Epitelial büzdüm yolu və ya pilonidal sinus omaarası büküşdə yaranan dəri-altı kanal və ya boşluqdur; infeksiyalaşdıqda abses və irinli axıntı yarada bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Pilonidal kista
- sakrokoksigeal fistula
Xəstəlik haqqında
Epitelial büzdüm yolu — sağrılararası nahiyənin dərialtı toxumasında yerləşən, epitellə örtülmüş, tük və dəri piyi istehsal edən vəzilər saxlayan dar kanaldır. Sağrılararası büküşdə kiçik dəliklərlə açılır; bu dəliklərdən patoloji ifrazat xaric olur. Kanala infeksiya düşənə qədər əlamətsiz keçir. İnfeksiya iltihabi prosesi başladır, irinləməyə, fistulların formalaşmasına və iltihabın xronikləşməsinə gətirib çıxarır.
Belə ssenaridən qaçmaq üçün büzdüm yolunun ilk əlamətləri aşkarlandıqdan sonra proktoloq həkiminə vaxtında müraciət etmək lazımdır.
Bu patologiyaya ən çox 15–30 yaş arası gənclər meyllidir; kişilərdə o, qadınlara nisbətən 3 dəfə çox rast gəlinir. Uzunmüddətli oturaq vəziyyət səbəbindən xüsusi risk qrupunda avtomobil sürücüləri dayanır, buna görə də epitelial büzdüm yolunu tez-tez «avtomobil xəstəliyi» adlandırırlar.
İltihabi dəyişikliklər olmadıqda büzdüm yolu əlamətsiz və ya cüzi təzahürlərlə keçir. Aydın klinik əlamətlər patogenlərin yolun xaricedici axacaqlarına daxil olması nəticəsində bakterial iltihab inkişaf etdikdə meydana çıxır.
Konservativ müalicə az effektlidir. Radikal sağalmaya yalnız cərrahi müdaxilə ilə nail olmaq mümkündür. Əməliyyatın həcmi iltihabın olub-olmamasından, yolların şaxələnməsindən və proktoloqun müalicəni planlaşdırmazdan əvvəl nəzərə aldığı digər amillərdən asılıdır.
Səbəbləri
Hazırkı dövrə qədər epitelial büzdüm keçidinin formalaşma mexanizmləri ilə bağlı vahid fikir mövcud deyil. Alimlər iki nəzəriyyəni ayırd edirlər:
- Anadangəlmə mənşə nəzəriyyəsi. Bu, dölün büzdüm nahiyəsində əzələ və birləşdirici toxumanın əks inkişafının pozulması ilə əlaqədardır ki, bu da EKX-un yaranmasına səbəb olur. Bətndaxili dövrdə büzdüm nahiyəsində daha çox fəqərə rüşeymi qoyulur, lakin onların bir hissəsinin sorulması nəticəsində doğuluş anına qədər 3-5 büzdüm fəqərəsi qalır.
- Qazanılmış mənşə nəzəriyyəsi. Tüklərin əks istiqamətdə böyüməsi və dəri altı yağ təbəqəsinə dərinləşməsi ilə izah olunur ki, bu da fistula keçidlərinin formalaşmasına səbəb olur. Buna gediş zamanı sağrı əzələlərinin boşalması və yığılması hesabına yaranan mənfi təzyiq kömək edə bilər. Sonradan tük birləşdirici toxuma qişası ilə örtülür, bu qişaya isə tükün gedişi boyunca dəri epiteli daxil olur.
Təsnifat
Xəstəliyin klinik gedişindən asılı olaraq mütəxəssislər büzdüm keçidinin 2 növünü ayırd edirlər:
- ağırlaşmamış (aydın ifadə olunmuş əlamətlər olmadan və ya ümumiyyətlə simptomsuz keçir);
- ağırlaşmış (patogen mikroorqanizmlərin keçid kanalına düşməsi nəticəsində iltihabi prosesin inkişafı ilə yaranır).
İltihablaşmış büzdüm keçidinin gedişində 3 mərhələ ayırd edilir:
- infiltrasiya;
- abses əmələ gəlməsi;
xroniki iltihab (infiltrasiya, absesin residivi və ya irinli fistula).
Klinik mənzərə
Əksər hallarda EKX-un keçiriciliyi qorunduğu təqdirdə xəstəlik uzun müddət özünü heç cür göstərmir və profilaktik müayinə zamanı təsadüfən aşkar edilir. Bəzən xəstə oma-büzdüm nahiyəsində dövri diskomfort hiss edir və fistula dəliklərindən az miqdarda selikli, bəlkə də irin qarışığı olan ifrazatın yarandığını qeyd edir.
Hallarının təxminən 90%-də xəstəliyin ilk təzahürü sakral nahiyənin aşağı hissəsində abses olur. İnfeksion proses bakteriyaların keçidin giriş dəliklərindən (onlar infeksiyanın giriş qapısı kimi qiymətləndirilir) daxil olması nəticəsində inkişaf edir. İnfeksion-iltihabi prosesə aşağıdakı amillər meyillik yaradır:
- uzunmüddətli sürmə (avtomobil, motosiklet, velosiped və ya at ilə) nəticəsində oma-büzdüm nahiyəsinin travmatizasiyası;
- sağrı nahiyəsinin soyuqlaması;
- sağrılararası qırışıqda həddindən artıq tərləmə;
- sağrılarda artmış tüklülük.
Bu amillər büzdüm kanalından ifrazatın axınının pozulması ilə fistula dəliklərinin tıxanması üçün şərait yaradır. Patogen mikrob florasının qoşulması nəticəsində iltihabi proses inkişaf edir.
Abses aşağıdakı simptomlarla təzahür edir:
- bədən temperaturu göstəricilərinin yüksəlməsi, bəzən üşütmə;
- fistula keçidlərindən irinli ifrazatın olması;
- oma-büzdüm nahiyəsində ifadəli ağrılılıq;
- ümumi klinik qan analizində iltihabi dəyişikliklər – leykositlərin miqdarının artması, EÇS-nin sürətlənməsi, ağ hüceyrələrin gənc formalarının meydana çıxması.
Şəkillərdə əlamətlər
Bu şəkil xəstəliyin klinik görünüşünü göstərir
Bu şəkil xəstəliyin klinik görünüşünü göstərir
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Xəstənin şikayətlərini qiymətləndirdikdən və onların yaranma şəraitini dəqiqləşdirdikdən sonra proktoloq perineum və anusun müayinəsinə, rektal barmaq müayinəsinin aparılmasına keçir. Bu diaqnostik mərhələnin nəticəsində diaqnozu təsdiqləmək və mümkün müşayiətedici xəstəlikləri (hemorroy, anal çat, fistulalar, düz bağırsağın prolapsı) aşkar etmək mümkün olur.
Növbəti mərhələ – instrumental diaqnostikadır. O, aşağıdakı müayinələri əhatə edə bilər:
- rektoromanoskopiya (düz bağırsağın və siqma bağırsağının distal şöbəsinin selikli qişasının böyütmə altında müayinəsi);
- fistuloqrafiya (mürəkkəb klinik hallarda fistulanın istiqamətini və digər xüsusiyyətlərini qiymətləndirmək üçün tətbiq edilir; patoloji keçidə kontrast maddə yeridilir və bir sıra rentgen çəkilişləri aparılır);
- oma-büzdüm nahiyəsinin ultrasəs skanlaması (büzdüm keçidinin xüsusiyyətlərini ətraflı qiymətləndirməyə və qarşıdakı əməliyyatın gedişini planlaşdırmağa imkan verir).
Laboratoriya diaqnostikası diaqnozun qoyulmasında mühüm rol oynamır. O, iltihabi dəyişikliklərin ifadəliliyini qiymətləndirmək və planlaşdırılan cərrahi müdaxilədən əvvəl ümumi sağlamlıq səviyyəsini müəyyən etmək üçün aparılır. Büzdüm keçidinin aktiv iltihabı zamanı klinik qan analizində iltihabi dəyişikliklər aşkar ediləcək: leykositlərin miqdarının artması, EÇS-nin sürətlənməsi, leykosit formulunun sola meyillənməsi.
Xidmətlər
Müalicə
Müalicə üsulları
İltihab əlamətləri olmayan simptomsuz EKX heç bir müdaxilə tələb etmir, xəstə yalnız ağırlaşmaların inkişaf riskini azaldan tədbirlərə diqqətlə riayət etməyə və proktoloq tərəfindən dinamik müşahidəyə ehtiyac duyur. Xəstəliyin digər gediş variantları həkimdən daha aktiv taktika – konservativ və cərrahi müalicə tələb edir.
Radikal müalicənin əsasını büzdüm nahiyəsindəki patoloji keçidin cərrahi yolla çıxarılması təşkil edir. Kəskin iltihabi proses zamanı əməliyyat təcili qaydada, xroniki proses zamanı isə planlı qaydada (iltihab sakitləşdikdən sonra) aparılır.
Bəzən patoloji keçidi aradan qaldırmaq üçün krioterapiya (dondurma) və ya diatermiya (dağlama) tətbiq edilir. Bu üsullar patoloji keçidi döşəyən dəri epitelini məhv etməyə yönəlib. Lakin onlar yüksək effektivliyi ilə fərqlənmir, tez-tez EKX-un residivinə səbəb olur və sonradan cərrahi müdaxilə tələb edir.
Əməliyyatdan sonra bütün xəstələrə iltihabi prosesi aradan qaldırmağa kömək edən konservativ müalicə aparılır. Proktoloq antibiotiklər, iltihabəleyhinə və ağrıkəsici vasitələr təyin edir.
Cərrahi müalicə
Əməliyyatın əsas vəzifələri:
- iltihabın ilkin səbəbinin – bütün çıxış dəlikləri ilə birlikdə büzdümün patoloji keçidinin özünün aradan qaldırılması;
- ikincili nəticələrin – iltihab əlamətləri olan piyliyin, əzələlərin, dəri altı təbəqənin, həmçinin ikincili fistulaların aradan qaldırılması.
Əməliyyat etibarlı ağrısızlaşdırma – endotraxeal və ya spinal anesteziya altında aparılır. Xəstənin vəziyyəti – qarnı üstə uzanmış, ayaqları ayrılmış və fiksasiya olunmuş vəziyyətdə olur ki, proktoloqun sağrılararası qırışığa sərbəst girişi olsun.
Bu gün büzdüm keçidinin müalicəsi üçün 50-dən çox cərrahi müdaxilə üsulu mövcuddur. Həkim müəyyən texnikanın seçimini patoloji prosesin mərhələsindən və yayılma dərəcəsindən, həmçinin öz bacarıqlarından çıxış edərək edir. Əməliyyatın “qızıl standartı” hələ ki yoxdur. Ən geniş yayılmış üsullar bunlardır:
- Keçidin kəsilib çıxarılması və qapalı tikilməsi. Bu birmərhələli əməliyyat yalnız iltihabi dəyişikliklər olmadıqda tətbiq edilə bilər.
- Keçidin kəsilib çıxarılması ilə marsupializasiya – dəri kəsiyinin kənarları büzdüm və oma sümüyünün səthinə tikilir. Bu, iltihabın sürətlə sakitləşməsi, yaranın təmizlənməsi və tam sağalması üçün şərait yaradır. Üsul kəskin iltihab zamanı infiltrasiya mərhələsində tətbiq olunur.
- Büzdüm keçidinin ikimərhələli kəsilib çıxarılması – absesin olduğu hallarda göstərişdir. Birinci mərhələdə irinli boşluğun adekvat açılması ilə boşaldılması baş verir. Təxminən bir həftədən sonra, aktiv iltihab əlamətləri sakitləşdikdə, ikinci mərhələ yerinə yetirilir – patoloji keçidin və ətraf dəyişmiş toxumaların kəsilib çıxarılması. Yara tikilmir, tam sağalana qədər açıq şəkildə sarğılar altında aparılır.
Digər üsullar da mövcuddur. Ən optimal cərrahi müdaxilə üsulunu proktoloq klinik halın xüsusiyyətlərini ətraflı öyrəndikdən sonra seçir.
EKX-un radikal şəkildə çıxarılmasından sonra tam sağalma baş verir. Residiv riski minimaldır.
Reabilitasiya
Büzdümün patoloji keçidinin cərrahi yolla çıxarılmasından sonra xəstə daha bir neçə gün proktoloqun müşahidəsi altında qalır. Hər gün ona antiseptik məhlullarla yaranın işlənməsi ilə əməliyyatdan sonrakı yaranın sarğısı qoyulur. Toxumaların bərpasını sürətləndirmək üçün xəstəyə reparant məlhəmlər və antimikrob, iltihabəleyhinə xüsusiyyətlərə malik məlhəmlər təyin ediləcək.
Kompleks reabilitasiyada fizioterapevtik prosedurlardan istifadə oluna bilər. Ultrabənövşəyi şüalanma, UYT və mikrodalğalar özlərini yaxşı göstərmişdir.
Profilaktika
Büzdüm keçidinin əmələ gəlməsinin qarşısını alan spesifik tədbirlər işlənib hazırlanmamışdır. Sağrılararası qırışıq nahiyəsinin diqqətli gigiyenasına və bu nahiyənin quru silinməsinə xüsusi diqqət yetirilməsi tövsiyə olunur. Artmış tüklülüyü olan pasiyentlərdə, xüsusilə əməliyyatdan sonra, residivlərin qarşısını almaq üçün həkim bu nahiyədə tüklərin lazer epilyasiyasını tövsiyə edə bilər.
Simptomsuz EKX diaqnoz qoyulduqda ağırlaşmaların qarşısını almaq üçün xəstə aşağıdakı qaydalara riayət etməlidir:
- xüsusilə sağrılararası qırışıqda gigiyenik tədbirləri diqqətlə yerinə yetirmək;
- orqanizmdəki infeksion ocaqları vaxtında müalicə etmək;
- qəbizlik və ishaldan qaçmaq (nəcis formalaşmış və mütəmadi olmalıdır – gündə 1 dəfə, çətinlik olmadan);
- müşayiətedici proktoloji patologiyaları vaxtında müalicə etmək;
- karbohidrat mübadiləsi pozğunluqlarının korreksiyasını aparmaq.
Yadda saxla!
Proktoloqlar oma-büzdüm nahiyəsindəki hisslərə və alt paltarında görünə bilən sağrılararası qırışıqdakı ifrazata xüsusi diqqət yetirməyi tövsiyə edirlər. Əgər özünüzdə bu cür simptomlar aşkar etmisinizsə, mütləq həkimlə məsləhətləşin. Bu təzahürlər büzdüm keçidindən şübhələnməyə əsas verir.
Vaxtında tərtib edilmiş müalicə proqramı absesin inkişafından və təcili çoxkomponentli müdaxilədən qaçmağa kömək edəcək.
Əgər müayinənin nəticələrinə görə əməliyyat tövsiyə olunursa, ondan qorxmaq lazım deyil. Müasir proktoloji müdaxilələr, tam sağalana qədər yaranın sonrakı aparılması kimi, etibarlı ağrısızlaşdırma altında yerinə yetirilir. Siz ağrı hiss etməyəcəksiniz, əvəzində isə problemin radikal aradan qaldırılmasını əldə edəcəksiniz.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Erkən, iltihabsız mərhələdə gigiyena qaydalarına diqqətlə əməl etmək müəyyən dərəcədə vəziyyəti stabil saxlaya bilər. Lakin abses və ya fistula formalaşdıqdan sonra kanal öz-özünə tam bağlanmır, çünki infeksiya davam edən ocaq halına düşür. Belə hallarda tam sağalma üçün adətən cərrahi müdaxilə tələb olunur, çünki konservativ müalicə yalnız kəskin iltihabı yatırır, kanalın özünü aradan qaldırmır. Müalicə taktikasını proktoloq mərhələyə görə seçir.
Diqqətsiz qalan epitelial büzdüm yolu təkrarlanan absesləşmələrə, yeni fistula gedişlərinin əmələ gəlməsinə və nahiyənin xroniki iltihabına gətirib çıxara bilər. Uzun sürən proses ətraf toxumaları da prosesə cəlb edə, sağalma müddətini uzada bilər. Nadir hallarda çoxillik xroniki fistula toxumasında əlavə dəyişikliklər inkişaf edə bilər, buna görə mütəxəssislər davamlı ifrazat və ya təkrarlanan iltihab olduqda müalicəni gecikdirməməyi tövsiyə edir.
Xeyr, epitelial büzdüm yolu yoluxucu xəstəlik deyil və insandan insana ötürülmür. Bu, sağrılararası nahiyədə anadangəlmə formalaşan anatomik kanaldır, iltihab isə adi dəri florasının həmin kanal daxilində toplanması nəticəsində yerli şəkildə yaranır. Ətrafdakı insanlar üçün heç bir yoluxma riski mövcud deyil, xəstə ilə adi məişət təması təhlükəsizdir.
Mövzu üzrə məqalələr
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Hamiləlik zamanı babasil
Babasil – düz bağırsağın ətrafında düyünlər əmələ gətirən hemorroidal venaların iltihabı və patoloji genişlənməsi ilə bağlı xəstəlikdir. Bu,…
İstiqamət: Proktologiya
Xroniki hepatitin müalicəsi
Xroniki hepatitlər – keçirilmiş virus hepatitindən, bəzi medikamentlərin qəbulundan sonra, spirtli içkilərdən sui-istifadə zamanı inkişaf edən və iltihabi…
İstiqamət: Hepatologiya
Hepatitlər – qaraciyərin iltihabi xəstəlikləri
Hər il hepatologiya sahəsində qaraciyər xəstəliklərini daha effektiv diaqnostika etməyə və müalicə etməyə imkan verən kəşflər olunur. Xəstəliyin…
İstiqamət: Hepatologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
