Hipoparatireoz – bu, paratiroid vəzilərinin funksional qabiliyyətinin azaldığı patoloji vəziyyətdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Paratireoid çatışmazlığı
- paratiroid vəzilərin hipofunksiyası
Xəstəlik haqqında
Hipoparatireoz – bu, paratiroid vəzilərinin funksional qabiliyyətinin azaldığı patoloji vəziyyətdir.
Paratireoid vəzilər orqanizmdə kalsium-fosfor mübadiləsində fəal iştirak edir. Əksər hallarda insanda 2 cüt vəzi olur ki, onlar müvafiq olaraq qalxanabənzər vəzinin sol və sağ paylarının arxasında yerləşir. Paratiroid vəzilər parathormon (PTH) sintez edir, onun uzunmüddətli təsiri sümük toxumasından kalsiumun yuyulub çıxmasına səbəb olur.
Hipoparatireoz son dərəcə nadir patologiyadır. Görülmə tezliyi 0,2-0,3% təşkil edir. Bu zaman etioloji strukturdə postoperativ formalar üstünlük təşkil edir. Onlar boyun orqanlarında aparılan əməliyyatlardan sonra inkişaf edə bilər.
Hipoparatireozun ilk təzahürlərindən biri qıcolma sindromudur ki, o, səhvən epilepsiya kimi qəbul oluna bilər. Bundan əlavə, klinik təzahürlər trofik pozğunluqlar, vegetativ və psixi pozuntularla əlaqəlidir. Yekun diaqnoz laborator müayinə məlumatları əsasında qoyulur – fosfor səviyyəsinin artması və qanda kalsium konsentrasiyasının azalması, parathormonun artmış miqdarı.
Müalicənin əsasını qida vərdişlərinin dəyişdirilməsi, kalsium və D vitamini qəbulu təşkil edir. Bütün pasiyentlərə endokrinoloqun nəzarəti altında dinamik monitorinq göstərilir.
Səbəbləri
Hipoparatireozun ən geniş yayılmış səbəbi vəzilərinin cərrahi zədələnməsidir. Bu, ya onların çıxarılmasının, ya birbaşa travmanın, ya da pozulmuş qan axınının (qidalandırıcı damarın bağlanması və ya kəsilməsi) nəticəsi ola bilər.
Cərrahi olmayan səbəblər adətən autoimmun və genetik mənşəyə malik olur. Autoimmun proses immun hüceyrələrinin paratiroid strukturlara hücum etməsi ilə xarakterizə olunur. Belə mexanizm autoimmun poliqlandulyar sindromun (APS) I tipi üçün xarakterikdir. Adətən xəstəlik ilk dəfə uşaqlıq dövründə dəri və selikli qişaların residivləşən kandidozu ilə təzahür edir. Paratiroid vəzilərinin aktivliyinin azaldığı digər irsi sindromlar ola bilər:
- Kirns — Seyr sindromu – torlu qişanın piqment zədələnməsi, göz almasının hərəkətliliyinin pozulması və yerişin qeyri-sabitliyi ilə müşayiət olunur;
- Keni sindromu – boy qısalığı və sümük iliyi kanallarının stenozu ilə müşayiət olunur.
Paratiroid hormonunun çatışmazlığı qanda fosforun konsentrasiyasının artması ilə müşayiət olunur, çünki onun böyrəklərlə ifrazı qismən bloklanır. Qanda həmçinin kalsium səviyyəsinin azalması aşkar edilir ki, bu da onun bağırsaqda sorulmasının hormonal vasitəçiliklə pozulması, sümük depolarından mobilizasiyasının bloklanması və sidikdən qan dövranına geri qayıdışının kifayət etməməsi ilə bağlıdır. Kalsium-fosfor disbalansı fonunda əzələ lifinin və sinir hüceyrələrinin reseptorlarının oyanıqlığı artır, orqanizmin vegetativ fonu dəyişir. Bu cür mexanizmlər qıcolma sindromunun inkişafının əsasını təşkil edir.
Təsnifat
Hipoparatireozun 3 növü fərqləndirilir:
- Postoperativ – boyun orqanlarında cərrahi müdaxilələrdən sonra paratiroid vəzilərinin zədələnməsi və ya çıxarılması;
- Idiopatik – etiologiya ən çox autoimmun proses və ya genetik pozğunluqlarla əlaqədardır;
- Ikincili – şüalanma, infeksiyalar fonunda zədələnmə, habelə sistemik amiloidoz, dəmir, mis mübadiləsi pozğunluqları fonunda vəzilərin cəlb olunması.
Klinik gedişinə görə hipoparatireoz ola bilər:
- Latent – simptomatika yoxdur (laborator diaqnostika zamanı aşkar olunur, prosesin kəskinləşməsi triqqer amillərin təsiri ilə yarana bilər);
- Manifest – kalsium-fosfor mübadiləsinin pozulmasını göstərən klinik əlamətlər ortaya çıxır.
Klinik mənzərə
Hipoparatireozun simptomları spesifikliyi ilə fərqlənmir:
- Müxtəlif lokalizasiyalı qıcolmalar – əzələlərin seğirməsi və ya onların uzunmüddətli tonik spazmı şəklində təzahür edir;
- Tənəffüs traktı əzələlərinin qıcolmalı yığılması – qırtlaq, bronxların spazmı və hava keçiciliyinin pozulması (nəfəs darlığı, tənəffüs hərəkətlərinin tezləşməsi);
- Dəri üzərində «qarışqa gəzintisi» hissi, keyimə və iynələnmə, digər hissiyat dəyişiklikləri;
- Udmanın pozulması, qusma, nəcis pozğunluğu (diareya, qəbizlik);
- Vegetativ pozğunluqlar – qəfil istilik hissi («qızarma tutmaları»), üşütmə, başgicəllənmə, ürək nahiyəsində ağrılı hisslər, ürəkdöyünmənin sürətlənməsi;
- Müxtəlif toxumaların trofikasının pozulması, bu da linzanın bulanmasına, diş minasının zədələnməsinə, sümüklərin artmış kövrəkliyinə, saçların inkişafının pozulmasına, saçların erkən ağarmasına səbəb ola bilər;
- Psixi pozuntular – əsəbilik, yaddaşın zəifləməsi, yuxu pozğunluğu, depressiv əhval-ruhiyyə.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Klinik əlamətlər olduqda hipoparatireozun diaqnostikası çətinlik törətmir. Diaqnoz aşağıdakı əlamətlərə əsaslana bilər:
- Keçmişdə boyun orqanlarında keçirilmiş əməliyyatlar;
- Boyun və baş nahiyəsində şüa terapiyasının təsiri;
- Mümkün səbəb kimi infeksion amillər;
- Kalsium preparatlarının yeridilməsi ilə aradan qaldırılan əzələ qıcolmaları;
- Qıcolmaların hipoparatireozun digər klinik əlamətləri ilə birgə olması.
Diaqnostik axtarışın növbəti mərhələsi laborator analizlərin aparılmasıdır. Paratiroid vəzlərin funksional aktivliyi azaldıqda aşağıdakı əlamətlər aşkar edilir:
- Qanda kalsium səviyyəsinin azalması;
- Serumda fosfatların səviyyəsinin artması;
- Sidiklə kalsium ifrazının azalması;
- D vitamini səviyyəsi normal olduqda paratiroid hormonunun azalmış konsentrasiyası.
Kompleks müayinənin tərkibində instrumental müayinələrin aparılması da göstərilir:
- Rentgenoqrafiya – daha açıq rəngli sümüklər aşkar edilir ki, bu da sümük toxumasının sıxlığının artdığını göstərir;
- Elektrokardioqrafiya – QT intervalının uzanması;
- Elektromioqrafik müayinə – motor sinirlərin oyanıqlığının artması.
Nevroloq konsultasiyası da göstərilir. Mütəxəssis vətər və digər reflekslərin artmasını aşkar edir.
Hipoparatireozun ən çox rast gəlinən səbəbləri istisna edilərsə, müəyyən genetik pozğunluqlarla əlaqəli idiopatik forma ehtimal edilir. Bu halda tibbi-genetik məsləhət göstərilir.
Müalicə
Hipoparatireozun, səbəbindən asılı olmayaraq, müalicəsi kalsium-fosfor pozğunluqlarının korreksiyasına yönəlmiş ömürboyu terapiya tələb edir. Belə pasiyentlərə çoxkomponentli konservativ müalicə göstərilir.
Müalicənin əsas məqsədi qanda kalsium səviyyəsini yüksəltmək və fosfatları azaltmaqdır. Bu zaman hiperkalsemiyanın inkişafının qarşısını almaq üçün laborator nəzarət vacibdir.
Konservativ müalicənin əsas üsulları bunlardır:
- Kalsiumu yüksək olan məhsulların üstünlük təşkil etdiyi pəhriz qidalanma (kəsmik, kefir, ağ pendir, paxlalılar);
- Fosforla zəngin məhsulların (balıq, dəniz məhsulları, ət, yumurta) istehlakının azaldılması;
- Fərdi seçilmiş kalsium preparatlarının qəbulu;
- D vitamini preparatlarının qəbulu.
Funksional hipoparatireoz maqnezium mübadiləsinin pozulması ilə əlaqəli ola bilər. Maqnezium səviyyəsinin normallaşdırılması paratiroid vəzlərin funksional aktivliyinin tam bərpasına gətirib çıxarır.
Cərrahi müalicə yalnız paratiroid vəzlərin şişləri olduqda aparılır, həmin şişlərdə baş verən qanaxma hipoparatireoza səbəb ola bilər.
Reabilitasiya
Hipoparatireozlu pasiyentlər endokrinoloq tərəfindən mütəmadi nəzarətdə saxlanılmalıdır. Tövsiyə olunan müayinə dövriliyi – hər rübdə 1 dəfədir (qidalanmanın və dərman müalicəsinin korreksiyası üçün). Göz həkimi tərəfindən müayinə linzanın vəziyyətini qiymətləndirmək üçün hər yarım ildə 1 dəfə tələb olunur. Nəzərə alınaraq ki, kalsium baş beynində çökə bilər, fərdi göstərişlər üzrə dinamik monitorinq proqramına kompüter tomoqrafiyası daxil edilə bilər.
Hipoparatireozlu pasiyentlər hətta adekvat kompensasiya olunduğu halda belə sürücü kimi işləməməli, həmçinin yüksəklik işləri yerinə yetirməməlidirlər. Bu onunla bağlıdır ki, istənilən an qıcolma tutması baş verə bilər.
Profilaktika
Profilaktika boyun orqanlarında cərrahi müdaxilələr aparılarkən qalxanabənzər vəzlərin yanındakı vəzlərin (QBYV) əməliyyat travmalarının qarşısının alınmasına yönəlib.
Yadda saxla!
Pasiyentin qıcolma sindromuna şikayəti qanda serum kalsium səviyyəsinin mütləq müəyyən edilməsini tələb edir. Bu, diaqnostik səhvlərdən qaçmağa və epilepsiya ilə, həmçinin sinir sisteminin digər xəstəlikləri ilə differensial diaqnostika aparmağa imkan verəcəkdir. Plazmada kalsiumun konsentrasiyası düzgün diaqnoz qoymağa və məqsədyönlü müalicə təyin etməyə imkan verəcəkdir. Beləliklə, hipoparatireoz fonunda qıcolmalar zamanı ən effektiv vasitələr kalsium preparatlarıdır, nevroloji qıcolmalar zamanı isə sedativ və qıcolmaəleyhinə vasitələr göstərilir. Qıcolma sindromu olan pasiyentlərin kompleks multidisiplinar müayinəsi aparılır.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Raxit
- 1-ci tip şəkərli diabet
- 2-ci tip şəkərli diabet
- Addison xəstəliyi
- Adrenogenital sindrom (anadangəlmə böyrəküstü vəz hiperplaziyası)
- Akromegaliya
- Amenoreya
- Autoimmun tireoidit
- Avtoimmun xəstəliklər
- Böyrəküstü vəzi xərçəngi
- Böyrəküstü vəzin çatışmazlığı
- Böyümə hormonu çatışmazlığı
- D vitamini çatışmazlığı
- Diabetik ayaq
- Diabetik ketoasidoz
Suallar və cavablar
Diaqnozun təsdiqlənməsini və müalicə proqramının tərtib edilməsini həkim-endokrinoloq həyata keçirir.
Vaxtında müalicə aparılmadıqda orqanlarda kalsiumun çökməsi artır. Ən çox risk zonasında sidik sistemi, yumşaq toxuma komponentləri və serebral toxuma olur. Pasiyentlərdə görmə analizatorunun zədələnmə riski artır, beynin idrak funksiyası pozulur və dayaq-hərəkət aparatının fəaliyyəti zərər çəkir. Bütün bunlar həyat keyfiyyətinə mənfi təsir göstərir. Bəzi hallarda hipoparatireoz həyat üçün bilavasitə təhlükə yaradan və təcili yardım göstərilməsini tələb edən kəskin hipokalsemik krizə səbəb ola bilər.
Cərrahi olmayan hipoparatireoz istənilən yaşda inkişaf edə bilər. Bu xəstəlik irsi yüklənmiş anamnez fonunda müşahidə oluna və ya sporadik şəkildə meydana çıxa bilər.
Mövzu üzrə məqalələr
Polikistik yumurtalıq sindromu: aybaşıdan hamiləlik planına qədər
PCOS adı ilə tanınan sindrom yalnız yumurtalıqlarla bağlı deyil. Aybaşı, dəri əlamətləri, maddələr mübadiləsi və hamiləlik planı birlikdə…
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya / Endokrinologiya / Reproduktologiya
Hamiləlikdə şəkər yükləmə testi: necə hazırlaşmalı?
Qlükoza tolerantlıq testi hamiləlikdə şəkər mübadiləsini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. Hazırlıq, məhlul və qan götürmə vaxtı protokola görə…
İstiqamət: Ginekologiya / Endokrinologiya
Qalxanabənzər vəz və hamiləlik: TSH nəticəsini necə qiymətləndirməli?
Qalxanabənzər vəzin hormonları ana və dölün sağlamlığı üçün əhəmiyyətlidir. Hamiləlikdə hormonal dəyişikliklər analizlərə təsir etdiyindən TSH və sərbəst…
İstiqamət: Endokrinologiya / Ginekologiya
Bariatriya və arıqlamaq üçün müasir preparatlar
Piylənmə bütün dünyanın probleminə çevrilmişdir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatlarına görə, bir milyarddan çox insanın artıq çəkisi var və…
İstiqamət: Bariatrik cərrahiyyə / Endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
