Aorta qapağı çatışmazlığı — səbəbi, klinik əlamətləri və ağırlıq dərəcəsinə uyğun fərdi diaqnostika və müalicə tələb edən tibbi vəziyyətdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Aort requrgitasiyası
Xəstəlik haqqında
Aorta qapağının çatışmazlığı ürək qapağının vərəqələrinin tam qapanmadığı qüsurdur. Bu, miokardın yığılmaları arasındakı fasilələrdə qanın aortadan sol mədəciyə əks axınına (requrgitasiyaya) səbəb olur.
Aortal çatışmazlıq ürəyin mitral qapağının patologiyaları ilə yanaşı, kardiologiyada ən çox rast gəlinən xəstəliklərdən biridir. Hər il aorta qapağının çatışmazlığı ilə üzləşən xəstələrin sayı 20% artır. Kişilərdə xəstəlik qadınlara nisbətən daha tez-tez rast gəlinir, aorta requrgitasiyasının aşkarlanması ilə yaş arasında əlaqə yoxdur.
Qapaq vərəqələri qapanmadıqda ürək əzələsi boşaldıqda qanın bir hissəsi yenidən sol mədəciyə düşür. Nəticədə yüksək yüklənmə səbəbindən mədəciyin divarları gərilir, miokardın strukturundakı pozğunluqlar isə orqanın funksional çatışmazlığına gətirib çıxarır.
Səbəbləri
Aortal çatışmazlıq aşağıdakıların nəticəsində inkişaf edə bilər:
- endokardit – ürəyin daxili qişasının və qapaqlarının (çox vaxt infeksion) iltihabı;
- ateroskleroz – arteriya divarlarının xolesterinlə zədələnməsi;
- ürək əzələsinin inkişaf anomaliyaları;
- autoimmün xəstəliklər;
- döş qəfəsi travmaları.
İnfeksiyalar və travmalar adətən aortal çatışmazlığın kəskin gedişinə səbəb olur, digər amillər isə xəstəliyin xroniki gedişini yaradır.
Hallarının 80%-də xəstəlik revmatizmlə əlaqədardır. Aorta qapağı çatışmazlığının anadangəlmə formalarına nadir hallarda rast gəlinir və hamiləlik dövründə keçirilmiş infeksiyalar, radiasiya təsiri ilə əlaqəli ola bilər.
Təsnifat
Aortal çatışmazlığın ağırlıq dərəcəsinə görə təsnifatı üç dərəcəni əhatə edir:
- Yüngül: əks qan axını selinin eni 25%-dən az, həcmi – 30 ml/vurğudan az.
- Orta: axın eni 25-64%, həcmi – 30-49 ml/vurğu.
- Ağır: axın eni 65%-dən çox, həcmi – 50 ml/vurğudan çox.
Mövcud hemodinamik pozğunluqlardan asılı olaraq 5 mərhələ ayırd edilir:
- ilkin, simptomsuz, kompensasiya olunmuş;
- gizli, sürətli fiziki yorğunluğa səbəb olan;
- subkompensasiya olunmuş, yüklənmə zamanı sinədə ağrı ilə müşayiət olunan;
- dekompensasiya olunmuş, təngnəfəslik ilə müşayiət olunan;
- terminal, digər orqanlara da yayılan.
Xəstəliyin proqressivləşmə sürəti inkişaf səbəbindən və müşayiətedici patologiyalardan asılıdır.
Klinik mənzərə
Xəstəliyin xroniki forması uzun müddət simptomsuz keçə bilər. Ifadəli aortal çatışmazlıqdan əziyyət çəkən xəstələrin şikayətlər siyahısına aşağıdakılar daxil ola bilər:
- yüklənmə zamanı və istirahətdə təngnəfəslik;
- dövri olaraq baş verən hava çatışmazlığı tutmaları;
- sinədə ağrılar.
Aortal requrgitasiyanın kəskin gedişi aşağıdakı ölümcül təhlükəli ağırlaşmalara səbəb olur:
- ürək çatışmazlığı;
- kardiogen şok;
- ağciyər ödemi;
- mədəcik aritmiyası.
Bu halda xəstəyə təcili tibbi yardım tələb olunur.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
İlkin qəbulda kardioloq fiziki müayinə aparır, bura daxildir:
- arteriyaların palpasiyası;
- ürəyin auskultasiyası (dinlənilməsi);
- qan təzyiqinin ölçülməsi.
Aortal çatışmazlığın mövcudluğuna işarə edən əlamətlər normal və ya bir qədər yüksəlmiş sistolik təzyiqlə yanaşı azalmış diastolik («aşağı») təzyiq, ürəkdə yüksək tezlikli küylər və damarların gücləndirilmiş nəbzi olacaq. Aorta requrgitasiyasının ağır formasında ürəkdəki küylər alçaq tezlikli, guruldayan xarakter alır.
Müayinə, məlumatların toplanması və xəstənin anamnezinin öyrənilməsindən sonra diaqnostika təyin olunur.
- Exokardioqrafiya (Exo-KQ) – ürəyin əsas tədqiqat üsuludur, o, xəstəliyin ağırlıq dərəcəsini və gedişinin proqnozunu dəqiq qiymətləndirməyə imkan verir. Həkim qapağın və aorta kökünün quruluşunu, ürəyin sol mədəciyinin vəziyyətini müəyyən edir.
- Maqnit-rezonans tomoqrafiya (MRT) – ürəyin ölçülərini, yığılma funksiyasını, aortal çatışmazlığın ağırlığını qiymətləndirmək üçün vizuallaşdırma. Adətən tomoqrafda skanlama, o cümlədən Exo-KQ kifayət qədər informativ olmadıqda təyin olunur.
- Kompüter tomoqrafiyası (KT) – maqnit-rezonans tomoqrafiya üçün göstəriş olmadıqda, lakin müalicə strategiyasını müəyyən etmək üçün aorta qapağının və kökünün vizuallaşdırılması tələb olunduqda MRT əvəzinə təyin olunur.
- Elektrokardioqrafiya (EKQ) – ürək ritmi və keçiriciliyinin normadan kənarlaşmalarını, sol mədəciyin hipertrofiyasını aşkar etmək üçün lazımdır.
- Angioqrafiya – hemodinamik ölçmələr, ürəyin sol mədəciyindəki təzyiqin qiymətləndirilməsi, rentgen vasitəsilə damar məcrasının vizuallaşdırılması.
Əldə edilmiş klinik məlumatlar əməliyyatın aparılması zərurətinə işarə edirsə, həkim xəstəyə standart analiz siyahısına yönləndirmə verir: klinik və biokimyəvi analiz, QİÇS, hepatit və sifilis infeksiyalarına analiz, qanın özlülüyü və qrupuna analiz.
Müalicə
Aorta qapağının çatışmazlığında əsas müalicə üsulu cərrahi müdaxilədir. Lakin xəstəliyin gedişinin xüsusiyyətləri, xəstənin vəziyyəti və anamnezi həmişə dərhal əməliyyata müraciət etməyə imkan vermir. Bu halda əvvəlcə sağlamlıq vəziyyətini yaxşılaşdıracaq və xəstəni cərrahiyyəyə hazırlayacaq dərman tədbirləri tətbiq edilir.
Dərman təyinatları ilk növbədə arterial təzyiq göstəricilərinin azaldılmasına və stabilləşdirilməsinə yönəldilir. Hipotenziv preparatlar aortal çatışmazlığın proqressivləşməsini ləngidir və xəstənin həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırır.
Qapağın implantasiyası üçün cərrahi müdaxilədən sonra dərman müalicəsi davam etdirilir: xəstəyə ömürlük tromb əmələ gəlməsinin, damarların aterosklerozunun profilaktikası üçün preparatlar təyin olunur.
Aorta qapağı çatışmazlığının diaqnostikası aşağıdakıları aşkar etdikdə əməliyyat göstəriş sayılır:
- ürəkdə qanın 50%-dən çox requrgitasiyası;
- sol mədəciyin yığılma qabiliyyətinin azalması;
- ağır klinik gediş: sinədə güclü ağrılar, huşdan getmə.
Əsas cərrahi müalicə üsulu süni (mexaniki, bioloji) qapağın protezləşdirilməsidir. Müdaxilə döş sümüyünün kəsilməsi (sternotomiya) və ya endovaskulyar üsulla, bud və ya körpücükaltı arteriya vasitəsilə aparılır. Protez qoyulduqdan sonra daimi antikoaqulyant qəbulu tələb olunur, lakin qoyulmuş yeni qapaq uzun müddət funksiya göstərəcək: əməliyyatdan 10 il sonra xəstələrin 80%-dən çoxu dəyişdirilməyə ehtiyac duymur.
Cərrahi müalicənin ikinci üsulu qapağın rekonstruksiyasıdır. O, xəstənin öz toxumalarından istifadə etməklə aparılır və qanı durulaşdıran preparatların ömürlük qəbulunu tələb etmir, lakin formalaşdırılmış qapağın məhdud fəaliyyət müddəti var.
Reabilitasiya
Aorta qapağının implantasiyasından sonra xəstəyə 3 ay ərzində bərpa dövrünün tələblərinə əməl etmək tövsiyə olunur. Yalnız 12-14 həftədən sonra, qənaətbəxş sağlamlıq vəziyyətində olduqda o, əmək fəaliyyətinə qayıda bilər.
Ən effektiv reabilitasiya üsulu xəstənin sanatoriya şəraitində, mütəxəssislərin nəzarəti altında fiziki yüklənmənin tədricən artırılması ilə qalmasıdır. Əgər insan stasionardan çıxdıqdan sonra evdə qalırsa, vəziyyətini qiymətləndirmək üçün müayinədən keçməlidir:
- əməliyyatdan 2-4 həftə sonra;
- yarım ildən sonra;
- bir ildən sonra;
- sağlamlıq yaxşı olduqda ildə bir dəfə.
Müntəzəm dispanser müşahidəsi aşağıdakı müayinələrin aparılmasını tələb edir: Exo-KQ, EKQ, döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası, qanın klinik və biokimyəvi analizi. Xəstəyə müalicəvi bədən tərbiyəsi, tənəffüs hərəkətləri, həmçinin narahatlıq və disforik pozğunluqların qarşısını almaq üçün psixoloji yardım tövsiyə olunur.
Profilaktika
Aorta qapağının çatışmazlığı polimorf xəstəlikdir, buna görə də onun inkişaf riskini azaltmaq üçün sağlam həyat tərzi lazımdır:
- xroniki infeksiya ocaqlarının vaxtında ləğv edilməsi;
- virus və bakterial iltihabların qarşısının alınması;
- trans-yağların məhdudlaşdırıldığı balanslaşdırılmış qidalanma;
- orta dərəcəli və müntəzəm fiziki yüklənmə.
İldə ən azı bir dəfə terapevtdə, xroniki xəstəliklər, ürək qüsurları, ateroskleroz, hipertoniya olduqda isə kardioloqda müayinədən keçmək lazımdır.
Yadda saxla!
Aorta qapağının çatışmazlığına mitral qapaq çatışmazlığından 7-8 dəfə az rast gəlinir, lakin buna baxmayaraq o, kardiologiyada ən geniş yayılmış patologiyalar sırasına daxildir. Xəstəlik aşkar edildikdə dərhal müalicəyə başlamaq lazımdır. Adekvat tibbi yardımın olmaması ağırlaşmalara: ürək çatışmazlığına, ritm pozğunluqlarına, aortanın cırılmasına səbəb ola bilər.
Qapağın işindəki pozğunluqlar təkcə insanın ölüm riskini artırmır, həm də onun həyat keyfiyyətinə təsir göstərir. Xəstələr daimi yorğunluqdan, baş gicəllənmədən, təngnəfəslikdən, hətta orta dərəcəli yüklənmələrə dözümsüzlükdən şikayət edirlər. Müalicəyə müasir yanaşma sağlamlıq vəziyyətini bərpa etməyə və təhlükəli nəticələrdən qorunmağa imkan verir.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Mədəciklərarası çəpər defekti
- Aorta anevrizması
- Aortanın koarktasiyası
- Aortanın laylanması
- Takayasu arteriiti
- Açıq arterial axacaq
- Açıq oval pəncərə
- Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası
- Ağciyər hipertenziyası
- Ağciyər ödemi
- Ailəvi hiperxolesterinemiya
- Aortal stenoz
- Arterial hipotenziya
- Arteriyaların stenozu
- Ateroskleroz
Mövzu üzrə məqalələr
Piylənmə zamanı arterial hipertoniya və obstruktiv yuxu apnoesi sindromu
Piylənmə ilə xarici tənəffüs funksiyasının bütöv bir sıra pozğunluqları bağlıdır. Artıq bədən çəkisi olan şəxslərdə ağciyər ventilyasiyasına tələbat…
İstiqamət: Kardiologiya / Somnologiya
Arterial hipertoniya
Arterial hipertoniya (AH) – ürəyin və damarların ən geniş yayılmış xəstəliklərindən biridir. Xəstələrin əksəriyyəti müəyyən vaxta qədər xəstə…
İstiqamət: Kardiologiya
Hipertoniya xəstəliyinin müalicəsi
Hipertoniya xəstəliyi arterial təzyiqin yüksəlməsi ilə xarakterizə olunan ürək-damar sisteminin xəstəliyidir. Təzahürlər əsasən beyin damarlarının (baş ağrıları, başgicəllənmə,…
İstiqamət: Kardiologiya
Prehipertoniya (sərhəd hipertenziyası)
Prehipertoniya — «sərhəddə» olan vəziyyətdir: təzyiq artıq tam normal deyil, lakin klinik ifadə olunmuş hipertoniyaya hələ çatmayıb. Müasir…
İstiqamət: Kardiologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
