Onurğanın zədələnməsi yüksəklikdən yıxılma, yol qəzası, dayaz suya tullanma və güclü zərbə zamanı baş verə bilər. Onurğa beyni zədələnərsə, iflic təhlükəsi yaranır. İlk yardımın əsas qaydası — zərərçəkəni lazımsız yerə tərpətməmək və təcili yardım çağırmaqdır.
Əlamətlər
- Boyun və ya beldə ağrı
- Qol və ya ayaqlarda zəiflik, keyimə, karıncalanma
- Ətrafları hərəkət etdirə bilməmək
- Sidik və ya nəcisi saxlaya bilməmək
- Başın və ya boynun qeyri-təbii vəziyyəti
- Nəfəs almaqda çətinlik — boyun nahiyəsinin yüksək zədəsində
Nə etməli
-
103-ə zəng edin
Zədə mexanizmi onurğa travmasına şübhə yaradırsa, zərərçəkəndə şikayət olmasa belə təcili yardım çağırın.
-
Zərərçəkəni tərpətməyin
Ətrafda təhlükə — yanğın, nəqliyyat, su — yoxdursa, onu tapdığınız vəziyyətdə saxlayın. Huşundadırsa, tərpənməməsini xahiş edin.
-
Başı əllə sabitləşdirin
Zərərçəkənin başının arxasında diz çökün və başını hər iki tərəfdən ovuclarınızla yüngülcə tutaraq gövdə ilə bir xətdə saxlayın. Başı dartmayın və düzəltməyə çalışmayın.
-
Nəfəsi izləyin
Zərərçəkənin nəfəs alıb-almadığını daim yoxlayın. Normal nəfəs yoxdursa, reanimasiyaya başlayın — həyatı xilas etmək onurğanı qorumaqdan üstündür.
-
Zəruri olduqda ehtiyatla çevirin
Huşsuz zərərçəkən qusursa və ya tənəffüs yolu tutulursa, onu köməkçilərlə birlikdə baş, boyun və gövdəni bir xətdə saxlayaraq yan üstə çevirin.
-
İsti saxlayın
Zərərçəkəni örtün və təcili yardım gələnədək yanında qalın.
Nə etmək olmaz
- Zərərçəkəni oturtmayın, ayağa qaldırmayın, «yoxlamaq» üçün tərpətməyin
- Başın altına yastıq qoymayın, başı əyməyin və dartmayın
- Motosikletçinin dəbilqəsini lazım olmadıqca çıxarmayın
- Zərərçəkəni təhlükə olmadan maşından çıxarmağa çalışmayın
- Ona yemək və içki verməyin
Nə vaxt 103-ə zəng etməli
Onurğa travması şübhəsində həmişə 103-ə zəng edin. Şübhə üçün əsaslar:
- yüksəklikdən yıxılma, yol qəzası, dayaz suya tullanma, başa və ya kürəyə güclü zərbə;
- boyun və ya beldə ağrı;
- ətraflarda zəiflik, keyimə, hərəkətin olmaması;
- zərərçəkən huşsuzdur və zədə mexanizmi məlum deyil.
Dayaz suya tullanma
Yayda onurğa travmalarının xeyli hissəsi naməlum və ya dayaz yerdə suya baş üstə tullanma zamanı baş verir. Zərərçəkən suda üzüaşağı və hərəkətsiz qala bilər. Onu çıxararkən başını, boynunu və gövdəsini bir xətdə saxlamağa çalışın, amma nəfəs yoxdursa — hər şeydən əvvəl onu tez sudan çıxarıb reanimasiyaya başlayın. Dibini və dərinliyini bilmədiyiniz yerdə suya baş üstə tullanmayın.
Tez-tez verilən suallar
İlk yardım göstərən adamın boyun yaxalığı qoyması tövsiyə olunmur — düzgün qoyulmayan yaxalıq zərər verə bilər. Başı əllə sabit saxlamaq kifayətdir. Lazımi vasitələri təcili yardım briqadası tətbiq edir.
Sakitcə izah edin ki, həkim gələnədək tərpənməmək vacibdir. Onurğa sınığı bəzən ilk dəqiqələrdə ağrısız və ya az ağrılı olur, amma hərəkət onurğa beyninin zədələnməsinə səbəb ola bilər.
