Anal kanal polipi anal kanalda selikli qişadan inkişaf edən polipoid törəmədir. Simptomatik və ya şübhəli törəmələr proktoloji müayinə və histoloji qiymətləndirmə tələb edə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Tarixi məlumatlar
Düz bağırsağın selikli qişasının patoloji böyümələrinin ilk təsvirlərinə antik dövrün tibbi traktatlarında rast gəlinir. Qədim yunan həkimlərinin əsərlərində qanaxmaya və yad cisim hissinə səbəb olan anus nahiyəsindəki törəmələrdən bəhs edilirdi. Lakin o dövrdə hemorroy, şişlər və poliplər arasında fərq qoyulmurdu.
Bağırsağın xoşxassəli törəmələri haqqında daha dəqiq təsəvvürlər XIX əsrdə formalaşmağa başladı, o zaman anatomiya və patomorfologiyanın inkişafı toxumaların strukturunu ətraflı öyrənməyə imkan verdi. Avropalı cərrahlar və patoloqlar selikli qişanın müxtəlif növ böyümələrini təsvir edərək iltihabi dəyişiklikləri şiş proseslərindən fərqləndirirdilər. Bu dövrdə törəmələrin bir qisminin müstəqil qrup — poliplər təşkil etdiyi müəyyən edildi.
XIX əsrin sonu — XX əsrin əvvəllərində mikroskopiyanın inkişafı ilə bu törəmələrin morfoloji quruluşuna həsr olunmuş ilk işlər ortaya çıxdı. Tədqiqatçılar onların bir qisminin əsasən birləşdirici toxumadan ibarət olduğunu müəyyən etdilər. Beləliklə, sıx struktura və nisbətən yavaş artıma malik olan anal kanalın fibroz polipi təsvir edildi.
XX əsrdə proktologiya cərrahiyyənin ayrıca istiqaməti kimi formalaşdı. Endoskopik üsulların tətbiqi sayəsində düz bağırsağın və bağırsağın anal şöbəsinin selikli qişasını ətraflı tədqiq etmək mümkün oldu. Həkimlər əvvəllər diqqətdən kənarda qalan kiçik törəmələri belə aşkar etmək imkanı əldə etdilər.
Səbəbləri
Anal kanalın polipləri selikli qişada lokal dəyişikliklərə səbəb ola bilən bir sıra amillərin təsiri altında yaranır. Bu patologiyanın fəal öyrənilməsinə baxmayaraq, onun formalaşmasının dəqiq mexanizmləri sona qədər müəyyən edilməyib. Lakin klinik müşahidələr göstərir ki, belə törəmələrin yaranması çox vaxt bağırsağın selikli qişasının uzunmüddətli qıcıqlanması və ya təkrarlanan zədələnməsi ilə əlaqədardır.
Xəstəliyin inkişaf ehtimalını artıran amillərə aiddir:
- xroniki qəbizlik və ya ishal;
- anal çatlar, hemorroy və düz bağırsağın digər xroniki xəstəlikləri;
- proktit və bağırsağın iltihabi xəstəlikləri;
- anal nahiyənin təkrarlanan travmaları;
- irsi meyillilik;
- azhərəkətli həyat tərzi və liflə kasıb qidalanma.
Polipin inkişafı selikli qişa strukturunun tədricən yenidən qurulması ilə əlaqədardır. Normada bağırsaq epitelinin hüceyrələri daim yenilənir: köhnə elementlər yenilərlə əvəz olunur, bu prosesin sürəti isə orqanizm tərəfindən ciddi şəkildə nəzarətdə saxlanılır. Qıcıqlandırıcı amillərin təsiri altında hüceyrə yenilənməsi sistemi düzgün işləməyə bilər. Bəzi hüceyrələr lazım olandan daha sürətli çoxalmağa başlayır və zaman keçdikcə selikli qişada bağırsağın lümeninə çıxan qalınlaşmış sahə formalaşır. Belə böyümələrin uzun müddət mövcud olması zamanı toxumalarda tədricən ikincili dəyişikliklər, o cümlədən iltihabi reaksiya yarana bilər. Buna görə də bu tip xoşxassəli strukturlar belə mütəxəssis tərəfindən müntəzəm müşahidə və vəziyyətinin vaxtında qiymətləndirilməsini tələb edir.
İnkişaf mexanizmi
Müalicə olunmadıqda anal kanal polipi tədricən böyüyə bilər. Erkən mərhələlərdə onun artımı adətən yavaş və demək olar ki, hiss olunmadan baş verir, buna görə də bir çox insan uzun müddət belə törəmənin mövcudluğundan xəbərsiz olur.
Zaman keçdikcə polip böyüyür və anal kanalın lümeninə nəzərəçarpacaq şəkildə çıxmağa başlayır. Defekasiya prosesində o, sıx nəcis kütlələri tərəfindən müntəzəm olaraq travmalaşdırıla bilər. Səthin zədələnməsi qanlı izlərin yaranmasına gətirib çıxarır və selikli qişanın yerli iltihabına səbəb olur.
Bəzən törəmə tədricən uzanır və saplaq formalaşdırır. Belə hallarda gərginləşmə zamanı polip qismən arxa keçid vasitəsilə xaricə çıxa bilər. Belə vəziyyət yad cisim hissi, ağrılıq və ifadəli diskomfortla müşayiət olunur.
Törəmənin uzunmüddətli mövcudluğu toxuma strukturunda tədrici dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Bu səbəbdən həkimlər müalicəni gecikdirməməyi və zərurət olduqda düz bağırsağın (anal kanalın) polipini götürməyi tövsiyə edirlər ki, bu da ağırlaşmaların inkişafının qarşısını almağa və selikli qişanın əlverişsiz dəyişikliklərinin riskini istisna etməyə imkan verir.
Anal kanalın polipləri adətən xoşxassəli təbiətə malikdir. Lakin onların bağırsaq lümenində uzunmüddətli mövcudluğu zaman keçdikcə arzuolunmaz nəticələrə gətirib çıxara bilər. Ağırlaşma riski törəmənin ölçülərinin artması, defekasiya zamanı onun müntəzəm travmalaşması və ya ətraf toxumalarda iltihabi dəyişikliklərin inkişafı ilə yüksəlir.
Təsnifat
Anal kanalda yaranan poliplər bir-birindən fərqlənə bilər. Fərqlər toxumaların strukturuna, yaranma mexanizminə və artım xarakterinə aiddir. Praktik təbabətdə bir neçə təsnifat istifadə olunur.
Histologiyaya görə anal kanalın polipləri aşağıdakılardır:
- Fibroz polip. Əsasını sıx birləşdirici toxuma təşkil edir. Belə strukturlar tədricən formalaşır və adətən yavaş artır. Onların yaranması çox vaxt selikli qişaya qıcıqlandırıcı amillərin uzunmüddətli təsiri və ya anorektal nahiyədə xroniki iltihabi proseslərlə əlaqələndirilir. Bəzi hallarda anal kanalın fibroz poliplərini götürmək lazım olmaya bilər.
- Fibroepitelial polip. Çox vaxt belə törəmələr anus dərisinin düz bağırsağın selikli qişasına keçid zonasında yerləşir, burada toxumalar qarışıq quruluşa malikdir.
- Hiperplastik polip. Selikli qişa hüceyrələrinin artıq bölünməsi nəticəsində yaranır. Bu zaman hüceyrə strukturu normal qalır və bədxassəli çevrilmə əlamətləri göstərmir.
- Saplaqlı villöz polip. Yumşaq, boş toxuma və çoxlu villöz çıxıntılarla fərqlənir.
- Anal kanalın yalançı polipi. Uzunmüddətli iltihab və ya toxuma zədələnməsi fonunda yaranan selikli qişanın reaktiv dəyişikliyidir.
Mikroskopik quruluşdan başqa, polipin bərkidilmə üsulu da vacibdir. O, saplaq üzərində yerləşə bilər və ya geniş əsasa malik ola bilər ki, bu da götürülmə üsulu seçilərkən nəzərə alınır.
Klinik mənzərə
Anal kanal polipinin simptomlarının ifadəliliyi birbaşa onun ölçüsündən, yerləşməsindən və müşayiət edən bağırsaq xəstəliklərinin olmasından asılıdır. Kiçik törəmələr uzun müddət diqqətdən kənarda qala bilər. Artdıqca polip anal kanal toxumalarına təzyiq göstərməyə və selikli qişanı qıcıqlandırmağa başlayır ki, bu da xarakterik hisslərə səbəb olur.
Tipik təzahürlərə aiddir:
- anusda, xüsusilə bağırsağın boşalması zamanı və ya sonra daha nəzərəçarpan yad cisim hissi;
- tualet kağızında görünən dövri qanlı ifrazatlar;
- selikli qişanın qıcıqlanması ilə şərtlənən selikli ifrazatlar;
- bağırsağın natamam boşalması hissi;
- defekasiya zamanı yüngül ağrı və ya diskomfort;
- anus ətrafında qaşınma, yanma və dərinin qıcıqlanması;
- uzun saplaq üzərində yerləşdikdə gərginləşmə zamanı polipin xaricə çıxması;
- uzun müddət oturduqdan sonra narahatedici hisslərin güclənməsi.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Anal kanal poliplərinin diaqnostikası təkcə törəmənin özünün aşkarlanmasına deyil, həm də onun ölçülərinin, quruluş xüsusiyyətlərinin və dəqiq yerləşməsinin aydınlaşdırılmasına yönəlib. Bundan əlavə, həkim üçün oxşar simptomlarla təzahür edə bilən düz bağırsağın digər xəstəliklərini istisna etmək vacibdir. Birinci mərhələdə mütəxəssis xəstənin şikayətlərini təhlil edir, narahatedici hisslərin xarakterini aydınlaşdırır və müayinə aparır. Zərurət olduqda bağırsağın selikli qişasının vəziyyətini daha ətraflı öyrənməyə imkan verən əlavə instrumental tədqiqatlar təyin olunur.
Təsdiqlənmiş klinik tövsiyələrə əsasən anal kanal poliplərinin diaqnostikası bir neçə ardıcıl mərhələni əhatə edir:
- Düz bağırsağın barmaqla müayinəsi. Prosedur zamanı həkim anal kanalda törəmənin olmasını müəyyən edə, onun ölçülərini, sıxlığını və yerləşməsini təxmini qiymətləndirə bilər.
- Anoskopiya. Tədqiqat anoskop adlanan xüsusi alət vasitəsilə aparılır. O, anal kanalın daxili səthinə baxmağa və polipləri, iltihab əlamətlərini və ya selikli qişanın digər dəyişikliklərini görməyə imkan verir.
- Rektoromanoskopiya. Düz bağırsağın və siqmavari bağırsağın alt hissəsinin öyrənildiyi endoskopik üsul. Optik cihaz selikli qişanı ətraflı nəzərdən keçirməyə və adi müayinədə görünməyən törəmələri aşkar etməyə imkan verir.
- Kolonoskopiya. Bütün yoğun bağırsağın vəziyyətini qiymətləndirməyə imkan verən daha geniş tədqiqat.
- Biopsiya və histoloji tədqiqat. Endoskopiya zamanı həkim mikroskopik müayinə üçün kiçik toxuma fraqmenti götürə bilər. Götürülən bütün poliplər xoşxassəli xarakterini təsdiqləməyə imkan verən morfoloji qiymətləndirməyə məruz qalır.
Müalicə
Anal kanal poliplərinin müalicəsinin əsas məqsədi törəmənin özünün aradan qaldırılması və mümkün əlverişsiz nəticələrin qarşısının alınmasından ibarətdir.
Medikamentoz terapiya xəstənin vəziyyətini yüngülləşdirə, iltihabı azalda və narahatedici hisslərin ifadəliliyini aşağı sala bilər, lakin törəmənin özünü aradan qaldırmır. Bu səbəbdən dərman vasitələri yalnız selikli qişanın vəziyyətini sabitləşdirməyə və mümkün ağırlaşmaların qarşısını almağa yönəlmiş əlavə tədbir kimi nəzərdən keçirilir.
Dəstəkləyici müalicə çərçivəsində aşağıdakı vasitə qrupları istifadə oluna bilər:
- İltihab əleyhinə preparatlar. Onlar iltihabın ifadəliliyini azaldır, selikli qişanın şişkinliyini aşağı salır və anal kanal toxumalarının qıcıqlanmasını azaldır.
- Bağırsağın işini tənzimləyən preparatlar. Nəcisin normallaşmasına kömək edir ki, bu da defekasiya zamanı polipə mexaniki təsiri azaldır.
- Əksmikrob vasitələri. Selikli qişada bakterial iltihab əlavə olunduğu hallarda təyin olunur.
Cərrahi müalicə
Ən nəticəli müalicə üsulu polipin çıxarılması və çıxarılmış materialın sonrakı laborator müayinəsi hesab olunur. Bu, onun morfoloji quruluşunu dəqiq müəyyən etməyə kömək edir.
Müasir proktologiyada anal kanal polipinin çıxarılma üsulları:
- Endoskopik polipektomiya. Endoskopik alətin köməyi ilə həkim törəməni anal kanalın divarından ehtiyatla ayırır. Prosedur aztravmatik hesab olunur və adətən uzun müddətli bərpa tələb etmir.
- Lazer koaqulyasiyası. Polip yönəldilmiş lazer şüası ilə çıxarılır. Eyni zamanda damarların qaynaqlanması baş verir ki, bu da qanaxma ehtimalını əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
- Klassik cərrahi kəsilmə. Bu üsul iri törəmələrdə və ya texniki cəhətdən mürəkkəb yerləşmə zamanı tətbiq edilir. Polip standart cərrahi alətlərdən istifadə edilməklə çıxarılır, bundan sonra zərurət olduqda tikişlər qoyulur.
Qadınlarda polipin çıxarılması zamanı xüsusi ehtiyat tələb olunur. Kiçik çanaq orqanlarının yaxın yerləşməsi səbəbindən müdaxilə qonşu toxumalara zərər vurmamaq üçün maksimum diqqətlə aparılmalıdır. Buna görə mütəxəssislər düz bağırsağın selikli qişasının və ətraf strukturların bütövlüyünü qorumağa imkan verən qənaətli üsullardan istifadə edirlər.
Reabilitasiya
Müdaxilə vaxtında aparıldıqda ağırlaşmalar nadir hallarda baş verir. Əksər hallarda bərpa dövrü kifayət qədər sürətli keçir və artıq bir neçə həftədən sonra xəstələr adi həyat tərzinə qayıdırlar.
Əsas reabilitasiya tədbirləri:
- lifli qidalarla zəngin pəhrizə riayət etmək;
- bağırsağın işinə nəzarət, zərurət olduqda korrektə edici vasitələrin köməyi ilə nəcisin normal tezliyinin və konsistensiyasının saxlanması;
- incə gigiyena – iltihab riskini azaltmaq üçün yumşaq yuyucu vasitələrdən istifadə və anal nahiyənin təmizliyinin saxlanması;
- qan dövranının yaxşılaşmasına və selikli qişanın regenerasiyasına kömək edən fizioterapevtik üsullar;
- patoloji dəyişiklikləri vaxtında aşkar etməyə imkan verən proktoloqda müntəzəm müşahidə;
- həddindən artıq gərginlikdən, uzun müddət oturmaqdan və anal kanal nahiyəsinin fiziki travmalarından çəkinmək.
Profilaktika
Anal kanal polipləri zamanı profilaktik tədbirlər selikli qişanın patoloji artmasını törədə bilən amillərin təsirinin azaldılmasına yönəlmişdir. Bir neçə sadə, lakin effektiv tövsiyəni əhatə edən kompleks yanaşma mühüm rol oynayır:
- bağırsağın sabit işinin saxlanması və uzunmüddətli qəbizliyin qarşısının alınması;
- kifayət qədər qida lifləri, tərəvəz və meyvə olan balanslaşdırılmış qidalanma;
- bağırsağa təsir edən iltihabi proseslərin vaxtında müalicəsi;
- xüsusilə 40 yaşdan yuxarı olduqda proktoloqda müntəzəm profilaktik müşahidə;
- bədən çəkisinə nəzarət və kiçik çanaq orqanlarında normal qan dövranına kömək edən mülayim fiziki yüklənmələr;
- anal kanalın xroniki travmalarının istisna edilməsi və uzun müddət oturmağın minimuma endirilməsi;
- perianal nahiyənin gigiyena və qulluq qaydalarına riayət edilməsi;
- anusdan qanlı və ya selikli ifrazat yarandıqda erkən müraciət etmək.
Yadda saxla!
Müasir proktologiya anal kanal polipinin təhlükəsiz müalicəsi üçün geniş imkanlara malikdir. Klinik təcrübədə getdikcə daha çox azinvaziv üsullar tətbiq olunur, bunlar arasında endoskopik müdaxilələr və lazer texnologiyaları xüsusi yer tutur. Bu cür üsullar ətraf toxumalara ciddi zərər vermədən törəmənin ehtiyatla çıxarılmasına imkan verir. Alətlərin dəqiqliyi sayəsində prosedur qənaətlə aparılır ki, bu da qanaxma, iltihab və digər ağırlaşmaların ehtimalını azaldır. Bundan əlavə, anal kanal polipinin vaxtında çıxarılması mühüm profilaktik tədbir hesab olunur, çünki selikli qişanın belə dəyişikliklərinin aradan qaldırılması kolorektal xərçəngin inkişaf riskini azaltmağa kömək edir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Bəzi hallarda bağırsaq poliplərinə meyillilik ailədə təkrarlanır, xüsusən irsi polipoz sindromları olan ailələrdə. Belə hallarda poliplər adətən daha gənc yaşda və çox sayda yarana bilər. Ailəsində bağırsaq polipi və ya bağırsaq xərçəngi olan insanlara proktoloqun müayinəsindən erkən keçmək məsləhət görülür, çünki irsi amil müayinə tezliyinə təsir edir.
Anal kanal poliplərinin çoxu xoşxassəlidir, lakin bəzi növləri zamanla bədxassəli dəyişikliyə uğraya bilər. Bu risk polipin ölçüsündən, quruluşundan və müddətindən asılıdır. Buna görə aşkarlanan hər polip çıxarılaraq toxuma müayinəsinə göndərilir — yalnız bu yolla xoş və ya bədxassəli olduğu dəqiq müəyyənləşdirilir. Nəticəyə görə sonrakı nəzarət planı hazırlanır.
Əksər hallarda anal kanal polipi kiçik cərrahi müdaxilə ilə, ambulator şəraitdə çıxarılır. Bəzi çox kiçik və şübhə doğurmayan poliplər müəyyən hallarda müşahidə altında saxlana bilər, lakin bu qərarı yalnız proktoloq müayinə nəticələrinə əsasən verir. Ümumilikdə, qanaxma və ya böyümə riskini aradan qaldırmaq üçün çıxarılma tövsiyə olunur.
Mövzu üzrə məqalələr
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Hamiləlik zamanı babasil
Babasil – düz bağırsağın ətrafında düyünlər əmələ gətirən hemorroidal venaların iltihabı və patoloji genişlənməsi ilə bağlı xəstəlikdir. Bu,…
İstiqamət: Proktologiya
Xroniki hepatitin müalicəsi
Xroniki hepatitlər – keçirilmiş virus hepatitindən, bəzi medikamentlərin qəbulundan sonra, spirtli içkilərdən sui-istifadə zamanı inkişaf edən və iltihabi…
İstiqamət: Hepatologiya
Hepatitlər – qaraciyərin iltihabi xəstəlikləri
Hər il hepatologiya sahəsində qaraciyər xəstəliklərini daha effektiv diaqnostika etməyə və müalicə etməyə imkan verən kəşflər olunur. Xəstəliyin…
İstiqamət: Hepatologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
