Başqa cür ikili görmə adlanan diplopiya müstəqil xəstəlik deyil, bir çox patologiyaları müşayiət edən əlamətdir. Bu səhifədə diplopiyanın səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər və hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Endokrinoloq Nevroloq Oftalmoloq Onkoloq Revmatoloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Başqa cür ikili görmə adlanan diplopiya müstəqil xəstəlik deyil, bir çox patologiyaları müşayiət edən əlamətdir. Görmə sahəsindəki əşyanın ikiləşdiyi qeyri-normal hadisə cinsindən və yaşından asılı olmayaraq istənilən insanda yarana bilər. Gözlərin ikiləşməsi üfüqi və ya şaquli müstəvidə baş verir. Patoloji vəziyyəti bir çox amil — adi göz əzələsi yorğunluğundan tutmuş ciddi xəstəliklərə və ya baş beynin fəaliyyəti ilə bağlı problemlərə qədər — törədə bilər. Diplopiya yarandıqda vəziyyəti göz damcıları ilə düzəltməyə çalışmaq deyil, mütəxəssisə müraciət etmək lazımdır. Özbaşına müalicə əksər hallarda düzəlməz olan ciddi nəticələrin inkişafı ilə təhlükəlidir.
Növləri
Diplopiyanın təsnifatı patologiyanın 3 tipə bölünməsini nəzərdə tutur.
- İxtiyari (iradi): insan görməni şüurlu şəkildə fokusdan çıxarır, bu sayədə əşyaya “içindən”, uzağa baxa bilir.
- Binokulyar: xəstə bir gözünü yumduqda diplopiya əlamətləri yox olur, yəni görmə yalnız hər iki göz açıq olduqda ikiləşir. Bu növ patologiya ən çox rast gəlinir.
- Monokulyar: bir göz yumulsa belə ikiləşmə qalır.
Diplopiya həmçinin mənşəyinin xarakterinə görə 2 növə bölünür.
- Müvəqqəti: zəhərlənmədən, travmadan, bəzi dərmanların nəzarətsiz istifadəsindən və ya alkoqolun sui-istifadəsindən sonra yaranır və müəyyən müddətdən sonra özbaşına keçir.
- Daimi: özbaşına keçmir və yalnız həkim yardımı ilə aradan qaldırıla bilər.
Görmə aparatının hansı əzələ qrupunun zədələnməsindən asılı olaraq diplopiya aşağıdakı ola bilər:
- Üfüqi: təsvirlər bir-birindən sol və sağda yerləşir;
- Şaquli: bir təsvir digərindən yuxarıda yerləşir;
- Əyilmiş: təsvirlər bir-birinin üzərinə diaqonal üzrə düşür.
Monokulyar diplopiyanın 5 forması ayırd edilir.
- Retinal: torlu qişanın sferikliyinin pozulmasına və relyefinin təhrif olunmasına səbəb olan gözün distrofik, damar və ya iltihabi patologiyaları fonunda inkişaf edir.
- Refraksion: ən yüngül və ən çox rast gəlinən formadır. Patoloji hadisənin bu növü linza və ya eynəklə yaxşı korreksiya olunur.
- Pupilyar: qüzehli qişada əlavə dəliklərin əmələ gəlməsi fonunda inkişaf edir.
- Aberrasion: səbəbi buynuz qişanın sferikliyinin pozulması və büllurun bulanmasıdır.
- Neyrogen: xəstəliyin bu forması ensefalitlər, meningitlər, endokrin xəstəliklər, isteriya fonunda yaranır və ən az başa düşülən funksional pozğunluqlara aiddir.
Səbəbləri
Patologiyanın meydana çıxması travmalar və xəstəliklər daxil olmaqla bir sıra mənfi amillərlə şərtlənə bilər. Təsvirin ikiləşməsinə səbəb olan ən çox rast gəlinən amillərə aiddir:
- Baş beyində iltihabi prosesin inkişafı (ensefalit, meningit və s.);
- MSS (mərkəzi sinir sistemi) patologiyaları, məsələn, dağınıq skleroz, insult;
- Beynin və ya boyun onurğasının xoşxassəli və bədxassəli şişləri;
- Epileptik tutmalar;
- Kəllə-beyin travmaları: beynin silkələnməsi və ya zədələnməsi;
- Kəllədaxili təzyiqin kəskin artması;
- Tez-tez baş verən miqren;
- Əzələ və ya sinir sisteminin vəziyyətinə mənfi təsir göstərən infeksion xəstəliklər;
- Baş beyin anevrizması;
- Qalxanabənzər vəzin patologiyaları;
- Orbitanın irinli iltihabları;
- Şəkərli diabet; daxili yuxu arteriyasının şişkinliyi;
- Diffuz toksiki ur və hormon səviyyəsinin artması ilə müşayiət olunan qalxanabənzər vəzin digər patologiyaları;
- Onurğa travmaları;
- Görmə sinirinin zədələnməsi və ya şiş tərəfindən sıxılması;
- Autoimmun xəstəliklər, məsələn, sinir-əzələ ötürülməsi yollarının pozulmasına səbəb olan miasteniya və s.
Gözlərdə ikiqat təsvirin yaranmasında risk amillərinə aiddir:
- Bəzi dərman vasitələrinin nəzarətsiz qəbulu;
- Alkoqoldan sui-istifadə;
- Fiziki və ya emosional yorğunluq;
- Görmə yorğunluğu;
- Üz-kəllə nahiyəsinin anadangəlmə anomaliyaları;
- Göz travmaları və s.
Böyükdə gözlərin niyə ikiləşdiyini, diplopiyanın səbəbini və inkişaf mexanizmini anlamaq üçün tam müayinədən keçmək lazımdır. Yalnız bu halda müalicə effektiv olacaq.
Diaqnostika
İnsan gözlərinin ikiləşdiyini hiss etməyə başlayırsa, mümkün qədər tez mütəxəssisə müraciət etməlidir, çünki bu, təhlükəli patologiyaların əlaməti ola bilər. Vəziyyətin diaqnostikası xəstənin sorğusundan və anamnezin toplanmasından başlayır. Həkim gözlərin ikiləşməsini törədən patologiya haqqında ehtimal nəticələr çıxarmağa imkan verən bir sıra meyarlara diqqət yetirir. Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün xəstəyə bir sıra əlavə instrumental müayinələr təyin edilir.
- Orqanizmin ümumi vəziyyətini qiymətləndirmək və xəstəliyin mümkün səbəblərini axtarmaq üçün analizlər (ümumi qan və sidik tədqiqatları, qanın biokimyası, infeksiyalara testlər və s.).
- Vizometriya. İş məsafəsində və uzaqda görmə kəskinliyinin korreksiya ilə və korreksiyasız ölçülməsi aparılır. Prosedur zamanı həkim ikiləşmənin hansı məsafədə yarandığını, başın əyilməsi zamanı və ya eynəklə onun ifadəliliyinin dəyişib-dəyişmədiyini aydınlaşdırır.
- Oftalmoskopiya. Göz dibinin müayinəsi proseduru vasitəsilə mütəxəssis kəllədaxili hipertenziyanın əlamətlərinin (daralmış arteriyalar, qıvrılmış genəlmiş venalar, görmə siniri diskinin ödemi) olub-olmadığını aşkar edir.
- Gözün biomikroskopiyası. Buynuz qişanın, büllurun və şüşəyəbənzər cismin vəziyyətinin qiymətləndirilməsi ilə ön seqmentin ətraflı müayinəsi.
- Kompüter avtorefraktometriyası.
- Sümüklərin və qismən yumşaq toxumaların vəziyyətini qiymətləndirmək üçün kəllənin rentgenoqrafiyası və KT-si.
- MRT. Görmə sinirlərinin və orbitaların maqnit-rezonans tomoqrafiyası göz hərəkəti əzələlərinin qalınlaşmasını vizuallaşdırmaq məqsədilə aparılır. Baş beynin tədqiqi şişləri, insult ocaqlarını və s. Aşkar etməyə imkan verir.
Gözlərin ikiləşməsi qəflətən yaranıbsa və üzün bir tərəfinin əyilməsi, qolda zəiflik və ya nitq pozğunluğu ilə müşayiət olunursa, bu, insultun əlaməti ola bilər. Belə halda ÜZ–QOL–NİTQ–VAXT testini yoxlayın: üzün asimmetriyasına, qolun zəifliyinə, nitqin dolaşmasına diqqət yetirin və əlamətlərin başladığı dəqiqəni yadda saxlayın — trombolizin effektiv olduğu pəncərə təxminən 4,5 saatdır. Bu əlamətlər olduqda dərhal təcili yardım çağırın.
Müalicə
Gözlərin ikiləşməsi zamanı müalicə üsulu onu yaradan səbəbdən asılıdır, buna görə hər xəstə üçün fərdi qaydada seçilir. Bəzi klinik hallarda gün rejimini korreksiya etmək kifayətdir, digərlərində isə gözhərəkət əzələlərinin defektlərinin konservativ müalicəsi, eynək və ya kontakt linzalarla görmənin korreksiyası zəruridir. Daha az hallarda cərrahi əməliyyatlar aparılır. Bəzən bütün bu üsullar kompleks şəkildə təyin olunur. Bəzi hallarda həkimlər botulin toksini inyeksiyaları, görməni yaxşılaşdırmaq üçün aparat məşqləri və gözhərəkət əzələlərini möhkəmləndirmək üçün xüsusi hərəkətlər təyin edir. Diplopiya insultun və ya MSS-nin digər zədələnmələrinin nəticəsidirsə, sinir toxumasının bərpasına yönəlmiş terapiya ön plana çıxır.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Diplopiyanın əsas ağırlaşması xəstənin yaşadığı diskomfort və bir çox hərəkəti yerinə yetirmək qabiliyyətinin itirilməsidir. Bir və ya hər iki gözü ikiləşən insan nəqliyyat vasitəsini idarə edə, kompüter arxasında işləyə, dəqiqlik tələb edən hərəkətləri yerinə yetirə bilmir. Vəziyyət iş qabiliyyətinin azalmasına, bəzi hallarda isə əlilliyə gətirib çıxarır. Diplopiyanın inkişafına səbəb olan patologiyaların ağırlaşmaları da təhlükəlidir. Onlardan bəziləri, məsələn, infeksion zədələnmə və ya beyin şişi, iflicə, dərin əlilliyə, ölümlə nəticələnməyə səbəb ola bilər. Gözlərin ikiləşməsi qəflətən yaranıb üzün asimmetriyası, qolda zəiflik, nitq pozğunluğu ilə birlikdə baş verirsə, bu insult əlaməti ola bilər — ÜZ-QOL-NİTQ-VAXT testini yoxlayın, əlamətlərin başlanma vaxtını yadda saxlayın və vaxt itirmədən dərhal təcili yardım çağırın.
Hansı həkimə müraciət etməli
Gözlərin niyə ikiləşdiyini anlamaq üçün ilk növbədə oftalmoloqa müraciət etmək lazımdır. O, anamnez toplayacaq, müayinə aparacaq, patologiyanın ehtimal olunan səbəbini müəyyən edəcək və zərurət olduqda dərin müayinə üçün xəstəni dar profilli mütəxəssisə yönləndirəcək. Problemi törədən səbəbdən asılı olaraq gözlərin ikiləşməsinin müalicəsi ilə bir neçə ixtisas üzrə həkimlər məşğul ola bilər.
Bu sahədə kömək edə biləcək mütəxəssislər: oftalmoloq, endokrinoloq, revmatoloq, nevroloq, terapevt, onkoloq.
Yadda saxla!
Diplopiya təkcə xoşagəlməz, mənəvi gərginlik doğuran simptom deyil. Əksər hallarda o, ağırlaşmaların səbəbinə çevrilə bilər.
İkigörmədən əziyyət çəkənlərin bir qismində tez-tez başgicəllənmə və ürəkbulanma yaranır, digərlərində isə ikili təsvir işığa artmış həssaslıq və gözlərdə gərginlik hissi ilə müşayiət olunur. Diplopiyanın bu xoşagəlməz yoldaşları həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə pisləşdirir.
Lakin daha ciddi təhlükə də var. Diplopiya ilə müşayiət olunan baş ağrısı baş beyin toxumalarında patoloji prosesin yaranmasından xəbər verə bilər. Qəfil yaranan ikigörmə, xüsusən üzün asimmetriyası, nitqin pozulması və ya ətrafda zəifliklə birləşdikdə, təcili yardım çağırmaq üçün əsasdır.
Suallar və cavablar
Bəli. Gözlərin ikiləşməsi hərəkət koordinasiyasını əhəmiyyətli dərəcədə pisləşdirir. Bu, xüsusən tez-tez uşaqlarda baş verir.
Bəli, diplopiya, görmənin ikiləşməsi və ya ikiqat görmə eyni simptomdur. İnsan eyni obyektin ikiqat təsvirini görür. İki təsvir yan-yana, bir-birinin altında və ya çarpaz yerləşə bilər.
Əsas simptom eyni obyektin iki nüsxəsinin görünməsidir. Bundan başqa, diplopiyası olan insanda görmə itiliyi aza, gözlərdə yanğı hissi meydana çıxa, yorğun gözlər sindromu inkişaf edə və baş ağrıya bilər.
Bəli. Görmənin ikiləşməsinə səbəb olan xəstəliklərin əksəriyyəti həkimə erkən müraciət olunduqda konservativ müalicəyə yaxşı tabe olur. Gözlər ikiləşirsə, bu vəziyyətin səbəbini aydınlaşdırmaq, sonra isə konservativ və ya cərrahi müalicə kursu keçmək lazımdır.
