Patoloji sınıq normal və ya minimal yük altında xəstəlik nəticəsində zəifləmiş sümükdə yaranan sınıqdır. Osteoporoz, metastaz və digər sümük patologiyaları səbəb ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Patoloji fraktura
- spontan sınıq
Xəstəlik haqqında
Patoloji sınıq – dəyişilmiş sümüyün bütövlüyünün pozulmasıdır. Belə zədələnmə aşağı enerjili yüklənmə zamanı baş verir.
Yaşlı xəstələrdə patoloji sınıqların ən çox rast gəlinən səbəb amili osteoporozdur. Bundan başqa, sümüklərin lokal xəstəlikləri (sümük toxumasının birincili və ikincili şişləri) da mümkündür. Patoloji sınıqlar zəif xarici təsir altında və hətta insanın adi fəallığı zamanı (məsələn, çarpayıda yan üstə çevrilərkən) baş verir.
Osteoporozlu xəstələrdə simptomatika kəskin və ya tədricən inkişaf edə bilər. İlk növbədə onurğa sütunu zərər çəkir, orada kompression sınıqlar (qonşu fəqərələrin cismləri bir-birinə basılır) meydana çıxır. Bu proses xroniki şəkildə inkişaf etdikdə, boyun qısalmasına, bel ağrılarına, duruşun pozulmasına gətirib çıxarır. Kəskin vertebral sınıq zamanı qəfləti bel ağrısı meydana çıxır. Onurğa sütunundan başqa dayaq-hərəkət aparatının digər strukturları da zərər çəkə bilər. Tez-tez radius sümüyünün yerdəyişmə ilə sınığı, bud sümüyü boynu nahiyəsində sınıq baş verir. Sümük sisteminin xoşxassəli və ya bədxassəli yeni törəmələrlə zədələnməsi zamanı sınıqlar onurğa sütununda, uzun boru şəkilli sümüklərdə, qabırğalarda baş verə bilər.
Aşağı enerjili sümük sınıqları olan xəstələrə zədələnmiş sümüyün bütövlüyünün bərpasına yönəlmiş ortopedik əməliyyatların aparılması tövsiyə olunur. Osteoporoz zamanı həmçinin sümük toxumasının funksional vəziyyətini yaxşılaşdırmağa və təkrar sınıqların qarşısını almağa imkan verən terapiya təyin olunur.
Səbəbləri
Əhəmiyyətli xarici yüklənmə olmadan və ya birincili xəstəlik fonunda fizioloji hərəkət amplitudası zamanı baş verən sınıqlara patoloji sınıqlar deyilir. Fon patologiyası sümüyün strukturunu elə dəyişdirir ki, o özünəməxsus möhkəmliyini itirir, buna görə də asanlıqla sınır.
Patoloji sınıqların əsas səbəbləri ola bilər:
- osteoporoz – birincili endokrin xəstəliklər fonunda, həmçinin menopauzada olan qadınlarda inkişaf edə bilən sümük möhkəmliyinin azalması;
- endokrin xəstəliklər – paratiroid vəzilərinin patologiyası;
- bağırsaqda kalsium və D vitamininin sorulmasının pozulduğu həzm sistemi xəstəlikləri;
- sümüklərin metastatik zədələnməsi – bu cür travmalara «onkologiya zamanı»: döş vəzisi, qalxanvari vəzi, prostat vəzisi, ağciyər toxuması, böyrək, düz və qalın bağırsaq xərçəngində rast gəlinir (daha çox çanaq sümükləri, fəqərə cisimləri, qabırğalar, bud sümüyü və digər uzun boru şəkilli sümüklər zədələnir);
- ümumilikdə nadir hal olan sümüyün birincili şişləri (bu zaman xoşxassəli yeni törəmələr bədxassəlilərdən iki dəfə çox rast gəlinir);
- sümük toxumasının infeksiyaları (vərəm, sifilis), habelə qeyri-spesifik osteomielit.
Təsnifat
Etiologiyasına görə patoloji sınıqların aşağıdakı növləri fərqləndirilir:
- osteoporotik;
- şiş mənşəli;
- infeksion.
Klinik mənzərə
Patoloji sınığın simptomları aşağıdakılar ola bilər:
- intensivliyi sümük strukturunun zədələnmə sürətindən asılı olan ağrı hissləri;
- qonşu strukturlarda hərəkətlərin məhdudlaşması;
- zədələnmiş seqmentin şişkinliyi;
- ətrafın həcmcə böyüməsi (bir tərəfdən bu, şişin olması ilə, digər tərəfdən isə hematoma və ödemin olması ilə əlaqədar ola bilər);
- sümük qırıqlarının yerdəyişməsi ilə əlaqədar sümüklərin qeyri-fizioloji hərəkətliliyi.
Xroniki vertebral sınıqlardan davamlı bel ağrıları, əyilmə və donqarlığın meydana çıxması, boyun qısalması (şalvar və yubkalar uzun olur) zamanı şübhələnmək olar. Onurğanın kəskin sınığı zamanı hərəkət zamanı güclənən intensiv bel ağrıları meydana çıxır.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnostik baxımdan patoloji sınıq nə deməkdir? Bir tərəfdən həkimin qarşısında zədələnmiş nahiyəni vizuallaşdırmaq və sınığın əlamətlərini qiymətləndirmək vəzifəsi durur, digər tərəfdən isə bu vəziyyətə səbəb olan amilləri müəyyən etmək lazımdır. Aşağıdakı üsulları əhatə edə bilən genişləndirilmiş müayinə aparılır:
- rentgen-skanlaşdırma – kortikal qatın bütövlüyünün pozulması ilə sümük destruksiya ocağı, sümük qırıqlarının yerdəyişməsi/yerdəyişməməsi ilə patoloji sınığın olması, periost tərəfindən reaksiyanın olması/olmaması;
- densitometriya – sümüyün mineral möhkəmliyini qiymətləndirməyə və osteoporozu istisna etməyə/təsdiqləməyə imkan verir;
- döş qəfəsi orqanlarının rentgenoqrafiyası, kiçik çanaq orqanlarının, döş vəzisinin və s. ultrasəs skanlaşdırılması – bu orqanlarda mümkün birincili şişləri istisna etmək üçün.
Sümük sistemində çoxsaylı dağılma ocaqları olduqda müayinə proqramına həmçinin paratiroid hormonu və qan kalsiumu analizləri daxil edilir.
Müalicə
Patoloji sınıqların müalicə proqramı hər bir klinik halda fərdi qaydada müəyyən edilir. Xəstənin vəziyyəti qənaətbəxş olduqda sümüyün bütövlüyünün bərpası üçün əməliyyat aparılır.
Patoloji sınıqlar zamanı konservativ terapiya aparıla bilər:
- sümük toxumasının bəzi birincili şişlərində yeni törəmənin ölçüsünü azaltmağa və sonradan daha radikal əməliyyat aparmağa imkan verən polixemoterapiya təyin olunur;
- osteoklastların fəaliyyətini boğan preparatların istifadəsi – adətən nəhəng hüceyrəli şişdə tövsiyə olunur;
- kalsium, D vitamini və antiosteoporotik vasitələrin istifadəsi.
Patoloji sınıqların əksəriyyətində, xüsusilə uzun boru şəkilli sümüklərin sınığında, qısa müddətdə sümük strukturunun bütövlüyünü bərpa etməyə imkan verən cərrahi müalicəyə üstünlük verilir. Osteoporotik onurğa kompression sınıqları isə əksər hallarda konservativ müalicə olunur. Lakin əməliyyatı planlaşdırmazdan əvvəl xəstənin ümumi vəziyyəti və birincili patologiyanın xarakteri ilə müəyyən edilən mümkün əks göstərişləri istisna etmək vacibdir.
Uzun sümük sınıqlarının cərrahi müalicəsinin əsas növləri bunlardır:
- zədələnmiş seqmentin çıxarılması və sonradan oynağın protezləşdirilməsi (məsələn, bud sümüyü boynunun sınığında qalça-bud oynağının protezləşdirilməsi);
- sümük seqmentinin çıxarılması və defektin sümük plastikası;
- zədələnmiş sümük seqmentinin sümüküstü osteosintez üçün konstruksiyalardan istifadə etməklə çıxarılması;
- fiksasiya edən millərin (intramedullyar çubuqların) sümükdaxili yeridilməsi.
Reabilitasiya
Patoloji sınıqdan sonra fərdi tərtib edilmiş qrafik üzrə kompleks, qənaətbəxş reabilitasiya aparılır. Onun əsas komponentləri Müalicə Bədən Tərbiyəsi (MBT) həkiminin nəzarəti altında müalicəvi bədən tərbiyəsi məşqləri, bərpaedici masaj, fizioprosedurlardır. Eyni zamanda sümükləri möhkəmləndirməyə imkan verən müalicə aparılır.
Profilaktika
Klinik tövsiyələrə əsasən, osteoporotik sınıqların profilaktikası xüsusi alqoritmdən istifadə etməklə sınıq riskinin qiymətləndirilməsinə əsaslanır. Əgər risk yüksək kimi müəyyən edilirsə, sümük toxumasını möhkəmləndirməyə imkan verən müalicə təyin edilir. Menopauza yaşında olan və 10 illik yüksək sınıq riski olan qadınlara kompleks profilaktikada menopauzal hormonoterapiya göstərişdir (bu müalicə variantını ginekoloq təyin edir).
Yadda saxla!
Yeni törəmə fonunda patoloji sınıqlar müxtəlif amilli toxumalararası qarşılıqlı təsir nəticəsində baş verir. Şiş böyüyür və sümük toxumasının sıxılmasına səbəb olur, onun qidalanmasını və sonrakı diferensasiyasını pozur. Şiş həmçinin osteoklastları (liziz yolu ilə sümük toxumasını dağıdan hüceyrələr) aktivləşdirən bioloji mediatorlar ifraz edir. Eyni zamanda reparativ proseslər başlayır, lakin onların sürəti müxtəlif ola bilər və əsasən şişin böyümə tempindən asılıdır. Yeni törəmə sürətlə böyüdükdə liziz prosesləri hələ də üstünlük təşkil edir (litik formalar). Az aqressiv şişlərdə sümük toxuması artmağa macal tapır (blastik formalar). Yeni törəmə bəzən böyüməsini yavaşıdır, bəzən sürətləndirdikdə qarışıq tipli reparasiya inkişaf edir (rentgenoloji olaraq həm liziz, həm də bərpa sahələri müəyyən edilir). Onkoloqlar müalicə proqramını tərtib edərkən bu cür xüsusiyyətləri nəzərə alırlar. Sümüyün korteks qatının yarıdan çoxu zədələndikdə patoloji sınıq ehtimalı artır (əksər hallarda litik ocaqlar, daha nadir hallarda isə qarışıq ocaqlar müəyyən edilir).
Əlaqəli Xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
