Reyno xəstəliyi vegetativ sinir sisteminin xroniki xəstəliyidir, bu zaman periferik kapilyarların soyuq təsirinə və ya stresə cavab olaraq, yaxud xarici şəraitlə heç bir əlaqəsi olmadan spazmı xarakterik simptomokompleks ilə müşayiət olunur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- İlkin Reyno sindromu
Xəstəlik haqqında
Reyno xəstəliyi kifayət qədər geniş yayılıb – yetkin əhalinin 3-5%-ində müəyyən edilir. Əsasən 20-30 yaşlarında debüt edir. Qadınlar kişilərə nisbətən 2-9 dəfə çox əziyyət çəkir.
Hallarının 80%-ində bu patologiyanın hər hansı əsası yoxdur, əvvəllər sağlam olan pasiyentlərdə qəflətən yaranır. Hallarının 20%-ini digər patoloji vəziyyətlər fonunda ikincili yaranan bu xəstəliyin təzahürləri təşkil edir – onlar Reyno sindromu adlanır.
Səbəbləri
Reyno xəstəliyinin (onu ilkin Reyno sindromu da adlandırırlar) səbəbi yekun olaraq öyrənilməyib. Alimlər ehtimal edir ki, onun inkişafında genetik meyllilik orqanizmdə maddələr mübadiləsinin pozulması, alkoqol, siqaret çəkmə ilə intoksikasiyalar, psixoemosional stresslə birlikdə əhəmiyyət daşıyır.
İkincili Reyno sindromunun səbəbi aşağıdakı xəstəliklər ola bilər:
- Birləşdirici toxumanın sistemli xəstəlikləri (skleroderma, qırmızı qurdeşənəyi, dermatomiozit, revmatoid artrit və digərləri);
- Qan damarlarının iltihabi xəstəlikləri (vaskulitlər);
- Endokrin sistem xəstəlikləri (hipotireoz);
- Qan sistemi xəstəlikləri (polisitemiya, krioqlobulinemiya);
- Şiş təbiətli patologiya (paraneoplastik sindrom, karsinoid);
- Nevroloji xəstəliklər (bilək kanalı sindromu);
- Şaxtalama;
- Vibrasiya xəstəliyi;
- Bəzi dərmanların qəbulu (beta-blokerlər, simpatomimetiklər qrupu).
Təsnifat
Klinik təzahürlərin ifadəliliyindən asılı olaraq Reyno xəstəliyinin 4 mərhələsi ayırd edilir:
- I – vazospazm epizodları nadir hallarda, əsasən soyuq mövsümdə baş verir, tutmanın müddəti bir neçə dəqiqədir, trofik pozğunluqlar yoxdur;
- II – xəstəliyin debütündən 6 ay sonra başlayır; damar spazmı epizodları daha tez-tez baş verir, daha parlaq ifadə olunur (barmaqlarda intensiv gərginlik ağrısı ilə müşayiət olunur), 30-60 dəqiqəyə qədər davam edir; xəstəlik bu mərhələdə dayana və daha da proqressivləşməyə bilər;
- III – patologiyanın debütündən 1-3 il sonra başlayır; parlaq klinik simptomatika ilə xarakterizə olunur – barmaqlarda ifadəli ağrı, toxumaların uzunmüddətli işemiyası əlamətləri – trofik xoralar, dırnaqların distrofik dəyişiklikləri, osteoliz sahələri (barmaqların distal falankslarının uclarının dağılması);
- IV – ağrı daimi, intensiv, zədələnmiş toxumalarda nekroz sahələri müəyyən edilir.
Reyno xəstəliyinin (sindromunun) gedişində bir-birini ardıcıl əvəz edən üç faza ayırd edilir:
- Işemik (periferik damarların spazmı və kapilyarların boşalması);
- Sianotik (venulalarda qanın durğunluğu);
- Reaktiv-hiperemik (qan axınının bərpası).
Klinik mənzərə
Reyno xəstəliyinin (sindromunun) tipik tutması soyumadan və ya psixoemosional stresdən sonra yaranır. Periferik damarların spazmı səbəbindən əl və ayaq barmaqlarının ucları, daha az hallarda burun, çənə, qulaqlar qəflətən soyuyur, solğunlaşır və həssaslığını itirir. Bir müddət sonra onlar göy rəng alır və bir qədər şişir, pasiyent isə yanğı, toxumalarda dolğunluq hissi, hətta ağrı hiss edir. Tutma toxumaların qızarması, onlarda isti, hərarət hissi ilə başa çatır.
Əsasən II-IV, daha az hallarda əl və ayaq barmaqlarının V-nin orta və distal (uc) falanksları, bir qayda olaraq dərhal hər iki tərəfdən əziyyət çəkir. Əvvəlcə təsvir edilən tutmalar nadir hallarda, sərt şəkildə əlverişsiz xarici amilin – soyuq, stress, siqaret çəkmənin təsiri altında yaranır, bir neçə dəqiqə davam edir. Xəstəlik proqressivləşdikcə provokasiya edici şəraitlə əlaqə itirilir, tutmalar tez-tez, istənilən vaxt yaranır və bir-iki saata qədər davam edir.
Uzun müddət mövcud olan Reyno sindromu ağırlaşmalara gətirib çıxarır – qidalanmanın pozulması səbəbindən zədələnmə nahiyəsindəki dəri quru olur, soyulur, barmaq uclarında və dırnaqların ətrafında uzun müddət sağalmayan xoralar, hətta toxuma ölüm sahələri yaranır – qanqrena formalaşır.
İkincili təbiətə malik Reyno sindromunun simptomlarını periferik vazospazmın təzahürü olduğu əsas xəstəliyin klinik mənzərəsi tamamlayır.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Reyno xəstəliyinin (sindromunun) diaqnozunun əsasında pasiyentin şikayətləri, anamnez məlumatları və obyektiv müayinə durur.
Reyno xəstəliyinin meyarları:
- Xəstəliyin ilk tutması anında pasiyentin yaşı – 40 yaşdan az;
- Tutmalar orta dərəcədə ifadə olunub, simptomlar hər iki əldə müəyyən edilir, simmetrikdir;
- Zədələnmə nahiyəsində nekroz sahələri və ya qanqrena əlamətləri yoxdur;
- Pasiyentin vəziyyətinin səbəbi kimi digər xəstəlik lehinə məlumat yoxdur.
İkincili Reyno sindromu lehinə klinik vəziyyətin aşağıdakı meyarlara uyğunluğu şəhadət edir:
- Patologiyanın debütü anında pasiyentin yaşı – 30-40 yaşdan çox;
- Vazospazm tutmaları ağır keçir, daha çox bir tərəfdə yaranır, zədələnmə simmetrik deyil;
- Toxuma atrofiyası əlamətləri və ağır işemik pozğunluqlar – trofik xoralar, nekroz zonaları, qanqrena əlamətləri müəyyən edilir;
- Vazospazm tutmalarının səbəbi ola biləcək digər patologiyanın əlamətləri müəyyən edilir.
Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün pasiyentə aşağıdakı əlavə tədqiqat üsulları tövsiyə oluna bilər:
- Klinik qan analizi;
- Revmoprobalara qan tədqiqi;
- Koaqulogramma;
- Qanda soyuq və damar əleyhinə antitellərin səviyyəsinin müəyyən edilməsi;
- Dırnaq yatağının kapillyaroskopiyası (ən əlçatan, sadə və informativ üsul, periferik damarlarda qan axınının pozulma dərəcəsini və kapilyarların özlərinin strukturunu qiymətləndirməyə imkan verir);
- Barmaqların rentgenoqrafiyası (kifayət qədər qan təchizatı olmadığı üçün osteoporoz əlamətlərini, sümük toxumasının sorulma və dağılma sahələrini aşkar etməyə imkan verir);
- Reovazoqrafiya (damarların elastiklik dərəcəsini göstərir);
- Termoqrafiya (soyutmadan sonra barmaq toxumalarında temperaturun bərpa sürətini qiymətləndirməyə imkan verir);
- Pletizmoqrafiya (rahat şəraitdə və soyutmadan sonra barmaqların arteriolalarındakı təzyiqi ölçmək üçün istifadə olunur);
- Revmatoloq, damar cərrahının konsultasiyaları.
Müalicə
Reyno xəstəliyinin və sindromunun müalicəsində vazospazmı provokasiya edən amillərin aradan qaldırılması vacib rol oynayır:
- Siqaretdən imtina;
- Lokal və ümumi soyumanın qarşısının alınması;
- Vibrasiya təsirinin qarşısının alınması;
- Stresə davamlılığın formalaşdırılması, zərurət olduqda – psixoloji konsultasiya.
Vazospazm tutması inkişaf etdikdə pasiyentin əl və ayaqlarını isti suda isitmək, onları yumşaq yun parça ilə masaj etmək, pasiyentə isti çay içirmək lazımdır. Əgər tutma uzun sürərsə, spazmolitiklərin inyeksiyaları və ya dərman blokadası onu yüngülləşdirməyə kömək edəcək.
Tutmalararası dövrdə medikamentoz müalicə aşağıdakıları əhatə edə bilər:
- Kalsium kanalı blokerləri (damarları genişləndirmək üçün);
- AKF inhibitorları;
- Antiaqreqantlar;
- Venadaxili aşağı molekullu dekstranlar;
- Venadaxili prostaqlandinlər;
- Endotelin-1 antaqonistləri;
- Angioprotektorlar.
İkincili Reyno sindromunun müalicəsində həkim və pasiyentin əsas səyləri vazospazmın səbəbi olan əsas xəstəliyin gedişinin kompensasiyasına yönəlməlidir.
Konservativ müalicənin effektsizliyi və simptomatikanın ifadəliliyi zamanı pasiyentə simpatektomiya və ya qanqlionektomiya həcmində cərrahi müdaxilə tövsiyə oluna bilər. Lakin əməliyyat son tədbirdir, çünki pasiyentin vəziyyətini yalnız müvəqqəti yüngülləşdirməyə imkan verir, 1-2 ildən sonra isə patologiyanın simptomları yenidən qayıdacaq.
Qanqrena inkişaf etdikdə pasiyentin həyatını saxlamağın yeganə yolu zədələnmiş barmağın amputasiyasıdır.
Reabilitasiya
Reyno xəstəliyinin və ya sindromunun cərrahi müalicəsindən sonra pasiyent müdaxilənin effektivliyinə və mümkün ağırlaşmalarına nəzarət üçün 2-5 sutka tibb müəssisəsində tibb işçilərinin müşahidəsi altında qalır. Çıxışdan sonra pasiyentə dəstəkləyici medikamentoz müalicə (ildə 2-3 dəfə kurslarla) və ixtisaslaşmış sanatoriyalarda istirahət tövsiyə olunur.
Profilaktika
Bu xəstəliyin inkişaf riskini azaltmağa kömək edəcək:
- Orqanizmə onun tetikleyici amillərinin – siqaret çəkmə, şaxtalama, vibrasiya, stresslərin təsirinin minimuma endirilməsi;
- Damarları daraldan dərman preparatlarının qəbulundan imtina;
- Vazospazmın ikincili formalarına səbəb ola biləcək xəstəliklərin vaxtında müalicəsi.
Yadda saxla!
Praktikant həkim kimi mənə dövri olaraq Reyno xəstəliyi və ya sindromu simptomları olan pasiyentlər, daha çox – qadınlar müraciət edir. Qeyd etmək istərdim ki, həqiqətən hallarının əksəriyyəti digər birləşdirici toxuma xəstəlikləri ilə əlaqəli olmayan ilkin patologiya formalarıdır. Onlar bir qayda olaraq nisbətən əlverişli keçir – orta dərəcəli ağrı sindromu, zədələnmiş toxumaların trofik dəyişikliklərinin olmaması və ya minimal olması ilə, yavaş proqressivləşir. İkincili Reyno sindromu halları isə əsasən aqressiv gediş ilə xarakterizə olunur – pasiyentə əzabverici ağrı yaradır, barmaqların distal falankslarında tez trofik xoraların əmələ gəlməsinə və qanqrenaya gətirib çıxarır, pasiyenti əlilləşdirir.
Bu patologiyada sağalma mümkün olmasa da, erkən diaqnostika, adekvat müalicə qəbulu və profilaktika tədbirlərinə əməl edilməsi adətən xəstəliyin gedişini nəzarətə götürməyə, onun proqressivləşməsini yavaşlatmağa və pasiyentin həyat keyfiyyətini nəzərəçarpacaq dərəcədə yaxşılaşdırmağa kömək edir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Reyno xəstəliyi və sindromunun səbəblərinin axtarışı, müalicəsi revmatoloqun və ya (daha az hallarda) damar cərrahının vəzifəsidir. Damar spazmı epizodları ilə müşayiət olunan qeyri-revmatik təbiətli əsas xəstəlik olduqda pasiyent müvafiq profilli həkimdə (nevropatoloq, hematoloq və ya digər) və revmatoloqda müşahidə olunur.
Təəssüf ki, xeyr. Bu xroniki xəstəlikdir və onu tam aradan qaldırmaq mümkün deyil. Lakin erkən diaqnostika və düzgün müalicə taktikası patologiyanın davamlı remissiyasına nail olmağa və proqressivləşməsini dayandırmağa kömək edəcək.
Xalq təbabəti müstəqil müalicə kimi istifadə oluna bilməz, çünki onun heç bir vasitəsinin effektivliyi və təhlükəsizliyi sübut edilməyib. Kompleks müalicə tərkibində xalq üsulları yalnız müalicə aparan həkimlə razılaşdırıldıqdan sonra istifadə oluna bilər.
Mövzu üzrə məqalələr
Densitometriya – bu nədir və ona necə hazırlaşmaq lazımdır
Densitometriya — sümük karkasının möhkəmliyi barədə mühakimə yürütməyə və onun quruluşunun zəifləməsinin ilk əlamətlərini görməyə imkan verən diaqnostik…
İstiqamət: Revmatologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
