik zamanı preparatların seçimi xüsusi ehtiyat tələb edir: bir çox iltihabəleyhinə dərman hamiləlikdə əks-göstərişlidir, ona görə əksər hallarda istirahət və yerli tədbirlərə üstünlük verilir.
Evdə düyünləri isitmək, massaj etmək, sıxmaq və ya qıcıqlandırıcı məlhəmlərlə sürtmək olmaz. Hormonlu dərmanları və antibiotikləri həkim təyinatı olmadan qəbul etmək təhlükəlidir – bu, gizli infeksiyanın gedişini ağırlaşdıra bilər.
Profilaktika
- angina və digər streptokok infeksiyalarının vaxtında və tam müalicəsi;
- əvvəllər düyünlü eritemaya səbəb olmuş dərmanlardan çəkinmək və bu barədə həkimlərə məlumat vermək;
- sarkoidoz, iltihabi bağırsaq xəstəlikləri kimi əsas xəstəliklərə müntəzəm nəzarət;
- qidaların düzgün termik emalı və gigiyena – bağırsaq infeksiyalarının profilaktikası;
- vərəmli xəstə ilə təmas olduqda müayinədən keçmək;
- yeni epizodlarda vaxtında həkimə müraciət etmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Baldırlarda ağrılı düyünlər yarandıqda dermatoloqa və ya terapevtə müraciət etmək lazımdır; səbəbdən asılı olaraq revmatoloq, pulmonoloq, ftiziatr və ya qastroenteroloq qoşula bilər. Uşaqları pediatr müayinə edir.
Yadda saxla!
Düyünlü eritema adətən öz-özünə keçir, lakin onu yaradan səbəbi tapmaq daha vacibdir.
- Baldırlarda ağrılı qırmızı düyünlər yaranarsa, həkimə müraciət edin – sadə «göyərmə» kimi qiymətləndirməyin.
- Öskürək, nəfəs darlığı, ishal, arıqlama varsa, bunu həkimə mütləq bildirin.
- Hormonlu dərmanları infeksiya istisna edilmədən qəbul etməyin.
- Ayaqlara istirahət vermək və onları yuxarı qaldırmaq ağrını əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
Suallar və cavablar
Əksər hallarda düyünlər üç-altı həftə ərzində keçir. Səbəb davam edirsə, xəstəlik uzana və ya təkrarlana bilər.
Xeyr. Bu, immun reaksiyadır. Lakin onu yaradan infeksiya – məsələn, streptokok və ya vərəm – yoluxucu ola bilər.
Hamiləlik özü səbəb ola bilər və adətən ana və döl üçün təhlükə yaratmır. Lakin digər səbəbləri istisna etmək və təhlükəsiz müalicə seçmək üçün həkim müayinəsi lazımdır.
Düyünlü eritemanın tez-tez rast gəlinən səbəbləri arasında sarkoidoz və vərəm var. Hər ikisi ağciyərləri zədələyə bilər, ona görə döş qəfəsinin müayinəsi standart addımdır.
Bəzi hallarda kontraseptivlər düyünlü eritemaya səbəb ola bilər. Lakin preparatı özbaşına dayandırmaq düzgün deyil – ginekoloq və dermatoloqla məsləhətləşərək başqa kontrasepsiya üsulu seçmək lazımdır.
Düyünlər çapıq qoymadan keçir. Bəzən onların yerində müvəqqəti qəhvəyi ləkələr qalır, bu ləkələr adətən həftələr və ya aylar ərzində yox olur.
Mövzu üzrə məqalələr
Densitometriya – bu nədir və ona necə hazırlaşmaq lazımdır
Densitometriya — sümük karkasının möhkəmliyi barədə mühakimə yürütməyə və onun quruluşunun zəifləməsinin ilk əlamətlərini görməyə imkan verən diaqnostik…
İstiqamət: Revmatologiya
Kəmərəbənzər dəmrov: səbəbləri, necə görünür və necə ötürülür
Kəmərəbənzər dəmrov, həmçinin kəmərəbənzər herpes kimi tanınır, – su çiçəyi virusunun (Varicella Zoster Virus) törətdiyi virus xəstəliyidir. Bu…
İstiqamət: Dermatologiya
İnsan niyə çox tərləyir: səbəblər və bununla mübarizə üsulları
Tərləmə – insan orqanizmində bədən hərarətinin normal tənzimlənməsini təmin edən, həmçinin orqanizmdən artıq maye və duzları xaric edən…
İstiqamət: Dermatologiya
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
