Kifoskolioz onurğa sütununda sagittal müstəvidə kifotik və frontal müstəvidə skoliotik deformasiyanın eyni vaxtda olmasıdır. İfadəli deformasiya ağrı, hərəkət və tənəffüs funksiyasına təsir edə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Xəstəlik haqqında
Kifoskolioz iki müstəvidə onurğa deformasiyasının kombinasiyasıdır. Struktur deformasiyanın dərəcəsi və proqressiya riski yaş və etiologiyaya görə dəyişir.
Döş qəfəsi onurğasının kifoskoliozu anadangəlmə və ya qazanılmış vəziyyət ola bilər. Bu patologiya üçün belin formasının dəyişməsi xarakterikdir. Pozulmuş anatomiya bel nahiyəsində ağrı və diskomfortun, belin artmış yorulmasının yaranmasına meyllilik yaradır. Döş qəfəsi onurğa sütununun müstəvisinin patoloji dəyişməsi döş qəfəsinin deformasion dəyişikliklərinə səbəb olur ki, bu da ağciyərlərin və ürək əzələsinin funksional vəziyyətinə mənfi təsir göstərir. Bu səbəbdən insanda təngnəfəslik, ürək nahiyəsində ağrılar və ürək ritminin pozulmaları meydana çıxa bilər. Kifoskoliozlu pasiyentlərdə tez-tez ümumi zəiflik və tez yorulma inkişaf edir, bağırsağın funksional vəziyyəti də əziyyət çəkə bilər.
Kifoskolioz adətən skeletin aktiv böyümə ilə fərqləndiyi və pozulmaların asanlıqla yarana biləcəyi yeniyetməlik dövründə inkişaf edir. Xəstəliyə daha çox oğlanlar meyllidirlər, onlarda onurğa anomaliyası qızlara nisbətən 4 dəfə çox diaqnoz qoyulur.
Kifoskolioz xəstəliyinin diaqnostikası obyektiv müayinə və ən azı 2 proyeksiyada (düz və yan) aparılmış rentgenoqrafiya məlumatlarına əsaslanır. Çətin klinik vəziyyətlərdə kompüter və ya maqnit-rezonans tomoqrafiyasının aparılması göstərişdir.
Böyüklərdə kifoskoliozun müalicəsi həm konservativ, həm də cərrahi üsullarla aparıla bilər. Cərrahi müdaxiləyə ehtiyac ağır vertebral əyriliyi və ürək-ağciyər kompleksinin ikincili pozğunluqları zamanı yaranır.
Səbəbləri
Kifoskoliozun səbəbləri 2 kateqoriyaya bölünür – anadangəlmə və qazanılmış.
Anadangəlmə kifoskolioz fəqərələrin anormal quruluşu ilə əlaqədardır, bu da genetik mutasiyanın və ya bətndaxili sümükləşmənin pozulmasının nəticəsi ola bilər. Bir qayda olaraq, patologiya doğuşdan dərhal sonra deyil, bir neçə ay sonra (adətən yarım yaşında) aşkar edilir.
Qazanılmış kifoskoliozun səbəbləri aşağıdakı hallar ola bilər:
- birləşdirici toxuma komponentlərinin displastik vəziyyəti;
- D vitamini çatışmazlığından yaranan raxit;
- onurğa sütununun osteoxondropatik vəziyyəti;
- şiş zədələnməsi;
- Şeyerman-Mau patologiyası (genetik determinasiya olunmuş vəziyyətdir);
- nevromuskulyar kompartmentin pozğunluqları (miodistrofiya, iflic);
- immunitetin onurğa sütununun qığırdaq komponentini zədələdiyi autoimmun iltihab;
- onurğa sütununun sümük-əzələ strukturlarının inkişafının desinxronizasiyası.
Adətən qazanılmış kifoskolioz yeniyetməlik dövründə inkişaf edir.
Onurğa deformasiyasının inkişafı üçün risk amilləri hesab olunur:
- onurğaya artmış mexaniki təsir;
- skeletin sürətli böyüməsi;
- hərəkətsiz həyat tərzi;
- ofis masası arxasında düzgün olmayan oturuş;
- ağırlıq qaldırma.
Təsnifat
Əyriliyin ifadəliliyindən və kifoskoliozun əlverişsiz nəticələri riskindən asılı olaraq bu patoloji vəziyyətin 4 dərəcəsi ayırd edilir:
- Birinci dərəcə – qabarıqlıq bucağı 55 dərəcəni keçmir, fəqərələr yan müstəvidə bir qədər dönmüşdür.
- İkinci dərəcə – əyrilik bucağının böyüklüyü 65 dərəcəni keçmir, yan rotasiya daha əhəmiyyətli olur.
- Üçüncü dərəcə – əyrilik bucağının böyüklüyü 75 dərəcəyə çatır. Bu mərhələdə vertebral qambır formalaşır və döş qəfəsinin forması pozulur ki, bu da ürək və ağciyər tərəfindən funksional pozğunluqlara meyllilik yaradır.
- Dördüncü dərəcə – deformasiya bucağının böyüklüyü 75 dərəcəni keçir, döş qəfəsi orqanlarının anatomik-funksional pozğunluqları daha əhəmiyyətli olur.
Xarici görünüşünə görə kifoskolioz 2 tipə təsnif edilir:
- sağtərəfli, yan qövs sağda yerləşdikdə;
- soltərəfli, yan qövs solda lokallaşdıqda.
Mərhələlər
Kifoskoliozda həkim deformasiyanın iki komponentini ayrıca qiymətləndirir: arxaya əyilməni (kifozu) və yana əyilməni (skoliozu). Skolioz komponentinin dərəcəsi ayaq üstə çəkilmiş rentgen şəklində Cobb bucağına görə müəyyən edilir.
- Yüngül dərəcə (10–25°). Deformasiya kənardan az nəzərə çarpır. Böyümə dövründəki uşaq və yeniyetmələrdə mütəmadi müşahidə və müalicəvi gimnastika tövsiyə olunur.
- Orta dərəcə (25–45°). Çiyinlərin, kürək sümüklərinin asimmetriyası, qabırğa qabarıqlığı görünür. Skelet hələ böyüyürsə, adətən korset müalicəsi təyin edilir.
- Ağır dərəcə (45–50°-dən çox). Döş qəfəsi deformasiyaya uğrayır, tənəffüs funksiyası azala bilər. Belə əyriliklər böyümə başa çatdıqdan sonra da irəliləməyə meyillidir, buna görə cərrahi korreksiya məsələsinə baxılır.
Proqnoz üçün təkcə bucaq deyil, skeletin yetişkənlik dərəcəsi də vacibdir: aktiv böyümə dövründə əyrilik daha sürətlə arta bilər. Anadangəlmə fəqərə anomaliyalarında və nevromuskulyar xəstəliklərdə deformasiya kiçik bucaqlarda belə tez irəliləyə bilər.
Dərəcəni travmatoloq-ortoped müayinə və rentgenoqrafiyanın nəticələrinə əsasən müəyyən edir; dərəcə müalicə taktikasının seçiminə təsir göstərir.
Klinik mənzərə
Anadangəlmə kifoskolioz uşaqda yalnız yarım-bir yaşına çatdıqda nəzərə çarpır. İlkin mərhələdə arxa-yan əyrilik yalnız şaquli vəziyyətdə nəzərə çarpır. Patoloji prosesin proqressivləşməsi ilə qambır hətta üfüqi vəziyyətdə də nəzərə çarpır. Təxminən hər ikinci halda uşaqlıq yaşında kifoskolioz nevroloji pozğunluqlarla müşayiət olunur, ağır hallarda parezlərin inkişafı mümkündür. Buna görə də onurğa sütununun anormal quruluşunu vaxtında aşkar etmək və düzəldici tədbirləri vaxtında aparmaq vacibdir.
Yeniyetmələrdə qazanılmış kifoskolioz qambırlılıq, belin tez yorulması və ağrılarla təzahür edir. Bir qədər sonra onurğa sütununun anatomiyasının vizual pozulması müəyyən olunmağa başlayır. Deformasiyanın güclənməsi tənəffüs hərəkətlərinin məhdudlaşmasına gətirib çıxarır, nəticədə fiziki aktivlik zamanı güclənən təngnəfəslik yaranır.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Kifoskoliozun ilkin diaqnostikası onurğa sütununun obyektiv müayinəsi və palpasiyası məlumatları əsasında həyata keçirilir. Patoloji prosesin ilkin mərhələlərində dəyirmi bel müəyyən edilir (xəstəliyin proqressivləşməsi zamanı vertebral qambır meydana çıxır). İnkişaf edən deformasiya bədənin vəziyyətinin dəyişməsinə gətirib çıxarır – çiyinlər önə əyilir, bunun nəticəsində qarın presi əzələlərinin tonusu azalır. Ortoped müayinəni 2 vəziyyətdə aparır – bel maksimum dərəcədə düzəldildikdə, həmçinin yumrulandıqda. Əyrilik tərəfində qabırğalar arasındakı məsafələr azalmış, əks tərəfdə isə, əksinə, artmışdır.
Deformasiyanın ağırlıq dərəcəsini qiymətləndirmək üçün rentgenoloji müayinə aparılır. Onurğanın vəziyyətinin qat-qat öyrənilməsinə ehtiyac olduqda kompüter və ya maqnit-rezonans tomoqrafiyası aparılır.
Kompleks müayinə çərçivəsində təkcə kifoskoliozun dərəcəsini müəyyən etmək deyil, həm də döş qəfəsi orqanlarının vəziyyətini qiymətləndirmək, eləcə də vertebral əyriliyin mümkün səbəblərini aşkar etmək vacibdir. Ürəyin funksional vəziyyətini qiymətləndirmək üçün elektrokardioqrafiya və dopplerqrafiya ilə ürək əzələsinin ultrasəs skanlaşdırılması yerinə yetirilir. Xarici tənəffüsün kifayətliliyini müəyyən etməyə spiroqrafiya imkan verir. Kifoskoliozun mümkün səbəblərini aşkar etmək üçün qanda 25-hidroksixolekalsiferol, kalsium səviyyəsinin müəyyən edilməsi aparılır, revmoproblar və s. yerinə yetirilir. Patologiyanın irsi xarakterinə şübhə olduqda tibbi-genetik məsləhətləşmə göstərişdir.
Kifoskoliozlu pasiyenti təkcə travmatoloq-ortoped deyil, həm də əlaqədar mütəxəssislər – kardioloq, pulmonoloq, qastroenteroloq məsləhətləşir.
Müalicə
Kifoskoliozun müalicəsi əksər hallarda konservativ üsullarla aparılır. Belə yanaşma nə qədər erkən tətbiq edilərsə, nəticələr bir o qədər yaxşı olur. Lakin bəzi hallarda cərrahi müdaxilə göstərişdir (mümkün əks-göstərişlər mütləq nəzərə alınmaqla).
Konservativ müalicə adətən aşağıdakı istiqamətlərdən ibarətdir:
- duruşu düzgün vəziyyətdə saxlayan və onurğa sütununa düşən yükü azaldan, həmçinin fəqərələrin mərhələli şəkildə ən fizioloji vəziyyətə çevrilməsinə kömək edən xüsusi ortopedik korsetlərin taxılması;
- fərdi seçilmiş müalicəvi gimnastika kompleksinin yerinə yetirilməsi (gimnastika kompleksinin tərtibini müalicəvi bədən tərbiyəsi üzrə mütəxəssis aparır).
Konservativ müalicə proqramı kifoskoliozun ifadəliliyi ilə müəyyən edilir. Belə ki, birinci dərəcə deformasiyada düzgün seçilmiş məşq kompleksi yaxşı terapevtik nəticəyə nail olmağa imkan verir, ikinci dərəcədə isə adətən məşqlər fiksasiyaedici korsetin taxılması ilə birləşdirilir.
Kifoskoliozlu pasiyentlərin müalicə proqramına əzələ kompartmentinin funksional vəziyyətini yaxşılaşdırmağa imkan verən müalicəvi masajın daxil edilməsi tövsiyə olunur. Əhəmiyyətli terapevtik nəticəyə nail olmaq üçün masajlar hər 3-6 ayda bir kurslarla (10-15 prosedur) aparılır.
Kifoskolioz olduqda cərrahi müdaxilə aşağıdakı hallarda göstərişdir:
- vertebral deformasiyanın dördüncü dərəcəsi;
- davamlı ağrı sindromu;
- döş qəfəsinin həyat üçün vacib orqanlarının funksiyasının pozulması;
- davamlı nevroloji pozğunluqlar.
Klinik vəziyyət nəzərə alınmaqla optimal cərrahi müalicə həcmi seçilir. Cərrahi korreksiyanın əsas növü onurğanın mərhələli rekonstruksiyası ilə fiksasiyaedici metal konstruksiyaların implantasiyasıdır.
Reabilitasiya
Cərrahi müdaxilədən sonra vaxtında kompleks reabilitasiyaya başlamaq vacibdir. O, müalicəvi bədən tərbiyəsi məşqlərindən, fizioprosedurlardan və masajdan ibarət olmalıdır. Sümük toxumasının regenerasiyasından sonra müalicəvi üzgüçülüklə məşğul olmaq faydalıdır.
Profilaktika
Ortopediyada qəbul edilmiş qaydaya görə, onurğa sütununun anatomiyasının bərpası uşağın 14-15 yaşına qədər, yəni skeletin aktiv böyümə mərhələsi başa çatana qədər aparılmalıdır. Konservativ kompleks müalicəyə vaxtında başlanıldıqda birinci-ikinci dərəcəli kifoskolioz ilə kökündən mübarizə aparmaq mümkün olur.
Yadda saxla!
Onurğanın normal anatomiyası şaquli yükü azaltmaq üçün nəzərdə tutulmuş bir neçə fizioloji əyriliyin mövcudluğunu nəzərdə tutur. Qeyd etmək lazımdır ki, normal əyriliklər yalnız sagittal müstəvidə mövcuddur və yan proyeksiyada görünür; ön-arxa (frontal) proyeksiyada isə sağlam onurğa düz olmalıdır, burada istənilən yan əyrilik skoliozdur. Qabarıqlığı arxaya yönəlmiş əyrilik kifoz adlanır (norma daxilində o, döş nahiyəsində yerləşir). Qabarıqlığı önə yönəlmiş əyrilik lordoz adlanır və bel və boyun nahiyəsində müşahidə olunur. Fizioloji kifoz patoloji kifozdan onunla fərqlənir ki, əyrilik bucağı 45 dərəcəni keçmir. Patoloji kifoz skolioz ilə birləşə bilər — bu vəziyyət kifoskolioz adlanır. Kifoskoliozun sadə sözlərlə nə olduğunu belə izah etmək olar.
Uşaqlarda və yeniyetmələrdə əyrilik sürətli böyümə dövründə irəliləyə bilər, buna görə müayinəni təxirə salmayın. Aşağıdakı hallarda ortopedə müraciət edin:
- çiyinlərin, kürək sümüklərinin və ya bel üçbucaqlarının asimmetriyası;
- qabağa əyiləndə kürəyin bir tərəfində «qabırğa donqarı»;
- getdikcə artan kürək əyilməsi, davamlı bel və kürək ağrısı.
Əyriliklə yanaşı ayaqlarda keyimə, zəiflik, sidik və ya nəcis saxlamanın pozulması, həmçinin ağır əyrilikdə təngnəfəslik yaranarsa, gecikmədən həkimə müraciət edin.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
