Qızılca yüksək yoluxucu virus infeksiyasıdır; yetkinlərdə qızdırma, öskürək, rinit, konyunktivit və səpki ilə gedə, ciddi ağırlaşmalar yarada bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Morbilli
Xəstəlik haqqında
Qızılca virusu bütün selikli epiteli və dəri örtüyünü zədələyir. O, bədənin bioloji mayelərində və selikli qişalarda olur. Orqanizmdən kənarda ultrabənövşəyi şüaların təsiri altında və mühit (tüpürcək) quruduqda tez məhv olur. Əlverişli şəraitdə havada 2–3 saat yaşayır.
Buruna və ya ağıza düşərək virus selikli qişalara daxil olur və limfa düyünlərinə miqrasiya edir, orada fəal çoxalır. 3 gün sonra o, qan vasitəsilə yayılır. İnkubasiya dövrü ərzində selikli epitelin bütün tiplərini — gözləri, ağız boşluğunu, tənəffüs yollarını, mədə-bağırsaq traktını zədələyir. Virus orqanizmin immun yenidənqurulmasına və xroniki xəstəliklərin kəskinləşməsinə səbəb olur.
Böyüklərdə qızılcanın inkubasiya dövrü dəyişkəndir — 9 gündən 11 günədək. Virus yoluxmuş şəxsdə inkubasiyanın son 2–4 günündə və səpgi yarandıqdan sonrakı 4–10 gün ərzində fəal ifraz olunur; bu, xəstəliyin gedişinin xarakterindən asılıdır.
Yetkin insanda qızılca həm peyvənddən, həm də əvvəllər keçirilmiş xəstəlikdən sonra formalaşmış spesifik ömürlük immunitet olduqda təzahür etməyə bilər.
Səbəbləri
Qızılcanın səbəbi peyvəndin və spesifik immunitetin olmaması nəticəsində virusla yoluxmadır. Peyvənd olunmuş insanlarda xəstəlik inkişaf etsə belə, yüngül və ağırlaşmasız keçir. Peyvənd olunmamış və ya peyvənd kursunu tam keçməmiş şəxslərdə spesifik immunitet olmaya və ya kifayət qədər olmaya bilər.
Təsnifat
Qızılca tipik və atipik ola bilər. İkinci növ bir neçə yarımnövə bölünür.
- Vaksinə qarşı spesifik reaksiya.
- Mitiqasiya olunmuş qızılca − selikli qişalarda səpgi olmadan zəifləşmiş gedişat. Yoluxmuş şəxslə təmasdan sonra operativ şəkildə görülən profilaktik tədbirlər zamanı yaranır.
- Abortiv forma – hərarət və digər simptomlar yalnız ilk 1-2 gün ərzində meydana çıxır, bundan sonra səpgi özbaşına yox olur.
- Simptomsuz qızılca – spesifik simptomlar olmadan KRVİ (kəskin respirator virus infeksiyası) tipində gedir. Virusu qan analizi ilə aşkar etmək mümkündür.
Yetkin insanlarda xəstəliyin aqqravasiya olunmuş gedişatı da mümkündür – çox ağır, hətta ölümlə nəticələnə bilər. Bu, intoksikasiyanın ifadəli simptomları, hemorragik sindromla müşayiət olunur. Daxili orqanlar da daxil olmaqla çoxsaylı qansızmalar yaranır. Təcili hospitalizasiya tələb olunur. Ölümlə nəticələnə bilər.
Klinik mənzərə
Yetkinlərdə qızılcanın ilk simptomları respirator xəstəliklərin əlamətlərini xatırladır:
- göz qapağının qızarması;
- burun nəfəsinin çətinləşməsi;
- daimi subfebril hərarət.
İnsanın iştahası azalır, o, artan zəiflik hiss edir. Yuxusuzluq yaranır, alt göz qapaqları şişir, gözlərdə qum hissi əmələ gəlir. İlkin mərhələdə qızılcanı adi KRVİ və ya qripdən fərqləndirmək çətin olur. Qızılca inkişaf etdikcə yetkinlərdə digər simptomlar meydana çıxır:
- boğazda qıcıqlanma;
- quru öskürək;
- qarında ağrılar;
- nəfəs darlığı;
- diareya;
- şüurun karıxması mümkündür.
Xarakterik əlamət bütün bədəndə səpgilərin olmasıdır. Onlar 3-4-cü gün qulaqarxası nahiyədən başlayaraq meydana çıxır, sonra üzə keçir. Ən son baldır və pəncələr səpgi ilə örtülür. Ovuclar və ayaq altları zərər çəkmir.
Yetkinlərdə qızılca zamanı səpgi zahirən bütün bədəndə bir-birinə birləşən qırmızı ləkələr şəklində görünür. Yaxından baxdıqda ləkələrin ortasında dəri səthindən bir qədər qalxmış papulaları görmək olar; içi maye ilə dolu qabarcıqlar qızılca üçün xarakterik deyil. Onların meydana çıxması ilə intoksikasiya simptomları güclənir. Temperatur 39-40⁰-yə qədər qalxır.
3-4 gündən sonra səpgilər solğunlaşır, sonra papulaların yerində qonur ləkələr qalır, onlar quruyur və soyulur. Ənsədə, boyunda, qoltuqaltı nahiyədə limfa düyünləri həssaslaşır. Taxikardiya, təzyiqin düşməsi xarakterikdir. Bundan 1-2 həftə sonra sağalma baş verir.
Yetkinlərdə qızılcanın səpgidən başqa tipik təzahürləri bunlardır:
- konyunktivit: şişmiş göz qapaqları ilə qırmızı gözlər;
- şişkin üz;
- quru çatlamış dodaqlar;
- ödemli burun.
Ağızda damaq selikli qişasında diametri 3-5 mm olan qırmızı ləkələr əmələ gəlir. 2-3 gündən sonra onlar birləşərək bütöv qızarıqlıq əmələ gətirir. Yanaqların selikli qişasında xırda ağ nöqtələr nəzərə çarpır, onlar meydana çıxdıqdan sonra 2-3 gün qalır.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Qızılca diaqnozu laboratoriya müayinələrinin nəticələri əsasında qoyulur.
- Qan və sidiyin ümumi klinik analizi.
- Qanın biokimyəvi analizi.
- İFA (ELISA) üsulu ilə antitellərə görə qanın serologiya analizi və PZR üsulu ilə qızılca virusunun aşkarlanması. Törədicini serebrospinal mayedən, burun-udlaq selikli qişasından götürülmüş yaxmalardan, sidikdən də aşkar etmək mümkündür.
Ağırlaşmalar inkişaf etdikdə əlavə müayinələr təyin olunur.
Müalicə
Yetkinlərdə qızılcanın müalicəsi stasionarda, xüsusi infeksion boksda aparılmalıdır. Spesifik terapiya tədbirləri mövcud deyil. Xəstəliyin yüngül formasında vitaminləşdirilmiş, qıcıqlandırıcı olmayan içkilərin daha çox qəbul edilməsi tövsiyə olunur.
Xəstəliyin ağır gedişində xəstəyə infuzion terapiya aparılır, bəlğəmgətirici vasitələr, ürək əzələsinin tonusunu saxlamaq üçün preparatlar, ağız və burun üçün antiseptik qarqara və yuma vasitələri təyin olunur. Bəzi hallarda qızılcaya qarşı immunoqlobulin yeridilir.
Xəstə xəstəxanadan səpgilər kəsildikdən ən azı 5 gün sonra evə buraxılır. Sağalmadan sonra dispanser müşahidəsi mütləqdir. Yüngül hallarda bu müddət 1 ay, ağır hallarda isə 2 ilə qədər təşkil edir.
Profilaktika
Yetkinlərdə qızılcanın profilaktikasının yeganə etibarlı üsulu peyvənddir. Yetkinlərə monovaksin ilə revaksinasiyadan keçmək tövsiyə olunur. Vaksinasiya ən azı 4 həftə fasilə ilə 2 dəfə aparılır.
Spesifik immunitetin mövcudluğunu dəqiqləşdirmək üçün lgG antitellərinə və virusun özünə qan analizi vermək olar. Müayinə orqanizmin yoluxmuş şəxslə təmasda xəstəliyə nə dərəcədə müqavimət göstərə biləcəyini göstərəcək.
Peyvənddən sonra ilk 4 gündə silinmiş simptomlar meydana çıxa bilər: hərarət, öskürək, burun axması, cüzi səpgi. Vəziyyəti yüngülləşdirmək üçün hərarət salan vasitə köməklik edər.
Əgər peyvənd və spesifik immunitet yoxdursa, yoluxmuş şəxslə təmas baş veribsə, qızılcaya qarşı immunoqlobulin yeridilməsi üçün həkimə müraciət etmək olar. Preparat virusun inkişafına imkan verməyəcək passiv immunitet formalaşdıracaq. O, aktivləşməyə başlasa belə, xəstəlik ifadəli simptomlar və ağırlaşmalar olmadan keçəcək.
Yadda saxla!
Yetkin insanlar xəstəliyi uşaqlardan xeyli ağır keçirirlər. İkincili infeksiyaların qoşulması, iltihab, xroniki xəstəliklərin kəskinləşməsi xarakterikdir. Yetkinlərdə qızılca xəstəliyinin nəticələri olduqca təhlükəli ola bilər.
- Miokardit;
- Qlomerulonefrit;
- Hepatit;
- Stomatit;
- Enterokolit (bağırsağın iltihabı);
- Boğulmaya qədər gətirib çıxaran selikli qişa ödemi;
- Korluğa və eşitmə itkisinə səbəb ola bilən göz və qulaq infeksiyaları;
- Virus meninqoensefaliti – beyin qişalarının iltihabı. Təxminən 1000 hadisədən 1-də rast gəlinir. Ağır gedişlidir və ölümlə nəticələnə bilər, sağ qalanlarda isə çox vaxt eşitmə itkisi və digər nevroloji pozuntular qalır;
- Sklerozlaşdırıcı panensefalit – beyin hüceyrələrinin tədricən dağılması. Bu ağırlaşma xəstəlikdən 5-10 il sonra inkişaf edir. Virus orqanizmdə qalır, immunitetdən gizlənir, sonra aktivləşərək mərkəzi sinir sisteminə zərbə vurur. Xəstəlik demensiyaya və qaçılmaz ölümlə nəticələnməyə gətirib çıxarır.
Yetkinlərdə qızılcanın müalicəsinə vaxtında başlansa belə, müşayiətedici xəstəliklərin olması səbəbindən xəstəliyin gedişatı gözlənilməz ola bilər. Özünü qorumağın yeganə yolu peyvənddir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Yaz ovqatsızlığı və avitaminozla mübarizə aparırıq
Uzun müddət gözlədiyimiz yaz gəldi. Onu çoxdan gözləyirdik, günəş, yaxşı əhval-ruhiyyə və yaxşı özünühissetmə çatışmırdı. Qış ərzində bir…
İstiqamət: Terapiya
Hospitalizasiya - nə qədər davam edir, növləri və qaydaları
Hospitalizasiya — pasiyentin diaqnostika, terapiya və müşahidə üçün tibb müəssisəsinin stasionarında yerləşdirilməsidir. O, təcili və planlı olur. Növlərin…
İstiqamət: Terapiya / Ümumi cərrahiyyə
Stasionar - yardım növləri, gün rejimi və çıxarış zamanı tövsiyələr
Stasionar yardım səhiyyə sisteminin ayrılmaz hissəsidir və pasiyentlərə lazımi müalicə və qulluğu təmin etmək üçün nəzərdə tutulub.
İstiqamət: Terapiya / Ümumi cərrahiyyə
Pap-test nəticəsi nəyi göstərir, nəyi göstərmir?
Pap-test uşaqlıq boynu hüceyrələrini qiymətləndirir. Nəticənin normal və ya qeyri-normal olması gələcək nəzarətə təsir edir, lakin bütün ginekoloji…
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Preventiv tibb
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
