Neyrosensor eşitmə zəifliyi — klinik əhəmiyyəti səbəbindən, ağırlıq dərəcəsindən və orqan funksiyasına təsirindən asılı olan tibbi vəziyyətdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Sensonevral eşitmə zəifliyi
- koxleoneurit
Xəstəlik haqqında
Neyrosensor eşitmə zəifliyi (sensonevral eşitmə zəifliyi və ya karlıq, koxleoneurit, NST) – yığcam anlayışdır, patoloji proses müxtəlif səviyyələrdə lokalizasiya oluna bilər: labirintin həssas hüceyrələrində, sinir keçiricilərində, daxili qulağın korteks mərkəzlərində.
Səbəbləri
Anadangəlmə nörosensor eşitmə zəifliyinə səbəb olur:
- xromosom anomaliyaları, atada və ya anada karlıq üçün dominant genlərin olması;
- daxili qulağın hissələrinin bətndaxili inkişaf pozğunluqları;
- dölün hipoksiyası;
- patoloji doğuşlar.
Gələcək uşaqda genetik pozğunluqların və anadangəlmə inkişaf anomaliyalarının riskini aşağıdakılar artırır:
- ananın infeksion xəstəlikləri (sifilis, xlamidioz, qızılca (rubella) və digərləri);
- ananın alkoqol və ya digər toksik maddələr qəbul etməsi;
- ananın orqanizminə ionlaşdırıcı radiasiyanın təsiri;
- ananın teratogen xüsusiyyətlərə malik (dölda inkişaf anomaliyalarına səbəb olan) dərman preparatları qəbul etməsi.
Qazanılmış nörosensor eşitmə zəifliyinə aşağıdakılar gətirib çıxarır:
- yüksək tezlikli küyün uzunmüddətli təsiri (peşə zərərliliyi);
- 90 dB-dən yüksək səsin birdəfəlik təsiri zamanı akustik travmalar;
- ototoksik təsirə malik dərman preparatları (bəzi salisilatlar, antibiotiklər, düzgün istifadə edilmədikdə diuretiklər);
- kəllə-beyin travmaları;
- qulağın və baş beyinin infeksion xəstəlikləri (orta otitlər, labirintitlər, meningitlər);
- daxili qulağın və baş beyinin strukturlarının qanla təchizatının pozulmasına gətirib çıxaran damar mənşəli xəstəliklər (ateroskleroz, nəzarətsiz hipertoniya xəstəliyi və onun ağırlaşmaları);
- şişlər;
- autoimmün xəstəliklər;
- allergik reaksiyalar;
- qulaqda yaşla bağlı dəyişikliklər.
Təsnifat
Nörosensor eşitmə zəifliyinin bir neçə təsnifatı işlənib hazırlanmışdır ki, bu da həkimə xəstəliyin təbiətini, onun inkişaf mexanizmini anlamağa, ağırlıq dərəcəsini qiymətləndirməyə və xəstənin müalicəsi üçün ən effektiv taktikanı müəyyən etməyə imkan verir.
Yaranma vaxtına görə eşitmə pozğunluqları anadangəlmə (dölün eşitmə analizatorunun hüceyrələri hələ bətndaxili dövrdə və ya doğuş prosesində zədələnir) və qazanılmış (əvvəllər normal olan eşitmə hər hansı bir səbəbdən insanın həyatı boyu azalır) ola bilər.
Patoloji prosesin gedişat xarakterindən asılı olaraq kəskin və xroniki nörosensor eşitmə zəifliyi ayırd edilir. Kəskin NST qəflətən yaranır – bir neçə saat, hətta dəqiqə ərzində xəstə tamamilə eşitmə qabiliyyətini itirir. Xroniki forma isə yavaş-yavaş, aylar və illər boyu proqressivləşərək inkişaf edir.
Sağlam insanın eşitmə həddi (eşitmə orqanının qavradığı minimal səs səviyyəsi) 0-dan 25 dB-ə qədərdir. Xəstənin hansı gücdə səsi qavramağa başlamasından asılı olaraq nörosensor eşitmə zəifliyinin 4 mərhələsi (dərəcəsi) ayırd edilir:
- I – eşitmə həddi 26-40 dB aralığındadır, danışıq nitqi xəstə tərəfindən 5-7 m məsafədən eşidilir;
- II – xəstənin qulağı tərəfindən eşidilən minimal səs səviyyəsi 41-55 dB-dir, xəstə danışıq nitqini onun mənbəyindən 3-4 m məsafədə eşidir;
- III – eşitmə həddi 56-70 dB-ə bərabərdir, mənbəyi iki metrdən uzaqda olan danışıq nitqi xəstə tərəfindən eşidilmir;
- IV – xəstə 71-90 dB-dən az gücdə olan səsləri qavramır və mənbəyi 1 m-dən az məsafədə yerləşən nitqi eşidir.
Əgər eşitmə həddi göstəricisi 90 dB-dən çoxdursa, xəstə tam kar hesab edilir.
Klinik mənzərə
Bu xəstəliyin əsas əlaməti eşitmənin zəifləməsidir. Səbəblərdən asılı olaraq qəflətən yarana bilər və ya tədricən, yavaş-yavaş proqressivləşərək inkişaf edə bilər.
Xəstələr həmçinin aşağıdakı şikayətləri edirlər:
- ürəkbulanma və mümkün qusma ilə müşayiət olunan baş gicəllənməsi;
- hərəkət koordinasiyasının pozulması;
- daimi və ya vaxtaşırı fışıltı, zınqırov səsi, cırıltı, uğultu şəklində qulaqlarda küy;
- qulağın tıxanma hissi.
Uzun müddət davam edərkən NST xəstənin psixoemosional vəziyyətini pisləşdirir – o, əsəbi, narahat, təşvişli olur, ətrafdakılarla ünsiyyət istəyini itirir. Yaşlı xəstələrdə nörosensor eşitmə zəifliyinin ikincili əlamətləri, daha dəqiq desək, nəticələri kimi yaddaş pozğunluqları çıxış edir – demensiya proqressivləşir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnostika prosesi şikayətlərin və xəstəlik, həyat tarixinin toplanması ilə başlayır – həkim söhbət yolu ilə xəstənin eşitməsinə təsir edə biləcək bütün amilləri müəyyən etməyə çalışacaq. Sonra mütəxəssis qulağın müayinəsini – otoskopiyanı aparacaq, lakin bu zaman diaqnoz qoymaq üçün dəyərli məlumat əldə etməyəcək, çünki NST zamanı xarici və orta qulaq patoloji prosesə cəlb olunmur.
Eşitmə funksiyalarını qiymətləndirmək üçün LOR-həkim nitq testi (danışıq və pıçıltı nitqinin qavranılmasına), kamerton sınaqları aparacaq və tonal audioqramma çıxaracaq. Körpələrə audiometriya yuxu zamanı kompüter vasitəsilə aparılacaq.
Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün xəstəyə əlavə müayinə təyin ediləcək:
- vestibulyar sınaqlar;
- baş beyinin KT və/və ya MRT-si;
- brakiosefal arteriyaların USM-i;
- impedansometriya (təbil pərdəsinin, eşitmə sümükcüklərinin vəziyyətini müəyyən etməyə imkan verən müayinə);
- digər profil mütəxəssislərinin, xüsusilə nevroloqun konsultasiyası.
Bu diaqnostika üsullarının nəticələri nörosensor eşitmə zəifliyini eşitmə zəifləməsinin digər növlərindən fərqləndirməyə, xəstəyə dəqiq diaqnoz qoymağa və əldə edilən məlumatlar əsasında bu halda ən effektiv müalicə sxemini müəyyən etməyə imkan verəcək.
Müalicə
Böyüklərdə və uşaqlarda nörosensor eşitmə zəifliyinin müalicə prinsipləri xəstəliyin növündən, eşitmə analizatorunun zədələnmə səviyyəsindən və eşitmə zəifləməsinin dərəcəsindən asılıdır.
Daxili qulağın tük hüceyrələrinin zədələnməsi nəticəsində qəflətən yaranan kəskin xəstəlik formasında xəstəyə otolarinqologiya və ya nevrologiya stasionarına təcili hospitalizasiya, qoruyucu eşitmə rejiminə riayət, aşağıdakı həcmdə konservativ terapiya göstərilir:
- qlükokortikoidlərin, damargenişləndirici, qanı durulaşdıran dərman vasitələrinin, antihipoksantların venadaxili damcı yolu ilə tətbiqi;
- nootroplar, vazoaktiv preparatların daxilə qəbulu;
- transkranial (kəllə sümükləri vasitəsilə) və ya endaural (qulaq vasitəsilə aparılan) elektrostimulyasiya;
- endaural elektroforez;
- lazeroterapiya;
- maqnitoterapiya;
- iynə-refleksoterapiya.
Xroniki nörosensor eşitmə zəifliyi simptomlarında eşitmənin müalicəsinə aşağıdakılar daxildir:
- akustik yükün minimuma endirilməsi;
- NST-nin əsasında duran somatik patologiyanın müalicəsi;
- beyin qan dövranını və eşitmə analizatorunun hüceyrə və toxumalarında maddələr mübadiləsi proseslərini yaxşılaşdıran preparatlar;
- kurslarla fizioterapiya (lazero-, maqnito-, iynə-refleksoterapiya).
Əgər xəstə danışıq nitqinin anlaşıqlılığında çətinliklər yaşayırsa, ona eşitmə protezləşdirilməsi tövsiyə oluna bilər. Müasir eşitmə aparatları təkcə səsqavrama və səsötürmə keyfiyyətini yaxşılaşdırmır, həm də xəstənin öz eşitmə qalıqlarını stimullaşdırır.
Əgər hər hansı bir səbəbdən eşitmə protezləşdirilməsi mümkün deyilsə və ya konkret xəstənin eşitmə pozğunluqları eşitmə aparatı ilə korreksiya edilə bilmirsə, ona implant qoyulması — koxlear implantasiya tövsiyə edilir.
Reabilitasiya
Xəstənin eşitmə qabiliyyətini normallaşdırmaq mümkün olmadıqda, ona eşitmə protezləşdirilməsi və ya kokxlear implantasiya üsulu ilə reabilitasiya tövsiyə olunur. Qulaq implantı olan və ya eşitmə aparatlarından istifadə edən xəstələr artan fiziki yüklənmələrdən, baş travmalarından qaçmalı, atmosfer təzyiqinin dəyişmələrini minimuma endirməli, həkimin təyin etdiyi dərman kurslarını qəbul etməli və profilaktik fizioterapiya keçməlidirlər.
Profilaktika
Anadangəlmə eşitmə zəifliyinin profilaktikası əsasən gələcək anadan asılıdır və onun orqanizminə risk amillərinin — alkoqol, dərman preparatları, infeksiyanın — təsirinin minimuma endirilməsindən ibarətdir.
Qazanılmış nörosensor karlığın inkişafının qarşısını almaq üçün aşağıdakılar tövsiyə olunur:
- LOR-həkimdə müntəzəm profilaktik müayinələrdən keçmək;
- qoruyucu eşitmə rejiminə riayət etmək — qulağa intensiv küyün təsirini minimuma endirmək (xüsusilə qulaqlıqda yüksək səslə musiqi dinləməmək, uşağa yüksək səs səviyyəli musiqi oyuncaqları almamaq, küylü istehsalatda işləyərkən mühafizə vasitələrindən istifadə etmək);
- somatik, xüsusilə damar mənşəli patologiyanı vaxtında müalicə etmək;
- eşitmənin zəifləməsinin ilk simptomları meydana çıxdıqda dərhal həkimə müraciət etmək.
Yadda saxla!
Böyüklərdə və uşaqlarda nörosensor eşitmə zəifliyi ilə müntəzəm qarşılaşan otolarinqoloq kimi deyə bilərəm ki, bu, çox aktual bir problemdir. Onun müalicəsi yalnız pozğunluqların səbəbinin dəqiq anlaşılması, eşitmənin zəifləməsinin əsasında duran amillərin dəqiqləşdirilməsi şərti ilə uğurlu olacaq. Bu isə yalnız xəstənin çoxplanlı, hərtərəfli müayinəsindən — qulağın səsötürücü və səsqəbuledici sistemlərinin, vestibulyar aparatın funksiyalarının tədqiqindən, daxili orqanların vəziyyətinin qiymətləndirilməsindən sonra mümkündür. Əlbəttə, problem nə qədər erkən diaqnostika edilərsə, onu müalicə etmək bir o qədər asan olar və terapiyanın müsbət nəticəyə gətirmə şansı bir o qədər çox olar.
Əlaqəli Xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Adenoidlər və onların böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər – burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Burun selikli qişasının anemizasiyası
Tələbat olan otorinolarinqoloji prosedurlardan biri burun selikli qişasının anemizasiyasıdır. Bu, burun boşluğunun selikli qişalarının səthinin vazokonstriktorların – qan…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Qulağın iltihabı
İsti yay günlərində çoxumuz sərin suya girmək istəyirik. Və hərə bir yerə üz tutur: kimisi yaxınlıqdakı gölməçələrə, çaylara,…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Audiometriya nədir?
Tam karlığa qədər eşitmə qabiliyyətinin azalması qulağın və sinir sisteminin bir sıra xəstəliklərinin nəticəsi ola bilər, bəzən isə…
İstiqamət: Surdologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
