Mədəaltı vəzin kistik törəmələri həqiqi kistalar, pankreatitdən sonra yaranan psevdokistalar və müxtəlif kistik neoplaziyalar daxil olmaqla heterogen qrupdur. Müalicə malignlik riski və simptomlardan asılıdır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Pankreatik kista
Xəstəlik haqqında
Mədəaltı vəzi kistaları həm qadınlarda, həm də kişilərdə aşkar edilir, daha çox 40 yaşdan yuxarı olanlarda, lakin gənc xəstələrdə də rast gəlinə bilər. Son onilliklərdə bu patologiyanın yayılması artmaqdadır ki, bu da pankreatit hallarının tezləşməsi və diaqnostika imkanlarının yaxşılaşması ilə bağlıdır.
Onlar bir qayda olaraq heç bir simptomla özünü büruzə vermədən inkişaf edir – xəstə başqa patologiya ilə əlaqədar müayinədən keçənə qədər xəstə olduğundan şübhələnmir, həmin müayinə zamanı mədəaltı vəzidə boşluqlu əmələgəlmə aşkar edilir.
Səbəbləri
Mədəaltı vəzi kistasının inkişafının əsas səbəbi kəskin və ya xroniki pankreatitdir. Kəskin iltihab tutmasından bir ay sonra bu patologiya xəstələrin 5-20%-də formalaşır, xroniki iltihabi proses isə xəstələrin xeyli hissəsində vəzidə boşluğun əmələ gəlməsinə səbəb olur.
Bu xəstəlik həmçinin aşağıdakı vəziyyətlərdə yarana bilər:
- mədəaltı vəzinin travması nəticəsində;
- vəzidən pankreatik şirənin axınını çətinləşdirən kalkulyoz xolesistit zamanı;
- böyük duodenal məmənin şişi və ya Oddi sfinkterinin stenozu nəticəsində;
- genetik meyillilik olduqda.
Təsnifat
Mənşəyinə görə mədəaltı vəzi kistalarının aşağıdakı növləri fərqləndirilir:
- həqiqi (anadangəlmə);
- retensiya (durğunluq) kistaları;
- iltihabdan sonrakı, travmadan sonrakı psevdokistalar;
- şiş mənşəli (xoşxassəli – sistadenomalar, bədxassəli – sistkarsinomalar, bədxassəli törəməyə çevrilmə riski yüksək olanlar – musinoz kistoz şişlər).
Mədəaltı vəzi kistalarının oxşar bir təsnifatı da mövcuddur, ona görə onların 3 növü ayırd edilir:
- iltihabi genezli (təbiətli) kistoz əmələgəlmələr, və ya «yalançı» kistalar – keçirilmiş pankreatit nəticəsində yaranır;
- şiş mənşəli olmayan əmələgəlmələr (həqiqi və retensiya boşluqlarını əhatə edir);
- vəzinin kistoz şişləri (neoplaziyaları).
Klinik mənzərə
Əksər hallarda mədəaltı vəzi kistaları simptomsuz gedir. Böyük ölçüyə çatdıqda xəstədə qarında ağrı şikayətləri yaranır, bu ağrı boşluqlu əmələgəlmənin ətrafdakı toxuma və sinirləri sıxması nəticəsində meydana çıxır. Əvvəlcə ağrı intensiv, ifadəli olur, lakin zamanla az nəzərə çarpan olur, küt xarakter alır və ya xəstələr tərəfindən epiqastr nahiyəsində və ya sol qabırğaaltı nahiyədə diskomfort kimi xarakterizə olunur. Kista günəş kələfinə (solar pleksusa) təzyiq göstərdikdə xəstə kürəyə irradiasiya edən yandırıcı xarakterli ifadəli ağrı hiss edir, bu ağrı hərəkət zamanı, geyimlə sıxılma zamanı güclənir, «dördayaq üstə» vəziyyətdə isə yüngülləşir.
Mədəaltı vəzi kistasının digər simptom və təzahürləri:
- ürəkbulanma;
- ağrı tutmasının pik nöqtəsində qusma;
- nəcisin tezləşməsi;
- ümumi zəiflik;
- izahsız çəki itkisi.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Mədəaltı vəzi kistaları əsasən başqa patologiyaya şübhə ilə aparılan müayinə zamanı təsadüfən aşkar edilir. Bəzən qarının obyektiv müayinəsi onun yuxarı hissəsində qabarma və ya çıxıntı aşkar etməyə imkan verir, bu isə palpasiya zamanı ağrılı ola bilər.
Laboratoriya diaqnostikası, bir qayda olaraq, az informativdir – yalnız ayrı-ayrı hallarda qanın klinik analizində orta dərəcəli iltihab əlamətləri və qanın biokimyəvi tədqiqatı zamanı amilazanın artması aşkar olunur.
Boşluqlu əmələgəlmə haqqında əsas məlumat instrumental diaqnostika prosesində əldə ediləcək. Ən dolğun məlumatı aşağıdakı metodlar verəcək:
- qarın boşluğu orqanlarının USM-i (boşluqları aşkar etməyə, ölçülərini, lokalizasiyasını müəyyən etməyə, tərkibin xarakterini qiymətləndirməyə, ağırlaşmaların – irinləmə, bədxassəliyə çevrilmə və digərlərinin olmasını ehtimal etməyə imkan verir);
- kontrastlı və ya kontrastsız kompüter və maqnit-rezonans tomoqrafiyası (dəqiq diaqnoz üçün zəruri olan bütün xarakteristikalar – ölçü, say, yerləşmə, konturun aydınlığı və qalınlığı, tərkibin xarakteri, ətraf toxumaların xüsusiyyətləri haqqında ən dəqiq məlumatı verir);
- endoskopik retroqrad xolangiopankreatoqrafiya (həkimə əmələgəlmənin vəzinin axarları ilə əlaqəsini qiymətləndirmək və bunun əsasında optimal müalicə taktikasını müəyyən etmək imkanı verir);
- endoskopik USM (kistanın bütün zəruri xarakteristikalarını qiymətləndirməyə və nişanlı biopsiya götürməyə imkan verir).
Müalicə
Mədəaltı vəzi kistasının müalicə taktikası onun növündən, ölçüsündən, prosesin klinik gedişinin xüsusiyyətlərindən asılıdır:
- «yalançı» əmələgəlmələr simptomsuz gedişdə heç bir müdaxilə tələb etmir, çox vaxt özbaşına sorulub gedir; xəstəliyin təzahürlərinin olması və böyük ölçü endoskopik USM vasitəsilə drenaj üçün göstərişdir;
- şiş mənşəli olmayan kistalar da adətən müalicə tələb etmir;
- kistoz şişlər isə dinamik müşahidəyə tabedir, risk amilləri (sürətli böyümə, 4 sm-dən böyük ölçü, əmələgəlmənin divarında kontrast maddə toplayan düyünlərin olması) olduqda isə cərrahi müdaxiləyə tabedir.
Mədəaltı vəzi kistasının cərrahi müalicəsi üç üsuldan biri ilə aparıla bilər:
- xarici drenaj;
- daxili drenaj;
- əmələgəlmənin onu ehtiva edən vəzi hissəsi ilə birlikdə çıxarılması.
Xarici drenaj (sekretin əmələgəlmədən kənara axını üçün yolun yaradılması) bu gün nadir hallarda tətbiq edilir, əmələgəlmənin irinləməsi zamanı və ya xəstənin ağır vəziyyətində aparılır.
Daxili drenaj boşluğun tərkibinin mədəyə və ya bağırsağın hər hansı bir hissəsinə axmasının yaradılmasından ibarətdir – bu, ağrını yüngülləşdirir və ağırlaşma riskini minimuma endirir. Bir qayda olaraq, USM nəzarəti altında endoskopik üsulla aparılır.
Kistanın vəzi hissəsi ilə birlikdə cərrahi çıxarılmasının həcmi əmələgəlmənin lokalizasiyasından və ölçüsündən, ona bitişik toxumaların vəziyyətindən asılıdır. Əməliyyat laparoskopik və ya ənənəvi üsulla aparıla bilər.
Boşluqlu əmələgəlməyə bilavasitə təsirdən əlavə, xəstəyə sağlam qidalanmanı, ağrıkəsici, fermentli, mədəaltı vəzinin sekresiyasını basdıran vasitələri əhatə edən əsas xəstəliyin terapiyası təyin edilir.
Reabilitasiya
Kista və mədəaltı vəzinin bir hissəsinin çıxarılması əməliyyatlarından sonra sağalma həmişə mürəkkəb, uzunmüddətli olur, üç-dörd həftədən iki-üç aya qədər davam edir. Tikişlər açılana qədər xəstə stasionarda qalır – gündəlik həkim müayinəsindən keçir, sarğı edilir, medikamentoz müalicə alır. Sonra o, ambulator müalicənin davamı və qastroenteroloq həkimin sonrakı nəzarəti üçün evə yazılır.
Profilaktika
İltihabi təbiətli mədəaltı vəzi kistalarının profilaktika tədbirləri pankreatitin qarşısının alınması üzrə tədbirlərdir – sağlam qidalanma prinsiplərinə riayət etmək, həddindən artıq yeməkdən və alkoqol istehlakından imtina etmək.
Digər növ kistaların yaranmasının qarşısını almaq mümkün deyil.
Yadda saxla!
Mən praktik həkiməm və dövri olaraq mədəaltı vəzi kistası olan xəstələrə məsləhət verirəm. Deyə bilərəm ki, əksər hallarda bu əmələgəlmələr tamamilə təsadüfi diaqnostik tapıntıya çevrilir, xəstənin bütün həyatı boyu heç bir şəkildə özünü büruzə vermir və müalicə tələb etmir. Belə xəstələrə prosesin gedişinə nəzarət etmək imkanı olması üçün bir-iki ildə bir dəfə nəzarət müayinəsindən keçmək tövsiyə olunur.
Bəzən boşluqlu əmələgəlmə hiss olunmadan böyüyür və ağırlaşmaların inkişafına səbəb olur, məhz bu ağırlaşmalarla xəstəliyin klinik cəhətdən aydın fazası başlayır. Belə ki, mədəaltı vəzinin sekretinin axınının bloklanması zamanı kəskin pankreatit və ya pankreonekroz inkişaf edəcək, öd axarının sıxılması zamanı mexaniki, yəni obturasion sarılıq yaranacaq, kistoz şişi əmələ gətirən hüceyrələrdə çoxsaylı mutasiyalar olduqda isə o, xərçəngə çevriləcək (bunlar praktik olaraq nadir hallardır, lakin baş verə bilər).
Patologiyanı vaxtında aşkar etmək və mümkün ağırlaşmalardan qaçmaq üçün öz sağlamlığına diqqətlə yanaşmaq lazımdır – hər hansı narahatlıq əlamətləri yarandıqda diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün müayinələr təyin edəcək və optimal müalicə taktikasını və ya dinamik müşahidəni tövsiyə edəcək həkimə müraciət etmək lazımdır.
Əlaqəli Xəstəliklər
Qastroenterologiya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Ambulator cərrahiyyə
Hamı hələ bilmir ki, əvvəllər stasionarda uzun müddət qalmağı tələb edən bir çox əməliyyat bu gün bir gün…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Uşaqda appendisit
Appendisitlə qarşılaşan istənilən cərrah təsdiq edər ki, hər bir konkret halda onun diaqnozunu qoymaq heç də asan vəzifə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə / Pediatriya
Qadınlarda appendisit: yerləşməsi, səbəbləri, əlamətləri, necə və harada ağrıyır
Qadınlarda appendisit — qarnın sağ aşağı hissəsindəki kiçik bağırsaq çıxıntısı olan appendiksin iltihabıdır. Appendiks mühüm funksiyalar yerinə yetirməsə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Hospitalizasiya - nə qədər davam edir, növləri və qaydaları
Hospitalizasiya — pasiyentin diaqnostika, terapiya və müşahidə üçün tibb müəssisəsinin stasionarında yerləşdirilməsidir. O, təcili və planlı olur. Növlərin…
İstiqamət: Terapiya / Ümumi cərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
