Presbiakuziya yaşla bağlı, tədricən inkişaf edən ikitərəfli eşitmə zəifliyidir. Əvvəlcə yüksək tezlikli səslər və səs-küylü mühitdə danışıq çətin eşidilir. Eşitmə cihazları ünsiyyəti və həyat keyfiyyətini xeyli yaxşılaşdırır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Yaşa bağlı eşitmə zəifliyi
- qocalıq karlığı
- yaşla bağlı sensonevral eşitmə itkisi
- Presbyacusis
Xəstəlik haqqında
Presbiakuziya yaşla əlaqədar tədricən inkişaf edən, adətən hər iki qulağı simmetrik zədələyən sensonevral eşitmə zəifliyidir. Yaş artdıqca daxili qulağın ilbizindəki tüklü hüceyrələr, eşitmə siniri və beynin eşitmə mərkəzlərinə gedən yollar tədricən dəyişir. Bu dəyişikliklər geri dönməzdir, lakin onların gündəlik həyata təsirini eşitmə cihazları və digər üsullarla əhəmiyyətli dərəcədə kompensasiya etmək mümkündür.
Eşitmə zəifliyi ahıl insanlarda ən çox rast gəlinən sensor pozuntulardan biridir. İlk əlamətlər çox vaxt orta yaşdan sonra görünür və illər ərzində yavaş-yavaş artır. Proses tədricən getdiyi üçün insan dəyişikliyi özü gec hiss edir, onu ilk növbədə yaxınları fərq edir. Müalicə olunmayan eşitmə itkisi sosial təcrid, depressiya, yıxılma riski və koqnitiv funksiyaların zəifləməsi ilə əlaqələndirilir. Ona görə vaxtında müayinə və eşitmə reabilitasiyası yalnız rahatlıq deyil, ümumi sağlamlığın qorunması məsələsidir.
Səbəbləri
Presbiakuziya bir səbəbdən deyil, həyat boyu daxili qulağa təsir edən bir çox amilin məcmusundan yaranır. Yaşla bağlı təbii dəyişikliklərin sürəti isə irsiyyətdən, həyat tərzindən və müşayiətedici xəstəliklərdən asılıdır.
- Yaşla bağlı degenerativ dəyişikliklər – ilbizdə tüklü hüceyrələrin sayı azalır, daxili qulağın qan təchizatı və mübadiləsi zəifləyir; bu hüceyrələr insanda bərpa olunmur.
- İrsi meyl – yaxın qohumlarında erkən eşitmə zəifliyi olan insanlarda presbiakuziya daha tez başlaya və daha sürətlə irəliləyə bilər.
- Səs-küyə məruz qalma – səs-küylü istehsalatda iş, atıcılıq, yüksək səslə musiqi dinləmək illər ərzində tüklü hüceyrələri zədələyir və yaşa bağlı itkini sürətləndirir.
- Ürək-damar xəstəlikləri, arterial hipertenziya, diabet – daxili qulağı qidalandıran kiçik damarları zədələyərək eşitmə hüceyrələrinin qan təchizatını pisləşdirir.
- Siqaret – damarlara zərərli təsiri ilə eşitmə itkisi riskini artırır.
- Ototoksik dərmanlar – bəzi antibiotiklər, bəzi şiş əleyhinə və sidikqovucu preparatlar daxili qulağa zərər verə bilər; risk xüsusilə böyrək funksiyası zəif olanlarda yüksəkdir.
- Digər amillər – keçirilmiş qulaq xəstəlikləri, kəllə travmaları, qalxanabənzər vəzinin funksiya pozuntuları eşitməyə əlavə yük yarada bilər.
Formaları
Daxili qulağın hansı strukturunun daha çox zədələnməsinə görə presbiakuziyanın bir neçə forması ayırd edilir; praktikada isə çox vaxt qarışıq forma rast gəlinir:
- Sensor forma – əsasən ilbizin tüklü hüceyrələri zədələnir, yüksək tezlikli səslərin eşidilməsi kəskin azalır;
- Neyral forma – eşitmə siniri liflərinin sayı azalır; səslər eşidilsə də, danışığın anlaşılması daha çox pisləşir;
- Metabolik (strial) forma – ilbizin qan təchizatı və enerji mübadiləsi pozulur, eşitmə bütün tezliklərdə təxminən bərabər zəifləyir;
- Qarışıq forma – bir neçə mexanizmin birgə təsiri; ən çox rast gəlinən variantdır.
Klinik mənzərə
Presbiakuziya yavaş inkişaf edir, ona görə ilk əlamətlər çox vaxt yorğunluq və ya diqqətsizliklə izah olunur. Adətən əvvəlcə yüksək tezlikli səslər – quş cəh-cəhi, telefon zəngi, bəzi samitlər – pis eşidilir, sonra danışığın anlaşılması çətinləşir.
- Danışığın aydın eşidilməməsi – səs eşidilir, lakin sözlər «bulanıq» gəlir; qadın və uşaq səsləri daha çətin anlaşılır;
- Səs-küylü mühitdə çətinlik – restoranda, məclislərdə, qrup söhbətlərində danışığı ayırmaq xüsusilə çətinləşir;
- Tez-tez təkrar soruşmaq, televizorun və radionun səsini yaxınların narazılığına səbəb olacaq qədər artırmaq;
- Telefonla danışmaqda çətinlik;
- Qulaqda küy – cingilti, fışıltı, xüsusən sakit mühitdə;
- Yüksək səslərə həssaslıq – zəif səslər eşidilmədiyi halda, ucadan deyilən sözlər xoşagəlməz və «qulağı deşən» kimi qəbul oluna bilər;
- Yorğunluq və ünsiyyətdən qaçma – danışığı anlamaq üçün davamlı gərginlik insanı yorur, o, söhbətlərdən uzaqlaşır.
Presbiakuziya üçün qəfil başlanğıc, bir tərəfli itki, qulaq ağrısı və ya ifrazat xarakterik deyil. Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər bir qulaqda eşitmə qəfildən, bir neçə saat və ya gün ərzində azalıbsa, eşitmə itkisi başgicəllənmə, müvazinətin pozulması, qulaqda ağrı və ya ifrazatla müşayiət olunursa. Qəfil eşitmə itkisində müalicənin ilk günlərdə başlanması nəticəni yaxşılaşdırır. Eşitmə itkisi ilə yanaşı nitq pozuntusu, üzün çəpləşməsi və ya ətrafda zəiflik yaranıbsa, dərhal 103-ə zəng edin.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozu LOR həkimi (otorinolarinqoloq) və ya surdoloq qoyur. Həkim şikayətləri, eşitmənin nə vaxtdan və necə dəyişdiyini, səs-küylü işdə çalışmanı, qəbul edilən dərmanları, ailədə eşitmə zəifliyinin olub-olmadığını soruşur.
- Otoskopiya – qulaq kanalının və təbil pərdəsinin baxışı; qulaq kiri tıxacı, orta qulaq iltihabı kimi aradan qaldırıla bilən səbəblər istisna edilir;
- Tonal audiometriya – hər qulaq üçün müxtəlif tezliklərdə eşitmə həddini ölçür və itkinin dərəcəsini müəyyən edir; presbiakuziyada yüksək tezliklərdə simmetrik itki tipikdir;
- Danışıq audiometriyası – sözlərin nə dərəcədə anlaşıldığını göstərir və eşitmə cihazından gözlənilən faydanı qiymətləndirməyə kömək edir;
- Timpanometriya – orta qulağın vəziyyətini, təbil pərdəsinin hərəkətliliyini yoxlayır;
- Kamerton sınaqları – səsin keçirilməsi ilə qavranılması pozuntularını ilkin ayırd etməyə imkan verir;
- Başın MRT-si – eşitmə itkisi asimmetrikdirsə, bir tərəfli küy və ya nevroloji əlamətlər varsa, eşitmə sinirinin şişini istisna etmək üçün.
Differensial diaqnostika qulaq kiri tıxacı, orta qulaq xəstəlikləri, otoskleroz, səs-küydən və dərmanlardan yaranan eşitmə itkisi, eşitmə sinirinin şişi ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- Ünsiyyət çətinlikləri və sosial təcrid – insan qonaqlığa, ailə məclislərinə getməkdən çəkinir;
- Depressiya, narahatlıq, özünəinamın azalması;
- Koqnitiv funksiyaların zəifləməsi – müalicə olunmayan eşitmə itkisi yaddaşın və diqqətin zəifləməsi, demensiya riskinin artması ilə əlaqələndirilir;
- Təhlükəsizlik problemləri – nəqliyyatı, qapı zəngini, yanğın siqnalizasiyasını eşitməmək;
- Yıxılma riskinin artması – ətraf mühitin səslərini pis eşidən ahıl insanlar daha çox yıxılır;
- Ailədə gərginlik – anlaşılmazlıqlar, yüksək səsdə danışmaq zərurəti.
Müalicə
Presbiakuziyada məhv olmuş tüklü hüceyrələri bərpa edən dərman və ya əməliyyat yoxdur. Müalicənin məqsədi eşitməni kompensasiya etmək, danışığın anlaşılmasını və ünsiyyəti yaxşılaşdırmaqdır. Nə qədər tez başlanarsa, nəticə bir o qədər yaxşı olur.
- Eşitmə cihazları – əsas müalicə üsulu. Müasir rəqəmsal cihazlar audiometriya nəticələrinə görə fərdi tənzimlənir, səs-küyü azaldır, danışığı daha aydın edir. Əksər hallarda hər iki qulağa cihaz tövsiyə olunur. Cihazı surdoloq seçməli və tənzimləməlidir.
- Koxlear implantasiya – eşitmə cihazından kifayət qədər fayda olmayan ağır və dərin itkidə; daxili qulağa yerləşdirilən elektrod eşitmə sinirini birbaşa stimullaşdırır. Ahıl yaş özlüyündə əks-göstəriş deyil.
- Köməkçi texnologiyalar – telefon gücləndiriciləri, televizor üçün simsiz səs ötürücüləri, subtitrlər, işıqlı və titrəyişli siqnallar.
- Eşitmə reabilitasiyası – cihaza uyğunlaşma, dodaqlardan oxuma vərdişləri, ünsiyyət strategiyalarının öyrədilməsi.
- Qulaq küyünün idarə olunması – eşitmə cihazı çox vaxt küyü də azaldır; əlavə olaraq səs terapiyası və psixoloji dəstək tətbiq oluna bilər.
- Müşayiətedici xəstəliklərin nəzarəti – arterial təzyiq, qanda şəkər, xolesterin.
Evdə nə etmək olar: danışanla üzbəüz oturun, otaq yaxşı işıqlandırılsın, söhbət zamanı televizoru söndürün, yaxınlarınızdan aydın və bir az yavaş danışmağı xahiş edin – qışqırmaq lazım deyil. Cihazı hər gün, bütün gün ərzində taxın: beyin yeni səslərə tədricən uyğunlaşır.
Nə etmək olmaz: eşitməni «bərpa edən» dərmanlar və qidaya əlavələr sübut olunmuş effekt vermir, onlara güvənmək müalicəni gecikdirir. Qulağı pambıq çubuqlarla təmizləmək, həkim məsləhəti olmadan qulağa damcı tökmək və müayinəsiz alınmış səs gücləndiricilərindən istifadə etmək tövsiyə olunmur.
Profilaktika
- Yüksək səs-küydən qorunma – səs-küylü işdə qulaq tıxacları və qoruyucu qulaqlıqlardan istifadə; konsert və məclislərdə səs mənbəyindən uzaq durmaq;
- Qulaqlıqlarda musiqini orta səslə dinləmək və arabir fasilə vermək;
- Arterial təzyiqin, diabetin və xolesterinin nəzarəti – daxili qulağın damarlarını qoruyur;
- Siqaretdən imtina, fiziki fəallıq, balanslı qidalanma;
- Ototoksik dərmanlardan yalnız həkim təyinatı ilə istifadə;
- Müntəzəm eşitmə yoxlaması – orta yaşdan sonra və ahıl yaşda, həmçinin yaxınlar eşitmənin zəiflədiyini qeyd etdikdə.
Hansı həkimə müraciət etməli
Eşitmə zəifliyində LOR həkiminə (otorinolarinqoloqa) və ya surdoloqa müraciət etmək lazımdır. Eşitmə cihazının seçimi və tənzimlənməsi ilə surdoloq məşğul olur.
Yadda saxla!
- Presbiakuziya tədricən inkişaf edir; yaxınlarınız tez-tez təkrar soruşduğunuzu deyirsə, eşitmənizi yoxlatdırın.
- Eşitmə cihazından erkən istifadə beynin danışığı anlamaq qabiliyyətini qorumağa kömək edir.
- Cihaza uyğunlaşma vaxt tələb edir – bir neçə həftə müntəzəm taxın, lazım gələrsə tənzimləməni dəqiqləşdirin.
- Eşitməni «bərpa edən» həb və qidaya əlavələr yoxdur.
- Bir qulaqda qəfil eşitmə itkisi təcili vəziyyətdir – elə həmin gün LOR həkiminə müraciət edin.
Faydalı Məqalələr
Eşitmənin yoxlanması və müayinəsi metodları
Eşitmə pozğunluqlarının erkən diaqnostikası çox vacibdir. Eşitmənin azalmasından əziyyət çəkən pasiyentlər ünsiyyətdə çətinlik çəkir, daha yavaş öyrənir, çətinliklə…
İstiqamət: Surdologiya
Audiometriya nədir?
Tam karlığa qədər eşitmə qabiliyyətinin azalması qulağın və sinir sisteminin bir sıra xəstəliklərinin nəticəsi ola bilər, bəzən isə…
İstiqamət: Surdologiya
Suallar və cavablar
Xeyr. Düzgün tənzimlənmiş eşitmə cihazı eşitməyə zərər vermir. Əksinə, cihazsız uzun müddət keçirmək danışığın anlaşılmasını çətinləşdirə bilər.
Presbiakuziya adətən ikitərəflidir, ona görə əksər hallarda hər iki qulağa cihaz tövsiyə olunur – bu, səs-küydə danışığı daha yaxşı anlamağa və səsin istiqamətini müəyyən etməyə kömək edir.
Elmi müşahidələr müalicə olunmayan eşitmə itkisinin koqnitiv zəifləmə riski ilə əlaqəli olduğunu göstərir. Eşitmənin vaxtında korreksiyası ünsiyyəti və fəallığı qorumağa kömək edir.
Adətən yox. Eşitmə illər ərzində tədricən azalır, lakin əksər insanlarda tam karlıq dərəcəsinə çatmır. Eşitmə itkisi ağırlaşdıqda koxlear implantasiya ünsiyyəti bərpa etməyə imkan verir.
Eşitmə zəifliyinin bir hissəsi qulaq kiri tıxacı ilə bağlıdırsa, onun həkim tərəfindən təmizlənməsi eşitməni yaxşılaşdırar. Lakin presbiakuziya daxili qulağın dəyişiklikləri ilə bağlıdır və təmizləmə onu aradan qaldırmır. Pambıq çubuqlar qulaq kirini daha dərinə itələyə bilər, ona görə evdə belə təmizləmə tövsiyə olunmur.
Eşitmə zamanla dəyişdiyi üçün audiometriyanı və cihazın tənzimlənməsini adətən ildə bir dəfə təkrarlamaq tövsiyə olunur. Danışığı yenidən pis anlamağa başlasanız, planlı yoxlamanı gözləmədən surdoloqa müraciət edin.
Mövzu üzrə məqalələr
Audiometriya nədir?
Tam karlığa qədər eşitmə qabiliyyətinin azalması qulağın və sinir sisteminin bir sıra xəstəliklərinin nəticəsi ola bilər, bəzən isə…
İstiqamət: Surdologiya
Timpanometriya nədir?
Timpanometriya – otolarinqologiyada müayinə üsuludur; onun məqsədi qulaqda səs rəqslərinin keçiriciliyində mövcud pozuntuları müəyyən etməkdir. O, eşitmənin azalma…
İstiqamət: Surdologiya
Eşitmənin yoxlanması və müayinəsi metodları
Eşitmə pozğunluqlarının erkən diaqnostikası çox vacibdir. Eşitmənin azalmasından əziyyət çəkən pasiyentlər ünsiyyətdə çətinlik çəkir, daha yavaş öyrənir, çətinliklə…
İstiqamət: Surdologiya
Adenoidlər və onların böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər – burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
