Paroksizmal taxikardiya qəfil başlayan və qəfil bitən sürətli ürək ritmi tutmalarıdır. Mexanizm və mənşəyə görə supraventrikulyar və ventrikulyar formalar fərqləndirilir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Tutma şəklində taxikardiya
Xəstəlik haqqında
Paroksizmal taxikardiya qəfilliklə xarakterizə olunur: o, gözlənilmədən, çox vaxt tam sağlamlıq və sakitlik fonunda yaranır, həmçinin kəskin şəkildə kəsilir. Bu vəziyyət sinus düyünü tərəfindən idarə olunan normal ritmin, ondan kənarda yerləşən (məsələn, qulaqcıqlarda, atrioventrikulyar birləşmədə və s.) ektopik impuls generatoru ilə əvəz olunması nəticəsində inkişaf edir.
Paroksizmal taxikardiya tutması zamanı xəstənin ürəyi kifayət qədər effektiv işləmir, mədəciklər qanla dolmağa macal tapmır ki, bu da qan axınının pozulmasına, orqanın qan təchizatının pisləşməsinə səbəb olur. Uzunmüddətli gediş zamanı bu vəziyyət kardiogen şok, ağciyər ödemi, kardiomiopatiya və digər bir sıra təhlükəli ağırlaşmalara səbəb ola bilər.
Səbəbləri
Tutmaların yarana biləcəyi xəstəliklər bunlardır:
- miokard infarktı;
- hipertireoz (tireotoksikoz);
- ürəyin müxtəlif şöbələrinin infeksion-iltihabi zədələnmələri (endokardit, miokardit, revmokardit, perikardit və s.);
- struktur ürək-damar patologiyaları (kardiomiopatiya, anadangəlmə və qazanılmış ürək qüsurları, anevrizmalar);
- tənəffüs sisteminin kəskin və xroniki xəstəlikləri (pnevmoniya, ağciyərlərin xroniki obstruktiv xəstəliyi, bronxial astma və s.);
- döş qəfəsi travmaları;
- ağciyər arteriyasının tromboemboliyası;
- arterial hipertenziya;
- hipovolemiya;
- baş beyində qan dövranının pozulması;
- hipoksiya.
Paroksizmal taxikardiyanın inkişafının digər səbəbləri ola bilər:
- alkoqoldan sui-istifadə;
- bəzi dərman preparatlarının qəbulu;
- hamiləlik;
- narkotik ağrıkəsicilərin, ürək qlikozidlərinin dozasının aşılması və ya səhv istifadəsi;
- qəhvənin, güclü çayın, enerji içkilərinin həddindən artıq istifadəsi;
- qəfləti və güclü psixoemosional yaşantı (qorxu, həyəcan, sevinc);
- uzunmüddətli stress;
- fiziki və zehni yorğunluq;
- bəzi psixi pozğunluqlar.
Risk qrupuna siqaret çəkən, az yatan, nizamsız qidalanan, ciddi pəhrizlərə riayət edən, endokrin və sidik ifrazı sistemlərinin xroniki xəstəliklərindən əziyyət çəkən insanlar daxildir.
Təsnifat
Elektrik impulslarının əmələ gəlməsində pozğunluğun baş verdiyi sahənin lokalizasiyasından asılı olaraq mütəxəssislər paroksizmal taxikardianın iki əsas formasını ayırd edirlər:
- supraventrikulyar (nadciyer), ritm sinus düyünündə, qulaqcıqlarda, atrioventrikulyar birləşmədə olan problemlər səbəbindən pozulduqda; bu kateqoriya çərçivəsində sinus, qulaqcıq və atrioventrikulyar formalar ayırd edilir;
- ventrikulyar (mədəcik), impulslar ürəyin mədəciklərində əmələ gəldikdə.
Sinus paroksizmal taxikardiyası üç yarımnövə bölünür: fizioloji, qeyri-fizioloji və re-entry (ri-entri) tipli düyün. Qulaqcıq paroksizmal taxikardiyası fokal, polifokal və makro-re-entry tipli ola bilər. Sonuncu forma da öz növbəsində iki variant bölünür — impulsun saat əqrəbi istiqamətində və ya əksinə yayılması ilə, sağqulaqcıq/solqulaqcıq.
Klinik gediş xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq mütəxəssislər kəskin, təkrarlanan və residivləşən paroksizmal taxikardianı ayırd edirlər. Yaranma səbəbi və mexanizmindən asılı olaraq xəstəliyin resiprok, ocaqlı (ektopik) və çoxocaqlı formaları ayırd edilir.
Klinik mənzərə
Xəstəliyin əsas klinik əlaməti epizodun aydın başlanğıcı və sonu hesab olunur. Tutma qəflətən, kəskin şəkildə baş verir: xəstə döş qəfəsində güclü bir təkan hiss edir, bu isə demək olar ki, dərhal ürək döyüntülərinin sürətlənməsinə keçir. Bununla belə, nəbzin ritmikliyi sabit qalır, lakin yığılmaların tezliyi dəqiqədə 140 və daha çox vurğuya qədər artır. Tutma bir neçə saniyədən bir neçə saata, hətta günə qədər davam edə bilər. O, başladığı kimi qəflətən də sona çatır və xəstə dərhal rahatlıq hiss edir.
Paroksizmal taxikardiya epizodu zamanı meydana çıxan əlavə simptomlar bunlardır:
- qulaqlarda küy, cingilti;
- baş gicəllənməsi;
- kəskin şəkildə artan zəiflik;
- təngnəfəslik;
- dəri örtüklərinin solğunluğu;
- ürəkbulanma, nadir hallarda qusma meyli;
- gözlərin qaralması;
- koordinasiyanın pozulması;
- tərləmə.
Tez-tez xəstələr tez-tez sidik ifrazı meylindən, qorxu hissindən, ürəyin sıxılırmış kimi bir hissdən şikayət edirlər. Bəzən qısamüddətli nitq pozğunluqları (afaziya) və digər nevroloji əlamətlər meydana çıxır.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
İlkin diaqnoz xəstəliyin xarakterik klinik əlamətləri qiymətləndirildikdən sonra xəstənin şikayətləri və anamnezi əsasında qoyulur. Paroksizmal taxikardiyanın formasını dəqiqləşdirmək və inkişaf səbəbini müəyyən etmək üçün instrumental müayinələr təyin olunur. Bunlara aiddir:
- elektrokardioqrafiya: klassik (döş qəfəsi vasitəsilə) və ya transezofageal (elektrod qida borusuna yeridilir);
- exokardioqrafiya;
- Holter üsulu ilə sutkalıq EKQ monitorinqi;
- göstərişlərə əsasən kompüter və/və ya maqnit-rezonans tomoqrafiyası;
- fiziki yüklənmə ilə elektrokardioqrafiya.
Zəruri hallarda laboratoriya müayinələri kompleksi aparılır, xəstəliyin gedişinin xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla profil mütəxəssislərinin konsultasiyasına cəlb edilir.
Müalicə
Paroksizmal taxikardiyanın müalicə taktikası xəstəliyin formasından, inkişaf səbəbindən və xəstənin cari vəziyyətindən asılıdır.
Müxtəlif medikamentoz vasitələrin pəhriz və xəstənin həyat tərzinin korreksiyası ilə birlikdə istifadəsini nəzərdə tutur. Terapiya taxikardiya tutmalarının təkrarlanmasının qarşısını almağa, xəstəliyin mənbəyini aradan qaldırmağa, ağırlaşmaların profilaktikasına yönəlmişdir. Göstərişlərdən asılı olaraq müalicə proqramına daxil ola bilər:
- antiaritmik preparatlar;
- ürək qlikozidləri;
- kalium və maqneziumun yüksək tərkibli vitamin-mineral kompleksləri;
- beta-adrenoblokatorlar.
Nadir tutmalar zamanı xəstəyə vaqus sınaqlarını öyrənmək tövsiyə olunur. Bunlar ürək ritminin normallaşmasına kömək edən sərgərdan sinirin aktivləşdirilməsi üsullarıdır. Bunlara nəfəsin saxlanması ilə gərginləşmə (Valsalva sınağı), üzün soyuq suya salınması və s. daxildir; karotid sinusun masajı yalnız həkim tərəfindən, nəzarət altında aparılır. Təyin edilmiş müalicə effektiv olmadıqda elektrik cərəyanının təsiri vasitəsilə ürəyin normal ritminin bərpa edildiyi elektrokardioversiya prosedurunun aparılması tələb oluna bilər.
Konservativ taktika arzu olunan nəticəni vermədikdə, ağırlaşmaların inkişafı üçün yüksək risklər olduqda, tutmalar xəstə tərəfindən pis dözülür və çox tez-tez baş verdikdə aparılır. Ən çox radiotezlikli ablasiya yerinə yetirilir – bu, cərrahın ürəyin yanlış impulslar yaradan zonalarına nöqtəvi təsir göstərdiyi əməliyyatdır. Göstərişlərə əsasən ürək stimulyatorunun (kardiostimulyator) qoyulması aparılır.
Reabilitasiya
Bərpa 1 aydan 6 aya qədər vaxt aparacaq. Bu dövrdə ürək döyüntüsünün sürətinə diqqətlə nəzarət etmək, gündəlik olaraq müxtəlif şəraitlərdə (yuxudan sonra, yeməkdən sonra, yüklənmədən sonra, həyəcandan sonra və s.) arterial təzyiqi və ÜSS-ni (ürək sürəti sayı) ölçmək və məlumatları xüsusi gündəliyə qeyd etmək lazımdır. Siqaret çəkmə və alkoqoldan imtina edilməlidir. Qəhvə, enerji içkiləri məhdudlaşdırılmalıdır. Fiziki yüklənmələr, ağırlıq qaldırma, idmanla məşğul olmaq, hamam və sauna ziyarəti qadağan olunmalıdır. Göstərişlərə əsasən həkim dərman vasitələri və fizioterapevtik prosedurlar təyin edəcək.
Kardiostimulyator qoyulduqdan sonra xəstə ömür boyu bir sıra məhdudiyyətlərə riayət etməlidir: metal detektorunun çərçivəsindən keçməmək, MRT və elektromaqnit sahələrinin təsiri ilə bağlı bəzi digər prosedurları etməmək. Cihazın bərkidildiyi döş qəfəsi bölgəsinə zərbələrlə müşayiət oluna bilən istənilən idman növü və ya digər fiziki fəaliyyət də qadağa altına düşür.
Profilaktika
Ümumilikdə aritmiyaların, xüsusilə də paroksizmal taxikardiyanın inkişaf riskini azaltmaq məqsədilə mütəxəssislər aşağıdakıları tövsiyə edir:
- siqaretdən və spirtli içkilərdən imtina etmək;
- bədən çəkisini normallaşdırmaq;
- özünü müalicə ilə məşğul olmamaq;
- mövcud xroniki xəstəlikləri nəzarətdə saxlamaq;
- stress və həddindən artıq yorğunluqdan qaçmaq;
- sutkada ən azı 8 saat yatmaq;
- tam dəyərli və müntəzəm qidalanmaq.
İkincili profilaktika tutmanı provokasiya edən amillərin aradan qaldırılmasından və mütəxəssis tərəfindən müntəzəm müşahidədən ibarətdir.
Yadda saxla!
Paroksizmal taxikardiya ürək döyüntülərinin sürətlənməsindən şikayət edən xəstələrin 10–20%-də aşkar edilir. Əsas diaqnostik metod EKQ hesab olunur. Tədqiqatın nəticələrinə əsasən kardioqramda mütəxəssis bu tip ritm pozğunluğuna xas olan ürək yığılmalarının ardıcıllığı və sürətindəki dəyişiklikləri qeyd edir. Sürətli ürək döyüntüsü epizodları təkrarlandıqda dərhal mütəxəssislərdən kömək almaq çox vacibdir. Taxikardiya narahatedici simptomlarla müşayiət olunmasa və qısa müddət davam etsə belə, vəziyyət diaqnostika və sonrakı nəzarət tələb edir. Risk qrupuna daxil olan xəstələrə mütəmadi olaraq profilaktik müayinələrdən keçmək və kardioloqun nəzarətində olmaq tövsiyə olunur.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Mədəcik taxikardiyası
- Açıq arterial axacaq
- Açıq oval pəncərə
- Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası
- Ağciyər hipertenziyası
- Ağciyər ödemi
- Ailəvi hiperxolesterinemiya
- Aorta anevrizması
- Aorta qapağı çatışmazlığı
- Aortal stenoz
- Aortanın koarktasiyası
- Aortanın laylanması
- Arterial hipotenziya
- Arteriyaların stenozu
- Ateroskleroz
Mövzu üzrə məqalələr
Piylənmə zamanı arterial hipertoniya və obstruktiv yuxu apnoesi sindromu
Piylənmə ilə xarici tənəffüs funksiyasının bütöv bir sıra pozğunluqları bağlıdır. Artıq bədən çəkisi olan şəxslərdə ağciyər ventilyasiyasına tələbat…
İstiqamət: Kardiologiya / Somnologiya
Arterial hipertoniya
Arterial hipertoniya (AH) – ürəyin və damarların ən geniş yayılmış xəstəliklərindən biridir. Xəstələrin əksəriyyəti müəyyən vaxta qədər xəstə…
İstiqamət: Kardiologiya
Hipertoniya xəstəliyinin müalicəsi
Hipertoniya xəstəliyi arterial təzyiqin yüksəlməsi ilə xarakterizə olunan ürək-damar sisteminin xəstəliyidir. Təzahürlər əsasən beyin damarlarının (baş ağrıları, başgicəllənmə,…
İstiqamət: Kardiologiya
Prehipertoniya (sərhəd hipertenziyası)
Prehipertoniya — «sərhəddə» olan vəziyyətdir: təzyiq artıq tam normal deyil, lakin klinik ifadə olunmuş hipertoniyaya hələ çatmayıb. Müasir…
İstiqamət: Kardiologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
