Böyrəküstü vəzi qabığının xroniki çatışmazlığı, yaxud Addison xəstəliyi (Addison's disease, morbus Addisoni), vəzilərin orqanizmin həyati funksiyalarının saxlanması üçün zəruri olan hormonları çox az istehsal etdiyi nadir endokrin pozğunluqdur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Xroniki böyrəküstü vəz çatışmazlığı
- hipokortisizm
Tarixi məlumatlar
Xəstəlik adını ingilis həkimi Tomas Addisondan alıb, o hələ XIX əsrin ortalarında xüsusi simptom birləşməsinə – ifrat zəiflik, tükənmə və dərinin qeyri-adi tünd rənginə diqqət yetirmişdi. 1855-ci ildə o, «Böyrəküstü kapsulların xəstəliyinin sistemli və lokal nəticələri haqqında» (On the constitutional and local effects of disease of the supra-renal capsules) əsərini təqdim edib, orada ilk dəfə böyrəküstü vəzilərin dağılması ilə bu xarakterik klinik sindrom arasındakı əlaqəni təsvir edib. Addisonun tədqiqatı gələcək endokrinologiyanın əsasını qoyub və hormonların orqanizmin həyat fəaliyyətinin saxlanmasındakı rolunun anlaşılmasına təməl olub.
Zaman keçdikcə aydın oldu ki, xəstəliyin səbəbi təkcə alimin özünün güman etdiyi vərəm ola bilməz. Sonrakı tədqiqatlar göstərdi ki, böyrəküstü vəzi qabığının dağılması çox vaxt autoimmun mexanizmlərlə, yəni immun sistemin öz toxumalarına səhvən hücum etməsi ilə bağlıdır. Laborator diaqnostikanın inkişafı hormonların səviyyəsini dəqiq müəyyən etməyə və ifadəli simptomlar yaranmazdan xeyli əvvəl pozğunluqları aşkar etməyə imkan verdi.
Müalicədə əsl irəliləyiş XX əsrdə, hormonəvəzedici terapiya üsulları meydana çıxdıqda baş verdi. O vaxtdan Addison xəstəliyi ölümcül hökm olmaqdan çıxdı: müntəzəm müalicə zamanı pasiyentlər aktivliyini saxlayır, işləyə, səyahət edə və endokrinoloqun nəzarəti altında qalaraq demək olar ki, məhdudiyyətsiz yaşaya bilər.
Səbəbləri
Addison xəstəliyi böyrəküstü vəzilərin hipofunksiyasıdır. Onların funksiyasının çatışmazlığı müxtəlif səbəblərdən formalaşır, lakin demək olar ki, həmişə əsasında həyati hormonların sintezinə cavabdeh olan qabıq hüceyrələrinin zədələnməsi və ya ölümü durur. Bu, hormonal ehtiyatın tədricən tükənməsinə və orqanizmdə çoxlu sayda prosesin pozulmasına gətirib çıxarır.
Addison xəstəliyinin əsas səbəbləri:
- autoimmun zədələnmə – immun sistemin böyrəküstü vəzi qabığının hüceyrələrinə qarşı anticisimlər istehsal etməsi (ən çox rast gəlinən səbəb);
- infeksiyalar – vərəm, göbələk infeksiyaları, İİV ilə əlaqəli infeksiyalar;
- böyrəküstü vəzilərə qansızma (məsələn, ağır sepsis və ya antikoaqulyant müalicə zamanı);
- böyrəküstü vəzilərə şiş metastazları;
- böyrəküstü vəzilərin cərrahi yolla çıxarılması;
- irsi xəstəliklər (məsələn, anadangəlmə böyrəküstü vəzi hiperplaziyası, adrenoleykodistrofiya).
Normada böyrəküstü vəzilər üç əsas maddə qrupu sintez edir: qlükokortikoidlər (əsasən kortizol), mineralokortikoidlər (aldosteron) və androgenlər. Addison-Birmer xəstəliyində bütün üç sinfin istehsalı azalır ki, bu da orqanizmdə pozğunluqlar kaskadına səbəb olur.
Beləliklə, Addison xəstəliyinin tipik patogenezi formalaşır — hormonal çatışmazlığın və orqanizmin stressə adekvat cavab verə bilməməsinin birləşməsi ki, bu da hətta əhəmiyyətsiz yükləri belə potensial təhlükəli edir. Zaman keçdikcə bu hormonal sürüşmələr bütün orqanlara təsir edir: mübadilə prosesləri yavaşlayır, ürək, böyrək, damarların işi pisləşir, istənilən stress təsiri isə vəziyyətin kəskin pisləşməsinə — krizə səbəb ola bilər. Beləliklə, Addison xəstəliyi böyrəküstü vəzi qabığının hipofunksiyasıdır, bu zaman orqanizm daxili tarazlığı müstəqil saxlamaq qabiliyyətini itirir.
İnkişaf mexanizmi
Addison xəstəliyi tədricən formalaşır və çox vaxt erkən mərhələlərdə diqqətdən kənarda qalır. Əvvəlcə insan yorğunluq, əsəbilik, adət etdiyi iş qabiliyyətinin itirilməsini hiss edir. Zaman keçdikcə hormonal çatışmazlıq dərinləşir: təzyiq düşür, dəri tündləşir, iştaha yox olur, çəki azalır.
Müalicə olmadan orqanizm stressə uyğunlaşma qabiliyyətini getdikcə itirir və istənilən infeksion xəstəlik və ya travma vəziyyətin kəskin pisləşməsini — Addison krizini provokasiya edə bilər. O, təzyiqin kritik göstəricilərə qədər düşməsi, qusma, qıcolmalar, şüurun dumanlanması ilə müşayiət olunur və təcili yardım tələb edir.
Terapiya aparılmadıqda xəstəlik maddələr mübadiləsinin ciddi pozğunluqlarına, dehidratasiyaya, tükənməyə və həyati vacib orqanların zədələnməsinə gətirib çıxarır. Vaxtında müalicədə inkişafı dayandırmaq mümkündür, lakin bunun üçün endokrinoloqun daimi müşahidəsi və ömürlük əvəzedici terapiya lazımdır.
Təsnifat
Böyrəküstü vəzi çatışmazlığının mənşəyinə və hormon istehsalının məhz necə pozulmasına görə fərqlənən bir neçə klinik variantı mövcuddur:
- Xroniki böyrəküstü vəzi çatışmazlığı. Böyrəküstü vəzilərin özünün zədələnməsi, onların sekretor funksiyasının itirilməsinə gətirib çıxarması bu formanın mahiyyətini təşkil edir. Məhz onu ən çox «Addison xəstəliyi» anlayışına aid edirlər.
- Kəskin böyrəküstü vəzi çatışmazlığı (Addison krizi). Bu, hormonal fonun kəskin düşdüyü və həyati funksiyaların bərpası üçün dərhal tibbi müdaxilə tələb olunan kəskin və həyat üçün təhlükəli pisləşmədir.
Klinik mənzərə
Addison xəstəliyinin (hipoadrenokortisizmin) simptomları tədricən formalaşır, buna görə erkən mərhələlərdə insan onları böyrəküstü vəzilərin işinin pozulması ilə əlaqələndirməyə bilər. Hormonal çatışmazlıq proqressivləşdikcə əlamətlər getdikcə daha ifadəli olur və orqanizmin demək olar ki, bütün sistemlərinə təsir edir.
Addison xəstəliyinin əsas simptomları:
- Daimi yorğunluq və zəiflik. Gündəlik işlər üçün belə enerji çatmır, xüsusilə səhər saatlarında güc itkisi hiss olunur.
- Arıqlama və iştahanın itirilməsi. Hormon çatışmazlığı səbəbindən maddələr mübadiləsi pozulur, qida maddələrinin mənimsənilməsi azalır.
- Dərinin və selikli qişaların tündləşməsi. «Bürünc» çaları yaranır, xüsusilə bədənin açıq hissələrində, qatlarda, çapıqlarda, dodaq və məmə ucları ətrafında nəzərə çarpır.
- Arterial təzyiqin azalması və baş gicəllənməsi. Aldosteron çatışmazlığı səbəbindən damarlar tonusu saxlamaq, orqanizm isə su və natriumu saxlamaq qabiliyyətini itirir. Təzyiq düşür, insan zəiflik, gözlərdə qaralma hiss edir, bəzən huşunu itirir.
- Duzlu qidaya meyllilik. Orqanizm instinktiv olaraq duz itkisini kompensasiya etməyə çalışır, buna görə pasiyentlər çox vaxt qidaya daha çox duz əlavə etməyə və ya marinad, hisə verilmiş məhsullara meyl etməyə başladıqlarını fərq edir.
- Emosional və koqnitiv dəyişikliklər. Əhval-ruhiyyə qeyri-sabit olur: əsəbilik, laqeydlik, sıxıntı, diqqət və yaddaş problemləri yarana bilər.
- Həzm pozğunluqları. Çox vaxt qarında xoşagəlməz hislər, spazmlar, köpmə, ürəkbulanma və hətta qusma müşahidə olunur.
- Selikli qişaların və dərinin tündləşməsi. Yanaqların daxili səthində, diş ətlərində, ovucların qatlarında və sürtünməyə məruz qalan sahələrdə hiperpiqmentasiya sahələri yaranır — həkimin analiz nəticələrini almazdan əvvəl belə diaqnozu güman edə biləcəyi xarakterik əlamətlərdən biridir.
- Hormonal pozğunluqlar. Qadınlarda menstrual dövr ritmi pozulur, saçlar kövrək, dırnaqlar isə qırılğan olur; kişilərdə çox vaxt cinsi istək azalır.
- Qanda şəkər səviyyəsinin düşməsi. Kortizol çatışmazlığı əsəb sarsıntısı, tərləmə, kəskin zəiflik və ac hissi ilə müşayiət olunan hipoqlikemiya epizodlarına səbəb olur.
Qadınlarda Addison xəstəliyinin simptomları çox vaxt xarici dəyişikliklərlə özünü göstərir: saçların kövrəkliyi, dərinin nazikləşməsi, istirahətdən asılı olmayan yorğunluq. Müalicəsiz simptomlar proqressivləşir və orqanizm üçün istənilən sınaq (infeksiya, əməliyyat və ya güclü stress) təzyiqin kəskin düşməsi və huşun itirilməsi ilə təhlükəli olan Addison krizinə gətirib çıxara bilər.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Addison xəstəliyinin diaqnostikası çox vaxt çətinlik törədir, çünki onun təzahürləri xroniki yorğunluqdan depressiv vəziyyətlərə qədər digər pozğunluqlar maskası altında gizlənə bilər. Buna görə endokrinoloq həkim müayinəyə kompleks yanaşır: şikayətləri, pasiyentin xarici görünüşünü, xəstəlik tarixçəsini və laborator testlərin nəticələrini təhlil edir, onları instrumental tədqiqatlarla tamamlayır. Yalnız məlumatların birləşməsi dəqiq diaqnoz qoymağa imkan verir.
Addison xəstəliyinin əsas diaqnostika üsulları:
- Hormonal tədqiqatlar. Qanda kortizol, AKTH konsentrasiyası və elektrolitlərin — natrium və kaliumun səviyyəsi müəyyən edilir. Kortizol aşağı, AKTH isə yüksək olduqda bu böyrəküstü vəzilərin ilkin zədələnməsinə dəlalət edir.
- Sintetik AKTH ilə sınaq. Normada preparatın yeridilməsindən sonra kortizol səviyyəsi artır, Addison xəstəliyində isə aşağı qalır ki, bu da qabığın funksional aktivliyinin itirilməsini təsdiqləyir.
- 17-oksikortikosteroidlərə sutkalıq sidik analizi. Sutka ərzində nə qədər hormonun ifraz olunduğunu göstərir, çatışmazlıq dərəcəsini qiymətləndirməyə kömək edir.
- İmmunoloji diaqnostika. Autoantitellərə qan tədqiqatları öz immun sisteminin böyrəküstü vəzi toxumalarını dağıdıb-dağıtmadığını aşkar edir.
- Orqanların vizuallaşdırılması. Kompüter tomoqrafiyası və ya MRT böyrəküstü vəziləri nəzərdən keçirməyə kömək edir: onların kiçilməsini, kalsifikatları, şiş dəyişikliklərini və ya iltihab izlərini aşkar edir.
- Hipofiz və hipotalamusun vəziyyətinin qiymətləndirilməsi. Bu tədqiqatlar pozğunluğun səbəbinin böyrəküstü vəzilərin özündə deyil, daha yuxarıda — hormonal tənzimləmə həlqələrində olduğu ikincili və ya üçüncü dərəcəli hipokortisizm formasını istisna etmək üçün zəruridir.
Belə ardıcıl və ətraflı diaqnostika təkcə böyrəküstü vəzi çatışmazlığı faktını təsdiqləməyə deyil, onun mənbəyini müəyyən etməyə də imkan verir ki, bu da Addison xəstəliyinin düzgün müalicə sxeminin seçilməsi üçün kritik əhəmiyyət daşıyır.
Xidmətlər
Ağırlaşmalar
Addison xəstəliyində ağırlaşmalar hormonal balansın tərəddüdləri və su-duz homeostazının pozulması ilə əlaqədardır. Bəzi hallarda onlar yavaş, digərlərində isə (terapiyanın buraxılması və ya stressor təsiri zamanı) qəflətən inkişaf edir.
Böyrəküstü vəzi çatışmazlığının tez-tez rast gəlinən və təhlükəli nəticələri:
- Addison krizi. Kortizol səviyyəsinin və arterial təzyiqin fəlakətli düşməsi, güclü zəiflik, qusma, şüurun dumanlanması ilə müşayiət olunur, təcili müdaxilə olmadan ölüm riski var.
- Elektrolit balansının pozulmaları — hiponatriemiya və hiperkaliemiya. Qanda natrium çatışmazlığı və kalium artıqlığı ürəyin keçiriciliyini və sinir sisteminin funksiyalarını pozur, bu da aritmiyalara və ifliclərə gətirib çıxara bilər.
- Dehidratasiya. Mayenin və həll olmuş duzların həddindən artıq itirilməsi qanın qatılaşmasına, dövranın pisləşməsinə və böyrək perfuziyasının düşməsinə gətirib çıxarır ki, bu da ağır hallarda böyrək çatışmazlığı ilə hədələyir.
- Hipoqlikemik epizodlar. Aşağı qlükoza səviyyəsi tremor, tərləmə, çaşqınlıq yaradır və köməksiz qaldıqda huşun itirilməsinə gətirib çıxara bilər.
- Psixoemosional pozğunluqlar. Xroniki hormonal qeyri-sabitlik narahatlığı, güc itkisini, yuxu pozğunluqlarını və depressiv vəziyyətləri provokasiya edir ki, bu da həyat keyfiyyətini azaldır və müalicəyə əməl etməni çətinləşdirir.
- İmmunitetin zəifləməsi. Uzunmüddətli hormonal disreqlyasiya infeksiyalara müqaviməti azaldır: xəstəliklər daha ağır və uzun keçir, infeksion xarakterli ağırlaşmaların riski artır.
Bu ağırlaşmaların ağırlığı və tezliyi çox vaxt diaqnozun qoyulma sürətindən və terapiyanın adekvatlığından asılıdır. Vaxtında və düzgün seçilmiş əvəzedici dəstək qorxulu nəticələrin inkişaf riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
Müalicə
Klinik tövsiyələrə əsasən, Addison xəstəliyi ömürlük tibbi müşayiət tələb edir, lakin düzgün qurulmuş müalicə sxemində insan iş qabiliyyətini saxlayır və dolğun həyat sürə bilir. Terapiyanın əsas vəzifələri böyrəküstü vəzi qabığı hormonlarının çatışmazlığını tamamlamaq, normal duz və su balansını bərpa etmək və böyrəküstü vəzi krizinin — kəskin, potensial fatal dekompensasiyanın inkişafına yol verməməkdir.
- Əvəzedici hormon terapiyası.
Müasir terapiyanın təməli çatışmayan steroid hormonları, xüsusilə qlükokortikoidləri və mineralokortikoidləri əvəz edən vasitələrin qəbuludur. Bu medikamentoz müdaxilələr mübadilə proseslərinin bərpasına, arterial təzyiqin və qandakı qlükoza səviyyəsinin normallaşmasına gətirib çıxarır, həmçinin orqanizmə fiziki və emosional yüklərə adekvat cavab vermə qabiliyyətini qaytarır.
Doza fərdi qaydada seçilir: həkim özünü hiss etmə, analizlər və elektrolit səviyyəsinə əsaslanır. Məqsəd dərmanların təsirini hormonların sutka ərzindəki təbii tərəddüdlərinə maksimum yaxınlaşdırmaqdır.
- Su-duz balansına nəzarət.
Aldosteronun itirilməsi səbəbindən orqanizm natrium və suyu daha pis saxlayır, buna görə xəstələrə çox vaxt duz qəbulunu artırmaq tələb olunur. Həkim yüngül duzlu qida və kifayət qədər maye qəbulunu, xüsusilə isti havada, fiziki yüklərdə və infeksiyalarda tövsiyə edə bilər. Bu, arterial təzyiqi saxlamağa kömək edir və dehidratasiyanın qarşısını alır.
- Stress və xəstəliklərdə dozanın korreksiyası.
İnfeksiyalar, travmalar, cərrahi müdaxilələr və ya güclü emosional gərginlik zamanı orqanizmin kortizola tələbatı artır. Belə vəziyyətlərdə böyrəküstü vəzi krizinin inkişafının qarşısını almaq üçün hormonəvəzedici preparatların dozası müvəqqəti artırılır. Pasiyent üçün belə hallarda necə hərəkət etməli olduğunu əvvəlcədən bilmək vacibdir (həkim əvvəlcədən tövsiyələr və təcili yardım alqoritmi verir).
- Diet və həyat tərzi.
Rasion tam dəyərli olmalı, kifayət qədər zülal, B qrupu vitaminləri, kalsium, kalium və mürəkkəb karbohidratlar ehtiva etməlidir. Yağsız ət növləri, balıq, dənli bitkilər, tərəvəz, süd məhsulları faydalıdır. Həddindən artıq kofein, alkoqol və dehidratasiyaya kömək edən məhsulların qəbulundan çəkinmək lazımdır. Müntəzəm yuxu rejiminə əməl etmək, istirahət üçün vaxt ayırmaq, həddindən artıq yorulma və qızmadan çəkinmək vacibdir.
- Fiziki fəallıq və gün rejimi.
Orta fiziki yüklər (gəzinti, üzgüçülük, yoqa) damarları möhkəmləndirməyə və stressə davamlılığı artırmağa kömək edir. Əksinə, həddindən artıq yüklər təzyiqin kəskin düşməsinə səbəb ola bilər, buna görə məşqlərin intensivliyi tədricən artırılır.
Müasir müalicə üsulları Addison xəstəliyi olan insanın iş qabiliyyətini saxladığı, səyahət edə və ağlabatan hədlərdə idmanla məşğul ola biləcəyi davamlı kompensasiyaya nail olmağa imkan verir. Terapiyaya məsuliyyətli yanaşma zamanı həyat proqnozu əlverişli qalır.
Reabilitasiya
Addison xəstəliyi sabitləşdirildikdən sonra reabilitasiya fiziki və emosional vəziyyətin bərpasına, müalicə nəticələrinin möhkəmləndirilməsinə və krizlərin profilaktikasına yönəlib.
Addison xəstəliyində reabilitasiyanın əsas üsulları:
- Təhsil proqramları. Pasiyentə stress zamanı davranış qaydaları, böyrəküstü vəzi krizinin əlamətləri və təcili özünə kömək üsulları öyrədilir.
- Tədrici fiziki fəallıq. Orta yüklər (gəzinti, üzgüçülük, yoqa) həddindən artıq yorulma yaratmadan əzələləri möhkəmləndirməyə və mübadiləni yaxşılaşdırmağa kömək edir.
- Psixoloji dəstək. Xroniki xəstəliklərə çox vaxt narahatlıq və motivasiyanın azalması müşayiət edir. Psixoloqla iş və ya dəstək qruplarında iştirak diaqnozu qəbul etməyə, stress səviyyəsini azaltmağa və həyat keyfiyyətini artırmağa kömək edir. Emosional tarazlıq xəstəliyin gedişinə birbaşa təsir edir.
- Qidalanmanın korreksiyası. Rasion duz, maye, vitamin və mikroelementlərə tələbat nəzərə alınmaqla seçilir. Qidalanma rejiminə əməl etmək və uzun fasilələrdən çəkinmək vacibdir.
- Endokrinoloqun müntəzəm müşahidəsi. Həkim vəziyyətin dinamikasını izləyir, hormon dozalarını korreksiya edir.
- Sanatoriya-kurort müalicəsi. Sabit vəziyyətdə damar və sinir sistemini möhkəmləndirməyə yönəlmiş qənaətbəxş iqlim proseduraları icazə verilir.
Reabilitasiyanın əsas məqsədi insana davamlı remissiyaya nail olmağa, iş qabiliyyətini saxlamağa və xəstəliyin gedişinə müstəqil nəzarət etməyi öyrənməyə kömək etməkdir.
Profilaktika
Addison xəstəliyinin spesifik profilaktikası yoxdur, lakin böyrəküstü vəzilərin və immun sisteminin sağlamlığını dəstəkləməklə onun inkişaf riskini və ağırlaşmalarını azaltmaq mümkündür.
Addison xəstəliyinin profilaktikası üzrə tövsiyələr:
- Müntəzəm tibbi müayinələrdən keçmək. Xüsusilə xroniki infeksiyalar, təzyiqin azalması, dərinin tündləşməsi və ya izahedilməz yorğunluq zamanı.
- Stress vəziyyətlərinə nəzarət etmək. Həddindən artıq yorulma, yuxusuzluq, emosional yüklərdən qaçmaq.
- İnfeksion xəstəliklərin qarşısını almaq və iltihab ocaqlarını vaxtında müalicə etmək.
- Kifayət qədər zülal, vitamin və mikroelement tərkibli rasiona əməl etmək. Qida maddələrinin çatışmazlığı endokrin sistemi zəiflədir.
- Hormonal və iltihab əleyhinə vasitələrlə özbaşına müalicədən imtina etmək. Onların nəzarətsiz qəbulu hipofiz və böyrəküstü vəzilərin funksiyasını boğa bilər.
- Həkim tövsiyələrinə əməl etmək. Artıq qoyulmuş diaqnozda dərman qəbulunu buraxmamaq və hormon səviyyəsinə nəzarət etmək vacibdir.
- Yaxınları diaqnoz haqqında məlumatlandırmaq. Bu, kriz əlamətləri yarandıqda vaxtında yardım göstərməyə imkan verəcək.
Yadda saxla!
Müasir endokrinologiya Addison xəstəliyini ölümcül təhlükəli diaqnozdan idarə oluna bilən xroniki vəziyyətə çevirib. Erkən verifikasiya və əvəzedici terapiyanın savadlı seçimi zamanı hormon çatışmazlığı uğurla kompensasiya olunur, pasiyentlər isə tam sosial və iş aktivliyinə qayıdır. Həkimlər qeyd edir: məlumatlı və nizam-intizamlı pasiyent ağırlaşmalarla xeyli az qarşılaşır və məişətdə özünü xeyli daha inamlı hiss edir. Müntəzəm müşahidə və hormonal vasitələrin nizamlı qəbulu zamanı Addison xəstəliyi olan insanlar qəfləti kəskinləşmələrdən qorxmadan aktiv yaşaya, karyera qura və ailə saxlaya bilər.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Ortostatik hipotenziya
- Yumurtalıqların vaxtından əvvəl çatışmazlığı
- Hipopituitarizm
- Hiponatriemiya
- 1-ci tip şəkərli diabet
- 2-ci tip şəkərli diabet
- Adrenogenital sindrom (anadangəlmə böyrəküstü vəz hiperplaziyası)
- Akromegaliya
- Amenoreya
- Autoimmun tireoidit
- Avtoimmun xəstəliklər
- Böyrəküstü vəzi xərçəngi
- Böyrəküstü vəzin çatışmazlığı
- Böyümə hormonu çatışmazlığı
- D vitamini çatışmazlığı
Suallar və cavablar
Əksər hallarda bəli, çünki böyrəküstü vəzin qabıq qatı lazımi hormonları istehsal etmək qabiliyyətini itirir və hormon əvəzedici terapiya davamlı tələb olunur. Müalicənin dayandırılması ciddi pisləşməyə səbəb ola bilər. Dozalar və rejim pasiyentin vəziyyətinə, həyat şəraitinə uyğun olaraq endokrinoloq tərəfindən dövri nəzərdən keçirilir və tənzimlənir.
Bəli, infeksiyalar, güclü stress, travma və ya digər kəskin xəstəliklər orqanizmin hormona olan tələbatını artıraraq vəziyyətin kəskin pisləşməsinə — adrenal krizə — səbəb ola bilər ki, bu da təcili tibbi yardım tələb edir. Buna görə hər hansı kəskin xəstəlik zamanı endokrinoloqla əlaqə saxlamaq və müalicəni müvəqqəti tənzimləmək tövsiyə olunur. Konkret tədbirlər hər pasiyent üçün fərdi müəyyən edilir.
Ən çox rast gəlinən səbəb autoimmün prosesdir və bəzən ailədə başqa autoimmün xəstəliklərlə və ya kombinə olunmuş endokrin sindromlarla birgə müşahidə olunur, bu da müəyyən genetik meyillilik olduğuna işarə edir. Lakin bu, birbaşa, sadə şəkildə irsən keçən xəstəlik deyil. Yaxın qohumlar üçün risk endokrinoloq tərəfindən hər ailənin anamnezi əsasında ayrıca qiymətləndirilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Polikistik yumurtalıq sindromu: aybaşıdan hamiləlik planına qədər
PCOS adı ilə tanınan sindrom yalnız yumurtalıqlarla bağlı deyil. Aybaşı, dəri əlamətləri, maddələr mübadiləsi və hamiləlik planı birlikdə…
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya / Endokrinologiya / Reproduktologiya
Hamiləlikdə şəkər yükləmə testi: necə hazırlaşmalı?
Qlükoza tolerantlıq testi hamiləlikdə şəkər mübadiləsini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. Hazırlıq, məhlul və qan götürmə vaxtı protokola görə…
İstiqamət: Ginekologiya / Endokrinologiya
Qalxanabənzər vəz və hamiləlik: TSH nəticəsini necə qiymətləndirməli?
Qalxanabənzər vəzin hormonları ana və dölün sağlamlığı üçün əhəmiyyətlidir. Hamiləlikdə hormonal dəyişikliklər analizlərə təsir etdiyindən TSH və sərbəst…
İstiqamət: Endokrinologiya / Ginekologiya
Bariatriya və arıqlamaq üçün müasir preparatlar
Piylənmə bütün dünyanın probleminə çevrilmişdir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatlarına görə, bir milyarddan çox insanın artıq çəkisi var və…
İstiqamət: Bariatrik cərrahiyyə / Endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
