A hipervitaminoz A retinolun həddindən artıq miqdarıdır; bu, tərkibində retinol olan preparatların nəzarətsiz qəbulu və ya vitaminlə zəngin qidanın həddindən artıq istehlakı nəticəsində yaranır və intoksikasiyaya gətirib çıxarır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Retinol intoksikasiyası
- A vitamini ilə zəhərlənmə
- hypervitaminosis A
Xəstəlik haqqında
A vitamini oxşar xüsusiyyətlərə malik bir neçə bioaktiv birləşmə qrupunun ümumi adıdır. Onların əsasları retinoidlər və karotinoidlərdir. Retinoidləri orqanizm heyvan mənşəli məhsullardan təmiz halda mənimsəyə bilər. Onlardan bəzilərinin həddindən artıq istifadəsi zamanı hipervitaminoz yaranacaq. Retinol sidiklə xaric edilmir, orqanizmdə toplanmağa meyllidir.
Karotinoidlər provitaminlərdir, giləmeyvələrdə, tərəvəzlərdə, meyvələrdə, göyərtidə mövcuddur. Onlar nazik bağırsaqda retinola çevrilirlər. Karotinoidlərin artıq miqdarı A hipervitaminozuna səbəb olmur. Əsasən simptomsuz keçən karotinemiya yaranır. Bəzən o, ayaq altı və ovuclarda dərinin saralması şəklində kosmetik qüsur kimi təzahür edə bilər.
Normalda orqanizm istifadə olunmayan vitamin hissəsini orqanlarda (əsasən qaraciyərdə) və piy toxumasında ehtiyatlayır. Oradan o, qana azad olunur, hidroliz edilir, qaraciyər tərəfindən istehsal olunan daşıyıcı zülallarla birləşir, hədəf toxumalara doğru hərəkət edir. Əgər zülallar azdırsa və ya onların birləşdirmə qabiliyyəti kifayət etmirsə, retinol toksik olur. O, qaraciyər disfunksiyasına səbəb olur, orqanizmin detoksikasiyasına cavabdeh olan vacib birləşmələrin, fermentlərin sintezini pozur.
Səbəbləri
A hipervitaminozunun əsas səbəbi aptek forması vitaminlərin həddindən artıq istifadəsidir. Onlar adətən görmə pozğunluqlarının və aknenin müalicəsi üçün təyin olunur. Uzunmüddətli kurslar zamanı terapevtik dozalar toksik olur. Daha nadir hallarda vitaminin xroniki artıqlığı treska və mal qaraciyərinin, kərə yağının, yumurtanın tez-tez və bol istehlakı zamanı yaranır.
Kəskin intoksikasiya ən çox təsadüfi doza aşımı nəticəsində inkişaf edir. Bəziləri aptek preparatlarının kapsullarının sayını səhv hesablayır və ya “çox – daha yaxşıdır” prinsipinə əsaslanır.
Təsnifat
A hipervitaminozunun iki tipi ayırd edilir: kəskin və xroniki. Birincisi, qida maddəsinin yüksək dozasının bir dəfə qəbulu zamanı – 400 mq-dan çox olduqda yaranır. Kəskin intoksikasiya simptomlarının meydana çıxması üçün sutkalıq tələbatı 100 dəfə aşmaq lazımdır. Təxminən bu qədər retinol 3 kq mal qaraciyərində olur.
İntoksikasiyanın xroniki forması vitaminin orqanizmə həddindən artıq daxil olması nəticəsində bir neçə ay ərzində inkişaf edir (sutkada təxminən 30 mq).
Klinik mənzərə
A vitamini hipervitaminozunun kəskin formasının simptomları:
- Başgicəllənmə, baş ağrıları;
- Şüurun bulanıqlığı;
- Şiddətli qusma;
- Təkrarlanan diareya;
- Qarın ağrıları;
- Qıcolmalar;
- Görmənin pozulması.
Vəziyyətin kəskin pisləşməsi vitaminin hiperdozasının qəbulundan bir neçə saat sonra baş verir. Bu zaman simptomların tam dəstinin meydana çıxması vacib deyil. İkinci gün səpgi yaranır, o isə tədricən quruyur və soyulur.
A vitamini hipervitaminozunun xroniki formada əlamətləri uzun müddət üzə çıxmır. Onları yalnız qanın laborator analizləri ilə aşkar etmək olar. A vitamininin artıq miqdarının aşkar simptomları yalnız bir neçə aydan sonra meydana çıxa bilər. Əsasları bunlardır:
- Dəridə qabıqlanma və çatlar, iri ləkələr şəklində səpgi;
- Həddindən artıq qıcıqlanma;
- Dərinin qaşınması;
- Saçların tökülməsi;
- Yüksək yorğunluq;
- Günəş işığına qarşı həssaslığın artması;
- Kəllədaxili təzyiqin artması, bunun nəticəsi olaraq baş ağrıları, ürəkbulanma, görmənin pisləşməsi;
- Qanın laxtalanma proseslərinin pozulması, qanaxmalar;
- Osteoporozun formalaşması, oynaqlarda ağrılar.
USM qaraciyər və dalağın böyüməsini göstərir. Yenidoğulmuş uşaqlarda əmgək qabarır, hidrosefaliya diaqnozu qoyulur. Böyüməkdə olanlarda fiziki və intellektual inkişafın ləngiməsi, iştahanın azalması, hətta itməsi müşahidə olunur.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Xəstə ilə ilk təmasda həkim pasiyentin dərisinin, dırnaqlarının, selikli qişalarının vəziyyətinə diqqət yetirir. Hansı preparatları qəbul etdiyini, əsas rasionun nədən ibarət olduğunu soruşur. Daha sonra üstünlük təşkil edən simptomlardan asılı olaraq pasiyenti müvafiq ixtisaslı mütəxəssislərə yönləndirəcəkdir.
Davam edən diaqnostika laborator və instrumental metodları əhatə edir.
- Retinol üzrə qan analizi. Göstəricinin 3 mkmol/litr-dən çox artması zamanı hipervitaminoz diaqnozu qoyulur. Kəskin doza həddinin aşılması fonunda göstəricilər 20 mkmol/litr-dən yuxarı olur.
- Qanın biokimyəvi müayinəsi. Hipervitaminoz zamanı albuminlərin və ümumi zülalın çatışmazlığı, kalsiumun artmış miqdarı aşkar olunur. Qaraciyər fermentləri ALT, AST normadan artıq olur, bu da orqanın toksik zədələnməsi deməkdir.
- Oftalmoskopiya. Hipervitaminoz zamanı hər iki tərəfdə görmə siniri diski ödemləşir ki, bu da kəllədaxili təzyiqin artmasının nəticəsidir.
- Qaraciyərin və dalağın USM-si.
- Dermoskopiya. Dəri zədələnmələrinin xarakterini müəyyən etməyə imkan verir.
Diaqnozu dəqiqləşdirmək və ağırlaşmaları aşkar etmək üçün müayinələrin siyahısı genişləndirilə bilər.
Müalicə
Spesifik terapiya işlənib hazırlanmamışdır. Preparatın qəbulunu dayandırmaq və retinoidlərlə zəngin məhsulların istifadəsini məhdudlaşdırmaq lazımdır. Xəstəliklərin müalicəsi üçün A vitamininin farmakoloji formalarına ehtiyacı olan insanlar üçün alternativ terapiya seçilir.
İntoksikasiya simptomları 1-4 həftə sonra keçir. Əksər hallarda sağlamlıq üçün geri dönməz nəticələr olmur. İstisna, daxili döl hipervitaminozu hallarıdır. Onun fonunda yaranmış inkişaf qüsurları cərrahi yolla korreksiya edilməlidir.
Ağır intoksikasiya zamanı kristalloid və kolloid məhlullarla detoksikasion damcı sistemi qoyulur. Onlar orqanizmin su-elektrolit balansını normallaşdırır, baş ağrısı, başgicəllənmə, ürəkbulanma simptomlarını aradan qaldırır. Geniş qanaxmalarda koaqulyasiyaedici preparatlardan istifadə olunur.
Qaraciyərin toksik zədələnməsi zamanı spesifik müalicə təyin edilir. Dəstəkləyici terapiyaya bitki mənşəli hepatoprotektorlar, amin turşuları, C vitamini və B qrup vitaminləri daxildir.
Profilaktika
Əsas profilaktika tədbiri A vitamininin dozalanmasına nəzarətdir, təkcə farmakoloji komplekslərdə deyil, həm də qəbul edilən məhsullarda. Qaraciyərdən əlavə, retinol dənəvər kürüdə, yumurta sarısında, balıq yağında, mayonezdə çoxdur.
Aptek preparatlarının özbaşına qəbulu yolverilməzdir. Təyinat analizlər əsasında həkim tərəfindən edilməlidir. Xüsusilə hamiləlik planlaşdıran qadınlar diqqətli olmalıdırlar. Yüksək dozalar qəbul edildikdə vitamin qaraciyərdə toplanır. Kurs bitdikdən sonra bir il ərzində belə gələcək dölə zərərli təsirini saxlaya bilər.
Yadda saxla!
A hipervitaminozu xüsusilə hamilə qadınlar üçün təhlükəlidir. A vitamininin artıq miqdarının döl üçün nəticələri:
- Üz skeleti formalaşmasının qüsurları;
- Əl və ayaqlarda əlavə barmaqların yaranması, onların deformasiyası;
- Mədə atreziyası – bağırsağa gedən dəliyi membran və ya sıx toxuma ilə bağlanması.
A vitamini olan hər hansı preparatın qəbulu həkimlə razılaşdırılmalıdır. Onların bir çoxunda dozalanma hamilələr üçün gündəlik tələbatı (770-1000 mkg) aşır. Vitamin preparatları qəbul edilərkən rasionun seçilməsinə də daha diqqətli yanaşmaq lazımdır. Qidadan retinoidlər tam sorulmur, lakin treska və mal qaraciyərindən, eləcə də balıq yağından həddən artıq istifadə etmək olmaz.
Uşaqlar üçün polivitamin kompleksləri seçərkən də A vitamininin dozalanmasına diqqət yetirmək və onu yaşla müqayisə etmək lazımdır.
Suallar və cavablar
Qırmızı, narıncı tərəvəzlər, meyvələr, giləmeyvələr və karotinoidlər tərkibli digər məhsullar. Bunlar intoksikasiyaya səbəb olmayan təhlükəsiz birləşmələrdir. Qidadan təxminən altıda biri sorulur.
Altı aya qədər körpə üçün sutkalıq doza 400 mkq təşkil edir, 600 artıq toksikdir. Altı aydan bir yaşa qədər uşaqlar üçün – 500 mkq, 1-dən 3 yaşa qədər – 300, 4-dən 8 yaşa qədər – 400, 9-dan 13 yaşa qədər – 600, 14 yaşdan sonra qızlara 700, oğlanlara – 900. Qəbul əsaslandırılmış olmalıdır. Hipovitaminozun profilaktikası üçün uşağın qidalanmasını optimallaşdırmaq, onun rasionuna karotinoidlərlə zəngin məhsullar daxil etmək daha yaxşıdır.
Təsir etməyəcək. Qüsur yalnız kosmetik xarakter daşıyır və piqment orqanizmdən xaric olduqca tədricən keçib gedəcək.
Mövzu üzrə məqalələr
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Hər bir insan həyatında ən azı bir dəfə qarında ağrı, qarında köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik, nəcislə…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
