Çiyin oynağının adheziv kapsuliti çiyin-kürək oynağında artıq miqdarda çapıq toxumasının yaranması ilə əlaqəli patoloji prosesdir. Bu, oynaqda hərəkətin məhdudlaşmasına, ağrıya və funksiyanın pozulmasına, nəticədə isə həyat keyfiyyətinin pisləşməsinə səbəb olur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Donmuş çiyin
- çiyin-kürək periartriti
Xəstəlik haqqında
Xəstəliyin bir neçə adı var. Belə ki, bu patoloji vəziyyəti ilk dəfə 1872-ci ildə təsvir edən Simon-Emmanuel Duplay onu çiyin-kürək periartiti adlandırmışdı. 1934-cü ildə Ernest Amory Codman oynaq hərəkətliliyinin məhdudlaşmasını vurğulamaq üçün «donmuş çiyin» terminini işlətmişdir.
Çiyin kapsulunun adheziv zədələnməsi əlamətləri əhalinin orta hesabla 5%-də rast gəlinir. Xəstəliyin yayılması şəkərli diabetli pasiyentlər arasında ən yüksəkdir və təxminən 20%-ə çatır. Birincili kapsulit ağrının tədricən güclənməsi və çiyin oynağında, xüsusilə rotasiya və abduksiya zamanı hərəkət amplitudasının azalması ilə xarakterizə olunur. Əvvəlcə ağrı adətən çiyinin arxa və ön sahələrində, əzələ və kürək nahiyəsində lokalizə olunur, gec mərhələlərdə isə boyun sahəsinə və birbaşa oynağa yayılır.
İdiopatik adheziv kapsulit çox vaxt dominant olmayan ətrafı zədələyir, lakin təxminən hər ikinci halda proses ikitərəfli olur. Xəstəliyin 1–3 il ərzində tez-tez «öz-özünə sağaldığı» hesab edilir, lakin pasiyentlərin 20–50%-də simptomların daha uzun müddət davam etməsi barədə məlumatlar var. Belə hallarda qənaətbəxş funksional nəticələr əldə etmək üçün yalnız konservativ müalicə deyil, cərrahi müdaxilə də tələb oluna bilər.
Səbəbləri
Adheziv kapsulitin səbəbləri müxtəlifdir. Risk amillərinə aşağıdakılar daxildir:
- Qadın cinsi;
- 40 yaşdan yuxarı yaş;
- Anamnezdə çiyin travmasının olması;
- Xəstəliyə genetik meyilliliyi müəyyən edən HLA-B27 antigeninin daşıyıcılığı;
- Məsələn, sınığın gipslə immobilizasiyası nəticəsində çiyinin uzun müddət hərəkətsiz qalması;
- Yanaşı endokrin patologiya — şəkərli diabet, qalxanabənzər vəz xəstəlikləri;
- Autoimmun patologiyaların mövcudluğu.
Hazırda adheziv kapsulitin patogenezində həm iltihabi, həm də fibrozlaşdırıcı prosesin rolu qəbul edilir; iltihab sonda fibroz dəyişikliklərə gətirib çıxarır. Xəstəlik üçün yeni damarların və sinir uclarının yaranması da xarakterikdir ki, bu da ağrı sindromunun ifadəliliyini izah edir.
Təsnifat
Xəstəliyin 2 növü ayırd edilir:
- Birincili kapsulit — aydın travma, xəstəlik və ya digər təhrikedici amil olmadan öz-özünə yaranır.
- İkincili kapsulit — çox vaxt oynaq çıxığından, bazu sümüyünün və ya kürək sümüyünün oynaqətrafı sınığından, çiyin oynağının digər ağır travmasından sonra müşahidə olunur; həmçinin çiyində artroskopik və ya açıq əməliyyatın nəticəsi ola bilər.
Klinik mənzərə
Çiyin oynağının adheziv kapsulitinin simptomları ağrı və daha sonra oynaq kapsulunun fibrozu nəticəsində həm aktiv, həm də passiv hərəkət diapazonunun tədricən itirilməsi ilə xarakterizə olunur. Xəstəlik zamanı ilk pozulan hərəkət bazu sümüyünün xaricə rotasiyasıdır. Çapıqlaşmış kapsul həddindən artıq gərildikdə, xüsusilə qolun son mövqelərində ağrının intensivliyi artır. Passiv hərəkət diapazonunun itirilməsi ilk növbədə mexaniki xarakterli kontrakturanı düşündürür.
Adheziv kapsulit dinamik prosesdir və tədricən 4 mərhələdən keçə bilər.
- Birinci mərhələdə sinovial qişada iltihabi infiltrasiya olur; hərəkət həcmi qorunsa da, xüsusilə gecələr çiyin oynağında ağrı narahat edir. Artroskopiyada bitişmələr olmadan sinovit əlamətləri aşkarlanır.
- İkinci mərhələdə (sinovial qişada proliferasiya) ağrı proqressivləşir, oynaq hərəkətliliyi azalır. Artroskopiyada sinovit və kapsulun qoltuqaltı büküşünün kiçilməsi görünür ki, bu da adheziyaların və kontrakturanın formalaşmasının erkən əlamətidir.
- Üçüncü mərhələdə kapsulda sıx kollagen toxuması inkişaf edir. Bu mərhələdə bütün istiqamətlərdə hərəkətlilik azalır və mümkün hərəkət diapazonunun son nöqtələrində ağrı olur. Artroskopiyada sinovit azalır, lakin oynaq kapsulunda bitişmə prosesi proqressivləşir.
- Dördüncü mərhələdə sinovit aradan qalxdığı üçün ağrı minimal olur, lakin kontraktura maksimum ifadəli olur. Ağrı nəzarət altına alındıqca oynağın hərəkət həcmi tədricən bərpa olunmağa başlayır.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Adheziv kapsulitdə diaqnostik axtarış ilk növbədə xəstəliyin digər səbəblərini istisna etməyə yönəlir, buna görə vizualizasiya müayinələri aparılır:
- Rentgenoqrafiya;
- Maqnit-rezonans tomoqrafiyası;
- Oynağın ultrasəs müayinəsi;
- Diaqnostik artroskopiya.
Müalicə
Adheziv kapsulitin müalicəsinin məqsədi çiyin oynağında tam və ağrısız hərəkət diapazonunu bərpa etməkdir. Bəzi pasiyentlərdə yaxşılaşma öz-özünə baş verdiyinə görə tövsiyə olunan müalicə üsulları dinamik müşahidədən invaziv açıq kapsulotomiyaya qədər dəyişir. Universal müalicə alqoritmi yoxdur, buna görə yanaşma fərdi olmalıdır. Əksər hallarda müalicə yalnız konservativ üsullarla başlanır.
Xəstəliyin erkən mərhələlərində birinci sıra terapiya müalicəvi bədən tərbiyəsidir (MBT) və onu digər üsullarla birləşdirmək məqsədəuyğundur. Çiyin oynağının erkən, əsasən yumşaq üsullarla mobilizasiyası tövsiyə olunur. MBT elektroterapiya, o cümlədən transkutan elektrik sinir stimulyasiyası, lazeroterapiya və hidroterapiya ilə birləşdirilə bilər.
Adheziv kapsulitdə dərman terapiyası simptomatik xarakter daşıyır və MBT-yə əlavədir. Qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar, həmçinin sistemli və ya oynaqdaxili tətbiq edilə bilən kortikosteroidlər istifadə olunur.
Bəzi hallarda oynaqdaxili natrium hialuronat yeridilməsi göstərişdir. Hialuron turşusu şaxələnməmiş polisaxariddir; xondroprotektiv xüsusiyyətlərə malikdir və oynaq qığırdağına, sinovial toxumaya və sinovial mayeyə metabolik təsir göstərir.
Cərrahi müalicə
Xəstəliyin cərrahi müalicəsi adətən konservativ müalicə effekt vermədikdə və davamlı simptomlar olduqda göstərişdir. Cərrahi müalicəyə narkoz altında redressasiya və/və ya çiyin oynağının kapsulotomiyası (artroskopik və ya açıq) daxildir.
- Redressasiyanın məqsədi bitişmələri qırmaq və oynaq kapsulunu dartmaqdır.
- Artroskopik kapsulotomiya ən effektiv və təhlükəsiz üsul hesab edilir.
- Açıq kapsulotomiya nadir hallarda aparılır, çünki bərpa müddəti daha uzun, estetik nəticələr isə daha zəifdir.
Reabilitasiya
Adheziv kapsulit zamanı reabilitasiya tez sağalma üçün şəraitin yaradılmasında mühüm rol oynayır. Kineziterapiya manual terapiya — rotator manjet əzələlərinin postizometrik relaksasiyası və fizioterapiya prosedurları (çiyin oynağı nahiyəsinə ozokerit və ya parafin aplikasiyaları, sinusoidal modulyasiya olunmuş cərəyanlar, ultrasəs qızdırması, elektroforez) ilə birlikdə uğurla tətbiq edilə bilər. Sağlamlaşdırıcı gimnastika çiyin qurşağı əzələlərinin boşalmasına, əzələ liflərinin yumşaq dartılmasına və çiyin oynağında hərəkət amplitudasının artmasına yönəldilir. Reabilitasiya proqramı orqanizmin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla hər pasiyent üçün fərdi hazırlanır.
Profilaktika
Effektiv spesifik profilaktika tədbirləri işlənib hazırlanmayıb. Çiyin oynağı nahiyəsində ağrı yarandıqda diaqnozu vaxtında müəyyən etmək, oynaq üçün mümkün qədər rahat şərait yaratmaq və fəsadların inkişafının qarşısını almaq üçün həkimə vaxtında müraciət etmək vacibdir.
Yadda saxla!
Çiyin oynağının adheziv kapsuliti əsasən anamnez və fizikal müayinəyə əsaslanan klinik diaqnozdur və çox vaxt istisna diaqnozu kimi qoyulur. Buna görə diaqnoz qoyulmazdan əvvəl çiyin oynağında ağrı və sərtliyin digər səbəbləri — rotator manjet patologiyası, omartroz, servikal radikulopatiya, daha nadir hallarda septik artrit, metal fiksatorların və ya oynaq endoprotezinin düzgün olmayan vəziyyəti, sümük sınıqlarının bitişməməsi və ya köhnə aradan qaldırılmamış arxa çiyin çıxığı istisna edilməlidir. Buna görə çiyin ağrısı olan pasiyentlərdə ağrı sindromunun həqiqi səbəbini müəyyən etməyə imkan verən geniş klinik-instrumental müayinə aparılır.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə ilə travmatoloq-ortoped məşğul olur.
Çiyin oynağının adheziv kapsuliti olan pasiyentlərdə həm müvafiq göstərişlə aparılmış cərrahi müalicədən, həm də konservativ terapiyadan sonra oynaq funksiyası demək olar ki, tam bərpa olunur və ağrı sindromu aradan qalxır.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
