Periartrit oynaqətrafı yumşaq toxumalarda, o cümlədən vətər, bursa və kapsul strukturlarında ağrı və iltihabi dəyişiklikləri təsvir edən ümumi termindir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Periartropatiya
- oynaqətrafı toxumaların iltihabı
Xəstəlik haqqında
Periartritdə iltihabi reaksiya əsasən eksudativ deyil, məhz produktiv komponentlə müşayiət olunur, nəticədə birləşdirici toxumanın çoxalması baş verir. Xəstəlik əsasən cəlb olunmuş oynağın hərəkətliliyinin məhdudlaşması, ağrı hissləri və oynağın funksionallığının pozulması ilə müşayiət olunur. Bu patologiyada oynaq tərəfindən patoloji rentgenoloji dəyişikliklər olmur.
Periartrit diaqnozu obyektiv müayinə və palpasiya məlumatlarına əsaslanır. Ağrı sindromunun digər səbəblərini istisna etmək üçün göstərişlərə əsasən rentgen-skanlama, ultrasəs müayinəsi və maqnit-rezonans tomoqrafiya aparılır. Bu xəstəlikdə laboratoriya analizləri az informativdir. Bu metodlar birincili patologiyanın aşkarlanması üçün tətbiq oluna bilər.
Hesab olunur ki, periartrit adətən özbaşına keçir. “Özbaşına sağalma” müddəti adətən 1-3 il təşkil edir. Lakin bir qism xəstələrdə klinik simptomatikanın uzun müddət saxlanması mümkündür. Xoşagəlməz hissləri aradan qaldırmaq və oynağın funksionallığını bərpa etmək üçün ən çox konservativ metodlar tətbiq olunur. Lakin onlar effektiv olmadıqda cərrahi müdaxilənin aparılması məsələsi həll olunur.
Səbəbləri
Periartritin səbəbləri kimi aşağıdakı vəziyyətlər nəzərdən keçirilə bilər:
- müəyyən cins mənsubiyyəti (kişilərdə xəstəlik qadınlara nisbətən xeyli az rast gəlinir);
- keçmişdə oynağın travmatik zədələnmələri;
- müəyyən histouyğunluq antigenlərinin daşıyıcılığı;
- əməliyyatdan və ya alınmış travmadan sonra oynağın uzunmüddətli hərəkətsizlik dövrü.
Periartritin (adgeziv kapsulitin) risk amili karbohidrat mübadiləsinin pozulmasıdır. Xəstəlik 40-60 yaş arası insanlarda daha çox rast gəlinir.
Periartrit hüceyrədənkənar matriksin toxumasının dağılması, onun remodelinqi və regenerasiyası arasındakı balanssızlığın nəticəsi kimi yaranır. Bu xəstəlik üçün həm neoangiogenez (yeni damarların əmələ gəlməsi), həm də neoinnervasiya (yeni sinir uclarının əmələ gəlməsi) prosesləri xarakterikdir. Yeni sinir liflərinin böyüməsi periartritdə ağrı sindromunun ifadəliliyini izah edə bilər.
Təsnifat
İnkişaf mexanizminə görə periartritin 2 forması fərqləndirilir:
- birincili (və ya idiopatik) – açıq-aydın müəyyən edilmiş potensial səbəb amili olmadan yaranır (anamnezdə travmatik zədələnmə və ya birincili patologiya yoxdur);
- ikincili – adətən oynaqda sümüklərin çıxıqlaşması, periartikulyar zonada sümüklərin bütövlüyünün pozulması və ya birləşən sümüklər sahəsində digər ağır zədələnmə ilə şərtlənir, ikincili periartrit həmçinin açıq və ya artroskopik əməliyyatdan sonra ağır ağırlaşma kimi yarana bilər.
Periartikulyar toxumalarda patoloji proses ardıcıl olaraq bir neçə morfoloji mərhələdən keçir (klinik mərhələlər Simptomlar bölməsində təsvir olunub):
- I mərhələ sinovial membranın iltihabi infiltrasiyası ilə xarakterizə olunur;
- II mərhələ – sinoviyada proliferativ iltihab inkişaf edir;
- III mərhələ – kapsulada sıx kollagen toxuma meydana çıxır.
Prosesin belə dinamikası iltihabın reaktiv fibroza gətirib çıxardığı nəzəriyyəsinə uyğun gəlir.
Lokalizasiyaya görə periartrit 2 formaya bölünür:
- xəstəliyin tez-tez rast gəlinən formaları – çiyin oynağı nahiyəsində inkişaf edən çiyin-kürək periartritidir;
- xəstəliyin nadir formaları – diz, dirsək, bilək, barmaq falanqaları nahiyəsində oynaqətrafı toxumaların zədələnməsi.
Klinik mənzərə
Periartritin ilk simptomu oynaqda hərəkət zamanı güclənən ağrılardır. Ağrı sindromu səbəbindən xəstə hərəkətləri məhdudlaşdırmağa başlayır ki, bu da qol və ya ayağın zədələnmiş seqmentinin funksional vəziyyətinə mənfi təsir göstərir.
Ən çox patoloji proses çiyin oynağını əhatə edir. Oynaq kapsulunun fibrozlaşması həm passiv, həm də aktiv hərəkətliliyin məhdudlaşmasına gətirib çıxarır. Çiyin oynağında ilk növbədə qolun xarici fırlanması pozulur, sonra isə digər istiqamətlərdə də hərəkətlilik itirilir. Ağrı sindromu müəyyən bir hərəkətin son nöqtələrində xüsusilə maksimal olur ki, bu da oynaq kapsulunun həddindən artıq gərginləşməsi və dartılması ilə əlaqədardır.
Reaktiv periartrit üçün klinik təzahürlərin müəyyən dinamikası xarakterikdir.
- Patoloji prosesin ilkin mərhələsində ağrı hissləri yalnız dövri olaraq, xüsusilə tez-tez gecə vaxtı narahat edir. Maraqlanılan oynağın funksional aktivliyi pozulmayıb. Artroskopiya aparıldıqda infiltrativ iltihab aşkarlanır, birləşdirici toxuma tellər yoxdur.
- İkinci mərhələ üçün patoloji prosesin tədricən proqressivləşməsi xarakterikdir, oynaqda hərəkət həcmi əziyyət çəkməyə başlayır. Artroskopik məlumatlar oynaq boşluqlarının həcminin azalması ilə sinovial qişanın iltihabi zədələnməsinin olması ilə xarakterizə olunur, birləşdirici toxuma tellər yoxdur.
- Üçüncü mərhələdə oynağın hərəkətliliyi daha çox əziyyət çəkir – hərəkətlər bütün müstəvilərdə son dərəcə çətinləşir. Bükülmə-açılma, uzaqlaşdırma-yaxınlaşdırma, xarici-daxili fırlanmanın son nöqtələrində intensiv ağrı hiss olunur. Artroskopik olaraq produktiv iltihabın başlanğıcı vizuallaşdırılır – kapsulada sinexiyalar (yapışmalar) meydana çıxmağa başlayır.
- Dördüncü mərhələ iltihabi prosesin tədricən sakitləşməsi ilə xarakterizə olunur. Əlverişli şəraitdə oynağın “özbaşına sağalma” prosesi işə düşür.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Periartritin diaqnostikası vizuallaşdırıcı tədqiqatların aparılmasını nəzərdə tutur. Bu metodlar ilk növbədə ağrıların və oynağın hərəkət məhdudiyyətinin digər səbəblərini istisna etməyə imkan verir.
- Rentgenoqrafiya xəstəliyin uzunmüddətli gedişində ikincili osteopeniyanı aşkar edə bilər.
- Maqnit-rezonans tomoqrafiya (MRT) kapsul və perikapsulyar toxumaların qalınlaşmasını, həmçinin oynaq boşluğunun azalmasını göstərir.
- Ultrasonoqrafiya (USM) oynaq kapsulunun qalınlaşmasını və əzələ vətərlərinin sürüşməsinin məhdudlaşmasını diaqnostika etməyə imkan verir, bundan başqa, vətər qınında maye aşkar edə bilər.
Müalicə
Periartrit tez-tez özbaşına aradan qalxan xəstəlik kimi nəzərdən keçirilir. Lakin bir qism xəstələrdə davamlı və uzun müddət mövcud olan simptomlar cərrahi müdaxilə zərurətinə gətirib çıxara bilər. Periartritin müalicəsi bir əsas məqsəd güdür – oynağın funksionallığını və hərəkətliliyini tam bərpa etmək. Əksər hallarda simptomatikanın reqres dərəcəsinin qiymətləndirilməsi ilə xəstənin dinamik müşahidəsi tələb olunur. Konservativ yanaşma effektiv olmadıqda açıq və ya artroskopik ola bilən əməliyyatın aparılması məsələsi həll olunur.
Konservativ yardımın birinci xətti fizioprosedurlarla birlikdə müalicəvi bədən tərbiyəsidir. Oynaqətrafı toxumalarda həddindən artıq yapışma (sinexiya) əmələ gəlməsinin qarşısını almaq üçün hərəkətlərə mümkün qədər erkən başlamaq tövsiyə olunur.
Ağrı sindromunu aradan qaldırmaq üçün dərman terapiyası aparılır. Ən çox iltihabəleyhinə aktivliyə malik olan qeyri-steroid preparatlar qrupundan olan vasitələr tətbiq olunur. Bəzi hallarda ya oynaq daxilinə, ya da sistemli şəkildə yeridilə bilən kortikosteroidlərin tətbiqi göstərişdir.
Son zamanlar periartritin müalicəsi üçün oynaqdaxili hialuron turşusu inyeksiyaları tətbiq olunur. Bu maddə normada oynağın və onu əhatə edən toxumaların tərkibinə daxildir. Hialuronat maddələr mübadiləsini yaxşılaşdırmaq, iltihabi reaksiyanın ifadəliliyini azaltmaq və dolayı yolla oynaqda hərəkət həcmini artırmaq qabiliyyətinə malikdir.
Cərrahi müalicə
Periartritin cərrahi müalicəsinə əsas göstəriş konservativ terapiyadan sonra klinik simptomatikanın saxlanmasıdır. Cərrahi müdaxilələrin əsas növləri ikidir. Bunlar ümumi anesteziya altında oynaq kapsulunun redressasiyası (dartılması) və əsasən artroskopik yolla aparılan kapsulotomiyadır (bəzən açıq əməliyyat da tələb olunur).
- Redressasiya normal ağrı həddini keçən aqressiv nəzarətli oynaq mobilizasiyasıdır. Bu manipulyasiya yapışmaları (sinexiyaları) qırmağa və oynağın kontragirə olunmuş kapsulunu dartmağa yönəlmişdir. Redressasiya adətən təhlükəsiz prosedur kimi qəbul edilir, lakin bəzən oynaqdaxili qansızma baş verə bilər.
- Artroskopik kapsulotomiya adgeziv kapsulitdə kifayət qədər effektiv və təhlükəsiz müalicə üsuludur. Bu əməliyyatın əsas üstünlükləri ikidir. Birincisi, diaqnostik artroskopiya zamanı diaqnozu təsdiqləmək və oynaqda ağrı və kontrakturanın digər səbəblərini istisna etmək mümkündür, ikincisi isə, redressasiya ilə müqayisədə bu metod çiyin oynağının kontragirə olunmuş kapsulunun birbaşa vizuallaşdırılmasını təmin edir
- Residivləşən periartritdə açıq kapsulotomiya nadir hallarda aparılır, çünki artroskopiya ilə müqayisədə əməliyyatdan sonrakı yaraların ölçüsü daha böyük, bərpa müddəti isə daha uzundur. Açıq prosedur yalnız artroskopik müdaxilə effektiv olmadıqda məqbul variantdır.
Reabilitasiya
Cərrahi müdaxilədən sonra kontrakturaların qarşısını almaq üçün oynağın erkən işlənməsi göstərilir. Müalicəvi bədən tərbiyəsi məşğələləri proqramını reabilitoloq həkim tərtib edir. Fizioterapiya prosedurları da oynaqətrafı toxumaların vəziyyətinə müsbət təsir göstərir.
Profilaktika
Periartritin profilaktikası travmatizmin qarşısının alınmasına və alınmış travmaların vaxtında müalicəsinə yönəlmişdir. Xroniki patologiyaların (şəkərli diabet, revmatoid artrit, qalxanabənzər vəzin xəstəlikləri) adekvat kompensasiyası da mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Yadda saxla!
Çiyin oynağının periartriti ən tez-tez rast gəlinən lokalizasiyadır. Bu diaqnoz əsasən klinik məlumatlar əsasında qoyulur. Həkim ağrı sindromunun meydana çıxma xarakterini və oynağın funksional aktivliyinin pozulmasını, çiyin oynağının palpasiya və biomexaniki müayinəsinin məlumatlarını nəzərə alır. Lakin periartritin simptomları istisna edilməli olan digər xəstəliklərin təzahürlərinə bənzəyə bilər. Differensial diaqnostika ilk növbədə rotator manjet zədələnməsi, çiyin oynağının degenerativ-distrofik zədələnməsi, osteoxondroz fonunda boyun kökcüklərinin sıxılması, çiyinin köhnə düzəldilməmiş çıxığı və digər vəziyyətlərlə aparılır. Travmatoloqlar xəstənin dəqiq diaqnoz qoymağa və hədəfli terapevtik idarəetmə proqramı tərtib etməyə imkan verən kompleks müayinəsini aparırlar.
Suallar və cavablar
Müalicə xəstəliyin və ya zədənin lokalizasiyası, ağırlığı, müayinə nəticələri və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Travmatologiya-ortopediya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
