Furunkulyoz – bu, dərinin məhdud sahələrində zədələnən tük follikullarının çoxsaylı iltihabıdır. Xəstəlik bir neçə anatomik sahəni eyni vaxtda cəlb etməklə disseminə xarakter daşıya bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Çiban xəstəliyi
- təkrarlanan çibanlar
Xəstəlik haqqında
Xalq arasında iltihablaşmış furunkul çiriş adlandırılır.
Furunkulyozun etiologiyası və patogenezi əksər hallarda insanın dəri örtüyündə daim yaşayan stafilokokk florasının aktivləşməsi ilə bağlıdır. Lakin o, yalnız immunitetin azalması zamanı, o cümlədən hamiləlik dövründə, həmçinin dərinin təbii rezistentliyinin azalması zamanı patogen xarakter alır.
Furunkulyoz tez-tez xroniki gedişata malik ola bilər, bu halda prosesin kəskinləşməsi bir neçə həftədən bir neçə ilədək davam edə bilər. Öz inkişafında hər bir iltihablaşmış tük soğanağı ardıcıl olaraq furunkulyozun 3 mərhələsindən keçir:
- İltihabi infiltrat mərhələsi – infeksion iltihab ocağına leykositlər cəlb olunur, qidalandırıcı kapilyarlar genişlənir və plazma interstisial sahəyə çıxır. Bu mərhələdə dərinin səviyyəsindən yuxarı qalxan qırmızı sızanaq yaranır.
- İrinli iltihab və nekroz mərhələsi. İmmun sistemi furunkulyozun törədicisi ilə mübarizə aparır, buna görə leykositlərin və bakteriyaların bir hissəsi ölür. Bu, tük şaftının ətrafında lokalizə olunmuş irin əmələ gəlməsinə gətirib çıxarır. Lokal iltihab kifayət qədər aktiv olduğundan epitel strukturlarının bir hissəsi nekroza uğrayır (belə iltihab irinli-nekrotik adlanır).
- Skar əmələ gəlməklə toxumaların bərpası mərhələsi (əksər hallarda o, demək olar ki, nəzərə çarpmır, çünki derma zədələnmələri nisbətən dərin deyil). İmmun sistemi səbəbkar bakteriyalarla mübarizə apardıqdan sonra iltihab yekun mərhələyə keçir. Bu mərhələ üçün hüceyrələrin və birləşdirici toxuma liflərinin proliferasiyası xarakterikdir, bunlar epitel defektini bərpa edir. Bəzi insanlarda aradan qalxmış follikulun yerində bədənin və üzün estetikasını pozan kobud keloid çapıqları əmələ gələ bilər.
Xəstəliyin diaqnostikası dermatoskopik müayinə əsasında aparılır. Xəstəliyin inkişaf səbəbini müəyyən etmək və ən rasional terapiyanı seçmək üçün əlavə müayinələr təyin olunur.
Başlanğıc mərhələdə xəstəliyin müalicəsi dərman preparatlarının köməyi ilə aparılır. Dəri absesləri inkişaf etdikdə onların cərrahi açılması məsələsinə baxılır. Müasir tövsiyələrə əsasən, açılma azinvaziv üsullarla (lazer destruksiyası, elektrokoaqulyasiya və s.) aparılır. Təkrarlanma əleyhinə müalicə bir neçə ay ərzində aparıla bilər.
Səbəbləri
Furunkulozun bilavasitə səbəbi irin yaradan stafilokokk floranın növləri ilə tük follikullarının infeksiyalaşmasıdır. Bu, qızılı və ya ağ stafilokokk ola bilər. Hər iki nümayəndə şərti-patogen flora qrupuna aiddir; bu flora normalda dəri örtüklərində yaşayır, mikrob mənzərəsini formalaşdırır və iltihaba səbəb olmur. Stafilokokların aktivləşməsinə gətirib çıxara bilən amillər bunlardır:
- Hamiləlik zamanı immunitetin fizioloji azalması;
- Soyuqdəymə xəstəlikləri;
- Xroniki patologiyaların kəskinləşməsi;
- Kompensasiya olunmamış şəkərli diabet;
- Piylənmə;
- Kortikosteroid və ya sitostatik preparatların uzunmüddətli qəbulu;
- Dərinin travmatizasiyası;
- Yanlış seçilmiş kosmetik vasitələrin tətbiqi;
- Yağlı və şirin qidanın həddindən artıq qəbulu ilə qidalanma xüsusiyyətləri;
- Spirtli içkilərdən sui-istifadə;
- Dəriyə gigiyenik qulluq qaydalarına riayət edilməməsi;
- Istehsalat tozu və yağ hissəcikləri ilə dərinin çirkləndiyi peşə zərərləri;
- Ekoloji cəhətdən əlverişsiz regionlarda yaşamaq.
Təsnifat
Patoloji prosesin klinik xüsusiyyətlərinə görə furunkulyozun aşağıdakı növləri fərqləndirilir:
- Xəstəliyin kəskin gedişi;
- Xəstəliyin xroniki gedişi.
Patoloji prosesin mərhələlərinə görə furunkulyoz eksudativ, irinli və sağalan formaya bölünür.
Klinik mənzərə
Furunkulyoz tüklərin bitdiyi dərinin həmin sahələrində inkişaf edir. Buna görə iltihablaşmış follikullar üzdə (yuxarı dodaqda, çənədə, yanaqlarda, qulaqda, burunda), başın tüklü hissəsində (xüsusilə tez-tez ənsədə), (qoltuqaltı çuxurlarda, döşdə, qasıqda, sağrılarda və budlarda) və xarici cinsiyyət orqanlarında (qasıq nahiyəsində) ola bilər.
Furunkulyozun simptomları eyni zamanda bir neçə tük soğanağının zədələnməsi ilə şərtlənir. Öz növbəsində, tək furunkul aşağıdakı əlamətlərlə təzahür edir:
- Diametri 10-20 mm-ə çata bilən sıx, ağrılı düyünün olması;
- Düyünün mərkəzində – ağ nöqtə şəklində görünən, irinli məzmundan ibarət nekrotik ştift yerləşir.
Absessin inkişafı zamanı fluktuasiya – toxumaların irinli əriməsi sahəsi əmələ gəlir. Zaman keçdikcə pustula (irinli sızanaq) xaricə açılır, bu zaman nekrotik ştift ayrılır. Bu yerdə kiçik çökəklik əmələ gəlir, o da tezliklə sağalır və ardınca demək olar ki, nəzərə çarpmayan çapıq buraxır.
Bəzi hallarda irinlik xaricə deyil, toxumaların içinə də yarıla bilər ki, bu da infeksiyanın dermisin içinə nüfuz etməsinə və onun generalizasiyasına şərait yarada bilər. Qan axını ilə bakteriyalar istənilən orqana düşə və onun iltihabına səbəb ola bilər. Məhz bu səbəbdən, xüsusilə üz nahiyəsində yerləşən irinli sızanaqları sıxmaq qadağandır. Patogenlər beynin qan dövranı sisteminə düşərək üz venalarının tromboflebitinə, kavernoz sinusun trombozuna və digər təhlükəli nəticələrə səbəb ola bilər.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Furunkulozun diaqnostikası obyektiv müayinənin məlumatlarına və subyektiv simptomların diqqətli təhlilinə əsaslanır. Dərmatoveneroloq üçün mühüm istinad nöqtələri bunlardır:
- Klinik əlamətlərin iltihablaşmış tük soğanaqları ilə əlaqəliliyi (ödem, qızartı, irinli sızanaq);
- Çox ağrılı dəri düyününün olması;
- Düyünün mərkəzində nekrotik özək (ağ irin nöqtəsi);
- Irinli iltihabın dermisin və dərialtı piy toxumasının dərinliyinə yayılması (ağırlaşmalar inkişaf etdikdə).
Əlavə müayinə proqramı diaqnozun qoyulmasına deyil, furunkulozun inkişafının mümkün səbəblərinin aydınlaşdırılmasına yönəlib. O, aşağıdakı metodları əhatə edə bilər:
- Yaxmanın mikroskopik müayinəsi (stafilokoklar həm neyrofil leykositlərin daxilində, həm də onların arasında yerləşə bilər);
- Iltihabi ifrazatın antibakterial preparatlara həssaslığının təyin olunması ilə bakterioloji müayinə (analiz xəstəliyin israrla residiv edən gedişində göstərişdir);
- Qanda qlükoza səviyyəsinin təyini (şəkərli diabetin manifest formalarını istisna etmək üçün);
- Qlükoza tolerantlıq testi (insulinrezistentliyi istisna etmək üçün);
- Qanda cinsi hormonların səviyyəsinin analizi (məsələn, polikistik yumurtalıqlar sindromu çərçivəsində hiperandrogeniyadan şübhələnildikdə tövsiyə olunur).
Müalicə
Müalicə üsulları
Furunkulyozun müalicə üsulları iltihabi prosesin mərhələsi və ümumi sağlamlıq vəziyyəti nəzərə alınaraq seçilir. Sağalma kimi açılmış boşluqların sağalması zamanı yara defektinin epitelizasiyası hesab edilir. Adətən nəzərəçarpan terapevtik nəticəyə nail olmaq üçün 1-2 həftə tələb olunur.
Konservativ terapiya yalnız patoloji prosesin birinci mərhələsində, hələ irinli ocaq formalaşmadığı zaman istənilən terapevtik nəticəni verir. Adətən antibiotiklərin, antiseptiklərin və iltihabəleyhinə vasitələrin yerli formaları təyin edilir. Əgər iltihab generalizasiyaya meyllidirsə, sistemik antibakterial terapiya məsələsi həll olunur.
Konservativ müalicə çərçivəsində dermatoloq həmçinin iltihaba meylli üz və bədən dərisinin qulluğu üçün optimal vasitələri seçir. Mümkün olduqda müalicə müddətində dekorativ kosmetikadan imtina etmək lazımdır.
Xəstəliyin residivinin qarşısını almaq üçün preparatların qəbulu bütün furunkullar tam sağalanadək davam etdirilir. Bundan sonra dəstəkləyici müalicəyə keçilir (bir çox ay ərzində gündə 1 dəfə antibiotik qəbulu).
Cərrahi müalicə
Folikulların cərrahi açılmasına göstəriş olduqda kəsik ən böyük fluktuasiya zonasına aparılır. İrinli boşluq antiseptiklərlə işlənir, yaraya steril sarğı qoyulur. Cərrahi açılma çox vaxt yerli ağrısızlaşdırma altında azinvaziv üsullarla aparılır.
Reabilitasiya
Folikullar açıldıqdan sonra epitel tam sağalana qədər yaranın antiseptik işlənməsini davam etdirmək tövsiyə olunur. Vaxtaşırı dermatoloq tərəfindən müayinələr aparılır. Həkim bərpa dövrünün gedişatının xüsusiyyətlərini qiymətləndirir.
Profilaktika
Furunkulyoz risklərini aşağıdakı qaydalar azaltmağa kömək edə bilər:
- Mümkün allergenlərlə təmasın istisna edilməsi;
- Dəri tipinə uyğun olaraq dermatoloq tərəfindən seçilmiş xüsusi qulluq kosmetikasının tətbiqi;
- Çirklənmələrin aradan qaldırılması üçün dərinin müntəzəm gigiyenik yuyulması – sutkada bir dəfə duş kifayətdir (həddindən artıq tez-tez yuyulma dərinin qoruyucu lipid qatının yuyulmasına və mikrobioloji mənzərənin pozulmasına kömək edir);
- Yanaşı pozğunluqların, xüsusilə karbohidrat mübadiləsi pozğunluqlarının, hormonal disfunksiyanın və s. Korreksiyası.
Yadda saxla!
Şəkərli diabet xəstələri residiv edən furunkuloza xüsusilə meyllidirlər. Buna görə də, follikulların iltihabı dəfələrlə təkrarlanırsa, karbohidrat pozğunluqlarının məqsədyönlü şəkildə istisna edilməsi tələb olunur. Əksər hallarda yalnız «şəkərə analiz» kifayət etmir. Karbohidrat mübadiləsi pozğunluqlarının ilkin mərhələsi adətən insulinrezistentliklə özünü göstərir. Bu, mədəaltı vəz hüceyrələrinin insulin ifraz etdiyi, hədəf orqanların reseptorlarının isə bu hormona qarşı həssas olmadığı vəziyyətdir. Buna görə qlükoza hüceyrənin içinə daxil ola bilmir və damar yatağında dövr etməyə davam edir ki, bu da immunitetin zəifləməsinə və mübadilə pozğunluqlarına gətirib çıxara bilər. Dövr edən qlükoza irin yaradan stafilokoklar üçün qida substratı ola bilər. İnsulinrezistentliyi istisna etmək üçün endokrinoloqlar 100 q qlükozanın eyni anda qəbulunu nəzərdə tutan qlükozaya tolerantlıq testinin aparılmasını tövsiyə edirlər. Belə bir karbohidrat yükü gizli gedən metabolik pozğunluqları aşkar etməyə imkan verir.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə ilə dermatoveneroloq məşğul olur. Furunkulların üzdə lokalizasiya olunduğu və irinli ağırlaşmaların yüksək riski olduğu hallarda çənə-üz cərrahiyyəsi şöbəsinə hospitalizasiya aparıla bilər.
Bəli, bəzi pasiyentlərdə iltihablaşmış follikullar konglomeratlara birləşə bilər ki, bu da furunkulların əmələ gəlməsinə gətirib çıxarır. Onlar dəri və dərialtı toxumada yerləşən çoxkameralı irinli boşluqları təmsil edir. Bu iltihabi törəmənin səthində nekrotik kötüklər vizuallaşdırılır, onlardan irin ifraz olunur.
Furunkulyoz bəzən bakteriemiya və ürək qapaqlarının, oynaqların, onurğanın, uzun borulu sümüklərin, daxili orqanların (xüsusən böyrəklərin) çirklənməsi ilə ağırlaşır. Venoz qanla stafilokoklar kavernoz sinusa düşə və kavernoz sinusun tromboflebitinə və meningitə səbəb ola bilər.
Bu analiz səbəbkar stafilokokun ştamını identifikasiya etməyə və törədicinin antibiotiklərə həssaslığını müəyyən etməyə kömək edir. Bakəkilmə əsasında metisillinə davamlı olan stafilokok növlərini aşkar etmək və etiotrop müalicə üçün antibakterial preparatı vaxtında əvəz etmək olar.
Mövzu üzrə məqalələr
Ambulator cərrahiyyə
Hamı hələ bilmir ki, əvvəllər stasionarda uzun müddət qalmağı tələb edən bir çox əməliyyat bu gün bir gün…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Uşaqda appendisit
Appendisitlə qarşılaşan istənilən cərrah təsdiq edər ki, hər bir konkret halda onun diaqnozunu qoymaq heç də asan vəzifə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə / Pediatriya
Qadınlarda appendisit: yerləşməsi, səbəbləri, əlamətləri, necə və harada ağrıyır
Qadınlarda appendisit — qarnın sağ aşağı hissəsindəki kiçik bağırsaq çıxıntısı olan appendiksin iltihabıdır. Appendiks mühüm funksiyalar yerinə yetirməsə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Hospitalizasiya - nə qədər davam edir, növləri və qaydaları
Hospitalizasiya — pasiyentin diaqnostika, terapiya və müşahidə üçün tibb müəssisəsinin stasionarında yerləşdirilməsidir. O, təcili və planlı olur. Növlərin…
İstiqamət: Terapiya / Ümumi cərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
