İnfeksion eritema (beşinci xəstəlik) parvovirus B19-un törətdiyi virus infeksiyasıdır. Uşaqlarda yanaqların parlaq qızarması və bədəndə tor kimi naxışlı səpgi ilə gedir, adətən yüngül keçir. Hamilələr, qanazlığı və immun çatışmazlığı olan insanlar üçün isə təhlükəli ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Beşinci xəstəlik
- parvovirus B19 infeksiyası
- Erythema infectiosum
Xəstəlik haqqında
İnfeksion eritema parvovirus B19-un törətdiyi, əsasən uşaqlarda rast gəlinən virus infeksiyasıdır. Xəstəlik «beşinci xəstəlik» adlanır, çünki tarixən uşaqlarda səpgi ilə gedən infeksiyaların siyahısında beşinci yeri tutub. Ən çox məktəbəqədər və məktəb yaşlı uşaqlar xəstələnir, lakin böyüklər də yoluxa bilər. Keçirilmiş infeksiya adətən ömürlük immunitet yaradır, ona görə böyüklərin çoxunun qanında artıq qoruyucu anticisimlər olur.
Parvovirus B19 sümük iliyində qırmızı qan hüceyrələrinin sələflərini yoluxdurur və onların istehsalını müvəqqəti dayandırır. Sağlam insanda bu, hiss olunmur, lakin eritrositlərin ömrü qısa olan xroniki qanazlığı (oraqvari hüceyrəli anemiya, irsi sferositoz, talassemiya) olan insanlarda ağır anemik kriz yarada bilər. Talassemiya və digər irsi qan xəstəlikləri olan ailələr üçün bu məqam xüsusilə vacibdir.
Xəstəlik çox vaxt qışın sonu və yaz aylarında uşaq bağçalarında və məktəblərdə kiçik epidemiyalar şəklində yayılır. Yoluxuculuq əsasən səpgidən əvvəlki, soyuqdəyməyə bənzəyən dövrdə olur. Səpgi yarananda uşaq artıq yoluxucu olmur, ona görə səpgi dövründə kollektivdən uzaqlaşdırma adətən tələb olunmur.
Səbəbləri
Xəstəliyin yeganə səbəbi parvovirus B19-dur. Virus yalnız insandan insana keçir; it və pişiklərdə rast gəlinən parvovirus infeksiyaları insana yoluxmur. Yoluxmadan ilk əlamətlərə qədər adətən bir-iki həftə keçir.
Yoluxma yolları və risk amilləri:
- hava-damcı yolu – öskürək, asqırma və danışıq zamanı xəstənin tənəffüs yollarının ifrazatı ilə; əsas yoluxma yoludur;
- təmas yolu – çirklənmiş əllər, oyuncaqlar, qab-qacaq və digər məişət əşyaları vasitəsilə;
- qan və qan preparatları ilə – nadir hallarda, qan köçürülməsi zamanı;
- anadan dölə – hamiləlikdə virus cift vasitəsilə dölə keçə bilər;
- kollektivdə olmaq – uşaq bağçası, məktəb, çoxuşaqlı ailə; uşaqlarla işləyən tərbiyəçilər, müəllimlər və tibb işçiləri daha tez-tez yoluxur;
- immunitetin olmaması – əvvəllər infeksiyanı keçirməmiş insanlar, o cümlədən hamilə qadınlar həssasdır.
Ağır gedişin risk amilləri isə bunlardır: xroniki hemolitik anemiya, immun çatışmazlığı (HİV-infeksiyası, orqan köçürülməsindən sonrakı vəziyyət, kimyaterapiya) və hamiləlik, xüsusən onun ilk yarısı.
Formaları
- tipik uşaq forması – yanaqlarda və bədəndə səpgi, yüngül gediş;
- artropatik forma – əsasən böyüklərdə, xüsusən qadınlarda; oynaq ağrıları ön plandadır, səpgi zəif ola və ya heç olmaya bilər;
- aplastik kriz – xroniki hemolitik anemiyası olanlarda qırmızı qan hüceyrələrinin istehsalının kəskin dayanması;
- xroniki infeksiya – immun çatışmazlığında virusun orqanizmdən xaric olunmaması və davamlı anemiya;
- bətndaxili infeksiya – dölün yoluxması, anemiya və ödem (hidrops) riski;
- əlamətsiz forma – xüsusən böyüklərdə infeksiya heç bir əlamət vermədən keçə bilər.
Klinik mənzərə
Uşaqlarda xəstəlik adətən ardıcıl dövrlərlə gedir:
- ilkin dövr – yüngül hərarət, burun axması, boğaz ağrısı, baş ağrısı, halsızlıq; bu dövr soyuqdəyməyə bənzəyir və uşaq məhz bu zaman ən yoluxucudur;
- «sillə vurulmuş yanaq» – bir neçə gün sonra yanaqlarda parlaq qırmızı, bir qədər qabarıq səpgi; burun-dodaq üçbucağı adətən solğun qalır;
- bədən səpgisi – sonrakı günlərdə gövdədə və ətraflarda tor kimi naxışlı, açıq-qırmızı səpgi; bəzən qaşınır;
- dalğavari gediş – səpgi bir neçə həftə ərzində isti vanna, günəş, fiziki yük və ya həyəcandan sonra solub yenidən görünə bilər;
- oynaq əlamətləri – böyüklərdə, xüsusən qadınlarda əl barmaqları, bilək, diz və topuq oynaqlarında simmetrik ağrı, səhər tutqunluğu və şişkinlik; səpgi olmaya da bilər.
Hamiləlikdə infeksiya çox vaxt əlamətsiz və ya yüngül keçir, ona görə qadın yoluxduğunu bilməyə bilər. Dölün vəziyyəti isə USM ilə qiymətləndirilir.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər:
- qanazlığı olan uşaqda və ya böyükdə solğunluq, güclü halsızlıq, ürəkdöyünmə, nəfəs darlığı artırsa – bu, aplastik krizin əlaməti ola bilər;
- səpgi qansızmaya bənzəyirsə (basdıqda solmayan nöqtəvari ləkələr), hərarət yüksək və uzunsürəndirsə;
- immun çatışmazlığı olan insanda uzunsürən halsızlıq və solğunluq varsa.
Hamilə qadın xəstə ilə təmasda olubsa və ya özündə oxşar əlamətlər görürsə, panikaya düşmədən, lakin gecikdirmədən ginekoloqa məlumat verməlidir: əksər hallarda infeksiya döl üçün nəticəsiz keçir, lakin nadir hallarda dölə təsir edə bildiyi üçün analiz və lazım olduqda USM nəzarəti tövsiyə olunur.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Uşaqlarda diaqnoz çox vaxt klinik qoyulur: həkim səpginin tipik görünüşünə, yayılma ardıcıllığına və kollektivdə oxşar halların olmasına əsaslanır. Anamnezdə təmaslar, hamiləlik, qan xəstəlikləri və immun çatışmazlığı dəqiqləşdirilir. Laborator müayinələr əsasən risk qruplarında və diaqnoz şübhəli olduqda aparılır.
- parvovirus B19-a qarşı IgM və IgG anticisimləri – IgM təzə infeksiyanı, yalnız IgG isə keçmiş infeksiyanı və immunitetin olmasını göstərir; hamilələrdə və oynaq əlamətləri olan böyüklərdə vacibdir;
- virus DNT-sinin PZR ilə təyini – immun çatışmazlığında, çünki belə pasiyentlərdə anticisimlər əmələ gəlməyə bilər; göstəriş olduqda dölyanı mayedə də aparılır;
- ümumi qan analizi və retikulositlər – anemiyanın dərəcəsini və sümük iliyinin fəallığını qiymətləndirir; aplastik krizdə retikulositlər kəskin azalır;
- dölün USM və dopplerometriyası – yoluxmuş hamilələrdə dölün orta beyin arteriyasında qan axınının sürəti anemiyanı göstərir, USM isə ödemin əlamətlərini aşkar edir; müşahidə bir neçə həftə müntəzəm aparılır.
Differensial diaqnostika qızılca, məxmərək, skarlatina, enterovirus infeksiyası və dərman allergiyası ilə, oynaq əlamətlərində isə revmatoid artrit və digər artritlərlə aparılır.
Ağırlaşmalar
- aplastik kriz – xroniki hemolitik anemiyası olanlarda hemoqlobinin kəskin düşməsi; qan köçürülməsi tələb edə bilər;
- xroniki anemiya – immun çatışmazlığında virusun uzun müddət orqanizmdə qalması nəticəsində;
- bətndaxili ağırlaşmalar – dölün anemiyası, ödemi (hidrops), düşük; risk hamiləliyin ilk yarısında yoluxduqda daha yüksəkdir;
- artropatiya – böyüklərdə həftələrlə, bəzən aylarla davam edən oynaq ağrıları; adətən iz qoymadan keçir və oynaqları dağıtmır;
- nadir ağırlaşmalar – miokardit, hepatit, vaskulit, nevroloji pozuntular.
Müalicə
Parvovirus B19-a qarşı xüsusi virus əleyhinə dərman yoxdur və sağlam uşaqlarda buna ehtiyac da olmur: orqanizm infeksiyanın öhdəsindən özü gəlir. Müalicənin məqsədi vəziyyəti yüngülləşdirmək və risk qruplarında ağırlaşmaların vaxtında qarşısını almaqdır.
- evdə qulluq – kifayət qədər maye, yüngül qida, istirahət; uşağı çox isti geyindirməmək, uzun müddət isti vannadan və günəşdən çəkinmək – bu, səpginin parlaqlaşmasını azaldır;
- hərarətsalıcı və ağrıkəsici vasitələr – hərarət, baş və oynaq ağrısında həkimin tövsiyəsi ilə, yaşa uyğun formada; uşaqlara aspirin vermək olmaz;
- antihistamin preparatlar – qaşınma narahat edirsə, həkimin təyinatı ilə;
- qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr – böyüklərdə uzunsürən oynaq ağrılarında, həkimin nəzarəti altında;
- aplastik krizdə – stasionar müalicə, lazım olduqda eritrosit kütləsinin köçürülməsi;
- immun çatışmazlığında – venadaxili immunoqlobulin, mümkün olduqda immuniteti zəiflədən müalicənin həkim tərəfindən yenidən nəzərdən keçirilməsi;
- dölün ağır anemiyasında – ixtisaslaşmış perinatal mərkəzdə bətndaxili qan köçürülməsi.
Antibiotiklər virus infeksiyasına təsir etmir və yalnız bakterial ağırlaşma təsdiqləndikdə həkim tərəfindən təyin olunur. Səpginin üzərinə spirtli məhlullar, yağlar və «xalq vasitələri» sürtmək lazım deyil – bu, dərini qıcıqlandıra bilər. Hamiləlikdə istənilən dərmanı yalnız ginekoloqla razılaşdıraraq qəbul edin.
Profilaktika
Parvovirus B19-a qarşı peyvənd hazırda yoxdur. Yoluxma əsasən səpgidən əvvəl baş verdiyi üçün xəstə uşağı vaxtında təcrid etmək çətindir, ona görə ümumi gigiyena qaydaları əsas rol oynayır.
- əlləri sabunla tez-tez yumaq, xüsusən uşaqlarla təmasdan, burun silindikdən sonra və yeməkdən əvvəl;
- öskürərkən və asqırarkən ağzı və burnu birdəfəlik dəsmal və ya dirsəklə örtmək;
- ayrı qab-qacaq və dəsmal istifadə etmək, oyuncaqları müntəzəm yumaq;
- kollektivdə epidemiya zamanı hamilələrin, qanazlığı və immun çatışmazlığı olan insanların xəstələrlə təmasını məhdudlaşdırmaq;
- hamilə qadın xəstə ilə təmasda olubsa – ginekoloqa məlumat vermək və anticisim analizindən keçmək;
- uşaqlarla işləyən qadınların hamiləliyi planlaşdırarkən immunitetin olub-olmadığını həkimlə müzakirə etməsi.
Hansı həkimə müraciət etməli
Uşaqlarda xəstəliyi pediatr müşahidə edir. Böyüklər terapevtə və ya infeksionistə, uzunsürən oynaq ağrılarında revmatoloqa, qanazlığı olanlar hematoloqa, hamilə qadınlar isə ginekoloqa müraciət etməlidir.
Yadda saxla!
İnfeksion eritema uşaqlar üçün adətən zərərsizdir və iz qoymadan keçir, lakin hamilələr və qanazlığı olan insanlar üçün diqqət tələb edir.
- Hamiləsinizsə və yoluxmuş uşaqla təmasda olmusunuzsa, ginekoloqa xəbər verin – analiz və USM nəzarəti dölü qorumağa kömək edir.
- Qanazlığı olan uşaqda solğunluq və halsızlıq artarsa, təcili müraciət edin.
- Səpgi dövründə uşaq artıq yoluxucu deyil, səpginin təkrar görünməsi isə xəstəliyin qayıtması demək deyil.
- Uşaqlara aspirin verməyin, antibiotikləri özbaşına başlamayın.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Uşaqlarda qızılca
- Məxmərək
- Qəfil ekzantema (rozeola)
- Artrit
- Hemolitik anemiya
- Anemiya (qanazlığı)
- 1-ci tip şəkərli diabet
- Açıq arterial axacaq
- Adenoidit
- Ağız boşluğunun kandidozu
- Ailəvi Aralıq dənizi qızdırması
- Anadangəlmə əyriboyunluq
- Aortanın koarktasiyası
- Bağırsaq kolikası
- Böyümə hormonu çatışmazlığı
Suallar və cavablar
Bəli, adətən səpgi yarandıqda uşaq artıq yoluxucu olmur və özünü yaxşı hiss edirsə, kollektivə gedə bilər. Yoluxuculuq səpgidən əvvəlki, soyuqdəyməyə bənzəyən dövrdə olur.
Əksər hamilələrdə ya immunitet artıq var, ya da infeksiya döl üçün nəticəsiz keçir. Lakin bəzi hallarda, xüsusən hamiləliyin ilk yarısında, dölün anemiyası və ödemi inkişaf edə bilər. Ona görə təmas olduqda analiz və həkim müşahidəsi tövsiyə olunur.
Səpgi bir neçə həftə ərzində isti duşdan, günəşdən, fiziki yükdən və ya emosional gərginlikdən sonra yenidən görünə bilər. Bu, xəstəliyin təkrarlanması deyil və təhlükəli sayılmır.
Bəli, lakin böyüklərin çoxu uşaqlıqda bu infeksiyanı keçirdiyi üçün immunitetə malikdir. Xəstələnən böyüklərdə, xüsusən qadınlarda, səpgi zəif olur, ön plana isə oynaq ağrıları çıxır. Bu ağrılar adətən bir neçə həftə ərzində keçir.
Keçirilmiş infeksiya adətən davamlı immunitet yaradır, ona görə təkrar xəstələnmə çox nadirdir. Əgər uşaqda yenidən oxşar səpgi yaranıbsa, onun başqa səbəbini aydınlaşdırmaq üçün pediatra müraciət edin.
Səpgi öz-özünə keçir və xüsusi kremlər tələb etmir. Qaşınma narahat edirsə, həkim uyğun vasitə tövsiyə edə bilər. Səpginin üzərinə spirt, yod və ya xalq vasitələri sürtmək məsləhət deyil.
Mövzu üzrə məqalələr
HPV testi müsbətdir: bu nəticə nə deməkdir?
HPV-müsbət nəticə xərçəng diaqnozu deyil və yoluxmanın vaxtını göstərmir. Əsas məsələ testin tipini və sizə uyğun nəzarət planını…
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər / Onkoginekologiya
Vaginal qaşınma və ifrazat: hər dəfə kandidozdurmu?
Qaşınma və ifrazat həmişə kandidoz demək deyil. İlk, təkrarlanan və ya müalicəyə cavab verməyən şikayətlərdə səbəbin dəqiqləşdirilməsi vacibdir.
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
