Miqren təkrarlanan baş ağrısı tutmaları və nevroloji simptomlarla gedən birincili baş ağrısı xəstəliyidir. Aura ilə və ya aurasız ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Migraena
Xəstəlik haqqında
Adı fransız mənşəli «migraine» sözündən gəlir və «başın yarısı» deməkdir. Miqren zamanı ağrı adətən birtərəfli olur, lakin yayılmış da ola bilər. Statistikaya görə, patologiya bu və ya digər formada əhalinin 15 faizində müşahidə olunur. Tutmaların səbəbi baş beynin fəaliyyətinin pozulmasıdır; onun mexanizmi hələ də dəqiq öyrənilməyib.
Müəyyən edilib ki, miqreni olan pasiyentlərdə sinir sistemi artmış oyanıcılığı ilə fərqlənir. Onların beyin hüceyrələri qıcıqlandırıcılara daha kəskin reaksiya verir və elektrik aktivliyini artırır. Nəticədə üçlü sinirin hiperstimulyasiyası baş verir, baş beyin damarlarını genişləndirən CGRP peptidi ifraz olunur. Yerli ödem yaranır və iltihabi hüceyrələri cəlb edir. Onlar beynin ağrı reseptorlarını stimullaşdırır — tutma başlayır.
Auranın yaranma təbiəti hələ də öyrənilmə mərhələsindədir. Elm izah edə bilmir ki, nə üçün bir sıra hallarda insanlar tutmanın yaxınlaşmasını bir neçə saat, hətta bir neçə gün əvvəl hiss edirlər.
Epizodların pik tezliyi 20–30 yaşa düşür. Qadınlarda hormonal tənzimlənmənin xüsusiyyətlərinə görə miqren kişilərə nisbətən 2 dəfə çox rast gəlinir.
Səbəbləri
Miqren çoxfaktorlu patologiyadır. Tutmalar baş beynin qanla təchizatının xüsusiyyətləri, hormonal fon, irsiyyət ilə şərtlənə bilər. Hər iki valideyndə miqren olduqda uşağın xəstələnmə ehtimalı 90%-dir.
Patologiyanın əsas səbəbləri:
- üçlü sinirin anormal aktivliyi;
- beynin bərk qişasında qan axınının pozulması;
- serotonin çatışmazlığı: qadınlarda bu, adətən estrogen səviyyəsinin azalması ilə əlaqədar yaranır; serotonin çatışmazlığı fonunda damarlar genişlənir, ağrı reseptorlarını qıcıqlandırır;
- ürək patologiyaları;
- artmış narahatlıq, psixikanın hərəkətliliyi.
Tutmanı istənilən qıcıqlandırıcılar: işıq, səs, psixoemosional gərginlik, çox güclü qoxu, spirtli içki və ya qəhvə qəbulu və s. provoke edə bilər.
Təsnifat
Əvvəlki və müşayiət edən əlamətlərdən asılı olaraq patologiyanın aşağıdakı tipləri ayırd edilir:
- auralı (halların 25%-i): tutmadan əvvəl xəbərçilər kompleksi baş verir;
- aurasız (halların 75%-i); ağrı epizodu xəbərçi simptomlar olmadan baş verir;
- bazilyar: tarazlıq və hərəkət koordinasiyasının pozulması müşahidə olunur;
- göz miqreni (retinal): tutma zamanı xəstənin görməsi nəzərəçarpacaq dərəcədə pisləşir.
- hemipleqik: bədənin bir tərəfində zəiflik xarakterikdir.
Xəstəlik həmçinin gedişatın xarakterinə, epizodların tezliyinə və müddətinə görə də təsnif olunur.
- Xroniki miqren – ayda 15-dən çox tutma.
- Miqren statusu – bir-birinin ardınca 3-5 gün ərzində davam edən, başgicəllənmə və qusma ilə müşayiət olunan ağrı epizodları. Onlar arasındakı fasilə 12 saatdan çox olmur. Temperaturun yüksəlməsi, şüurun karıxması mümkündür.
- Menstrual miqren. Yalnız qadınlarda tsiklik qanaxmalar zamanı və ya onlardan 3 gün əvvəl baş verir.
Nadir hallarda infarkt və ya insult şəklində ağırlaşmalar baş verir. Tutmalar zamanı ürəyin və ya baş beynin qanla təchizatı pozulur.
Uşaqlarda abdominal miqrenin təzahürləri qeyd olunur. Onlar üçün göbək ətrafında və ya orta xətt boyunca yerləşən küt ağrı xarakterikdir. Vəziyyət 3 günə qədər davam edə bilər, çox vaxt ürəkbulanma, avazıma, qusma ilə müşayiət olunur. Həzm sisteminin işində pozğunluq olmur.
Klinik mənzərə
Miqrenin klassik klinik mənzərəsi – kəllənin sol və ya sağ tərəfindən yaranan intensiv, nəbz kimi vuran baş ağrısıdır. Tutmadan əvvəl prodromal faza baş verir. Əlamətlər adətən 2 saat əvvəldən görünür. Xəstə aşağıdakı simptomları qeyd edə bilər:
- ödemlər və üşütmə;
- yuxululuq və yorğunluq;
- diqqətin cəmlənməsinin azalması;
- narahatlıq;
- doymaz aclıq hissi;
- apatiya;
- ishal;
- qəbizlik.
Sonra miqrendən əziyyət çəkən insanların təxminən üçdə birində 10 dəqiqədən 2 saata qədər davam edən aura baş verir. Simptomlar ardıcıl olaraq yaranır.
- Gözlərin qarşısında «milçəklərin», qara ləkələrin, sınıq xətlərin görünməsi, ayrı-ayrı görmə sahələrinin itməsi.
- Əllərdən başlayaraq çiyinlər vasitəsilə üzə yayılan dəri keyimə hissi.
- Nitq pozğunluqları.
Qulaqlarda küy, şüurun bulanması, başgicəllənmə baş verə bilər. Bəzilərində iybilmə pozulur, dil və dodaqlar keyiyir, ətraf aləmin və özünün qavranılması təhrif olunur.
Auranın ardınca 3 günə qədər davam edən tutma başlayır. Güclü miqren zamanı insan danışa bilmir, ətrafdakı təsirləyicilərə reaksiya verə bilmir. Başın parçalanması hissi yaranır. İşıqdan gözlər ağrıyır, qusma baş verir.
Tutmadan sonra orta hesabla 1-2 gün davam edən postdromal faza başlayır. Vəziyyət məxmurluq halını xatırlada bilər: yüngül şüur karıxması və başgicəllənmə, qalıq baş ağrıları. Təkrarlanan əsnəmə, ishal baş verə bilər.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnostika xəstənin baş ağrısının xarakteri, əvvəlki, habelə müşayiət edən simptomlar barədə ətraflı sorğu-sual olunması ilə başlayır. Neyrovizualizasiya üsulları (MRT, KT, dupleks skanlaşdırma, elektroensefaloqrafiya) informativ deyil. Onlar miqren üçün xarakterik olan spesifik dəyişiklikləri göstərmir, lakin güclü ağrıların digər səbəblərini – şişləri, damar pozğunluqlarını aşkarlaya bilər.
Müalicə
Miqrenin müalicəsi üçün təyin edilən dərmanlar:
- QSİƏP – yüngül və ya orta ağırlıqlı tutmaları aradan qaldırmağa kömək edir;
- qusmaya qarşı preparatlar – qusma reflekslərini aradan qaldırmaq üçün;
- güclü təsirli resept analgetikləri – ağır tutmalar zamanı.
Miqreni dayandırmaq üçün ixtisaslaşdırılmış preparatlar triptanlardır. Təsiredici maddə serotonin reseptorlarını aktivləşdirir, bunun sayəsində CGRP mediatorunun ifrazı boğulur. Beləliklə, patoloji zəncirin əsas həlqəsi bloklanır. Preparatlar iltihabi reaksiyanı və baş beyin damarlarının divarlarının keçiriciliyini azaldır, ağrı hissiyyatının dərəcəsini aşağı salır.
Triptanın növünü həkim hər bir xəstə üçün fərdi qaydada seçir. Dərman yalnız tutmanın ilk dəqiqələrində və prokinetiklərlə birgə qəbul edildikdə effektivdir.
Köməkçi üsul kimi fizioterapiya tətbiq olunur. Dərmanlara yaxşı alternativ, dəri vasitəsilə supraorbital sinirin (üçlü sinirin şaxəsi) stimulyasiyası üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi aparatdır. Cihaz alına taxılan çənbər şəklindədir. Tutmaların dayandırılması və beyin qabığında metabolizmin bərpası üçün proqramı var. Hamilə qadınlarda miqrenin müalicəsi üçün uyğundur.
Profilaktika
Miqrenin özünün spesifik profilaktikası mövcud deyil. Yalnız sinir sisteminin ümumi vəziyyətinə təsir etmək mümkündür:
- kifayət qədər yatmaq;
- streslərdən qaçmaq;
- tam qidalanmaq;
- bədənə mütəmadi olaraq mülayim fiziki yüklər vermək.
Artıq mövcud olan tutmaların tezliyini azaltmaq üçün həkim xəstəyə damargenişləndirici vasitələr, erqotaminli sedativ preparatlar, nootroplar, alfa-adrenoblokatorlar seçə bilər. Antidepressantlar və antikonvulsantlar kəskinləşmələrin qarşısını almağa və onların ifadəliliyini azaltmağa kömək edir.
Yadda saxla!
Miqren tutmalarını insultdan, meningitdən, beyin qanaxmasından fərqləndirmək vacibdir. Təcili yardım çağırılmasını tələb edən simptomlar kombinasiyası:
- qıcolmalar;
- 38 dərəcədən yuxarı temperatur;
- başlanğıcdan 10 dəqiqə ərzində ağrının güclənməsi;
- əllərin, üz əzələlərinin iflici.
Tutma kəllə-beyin travmasından sonra baş veribsə, xüsusilə təhlükəlidir.
İnfeksiyaları, şişləri, damar pozğunluqlarını istisna etmək üçün istənilən baş ağrıları zamanı həkimə müraciət etmək lazımdır. Bir çoxları miqreni gərginlik ağrıları ilə qarışdırır. Sonuncular sıxıcı, dar sarğı tipli xarakteri ilə fərqlənir.
Miqren tutmaları vaxtında diaqnostika ilə uğurla nəzarətdə saxlanılır. Terapiya olmadan onlar tezləşəcək və uzanacaq. Bir çoxları özbaşına müalicə kimi qeyri-steroid iltihabəleyhinə və analgetik preparatları nəzarətsiz qəbul edir. Bu, ləğvetmə sindromunun inkişafı riski yüksək olduğundan təhlükəlidir. Bundan əlavə, belə müalicə fonunda ağrılar daimi, xroniki xarakter ala bilər.
Əlaqəli Xəstəliklər
Faydalı Məqalələr
Xroniki miqren
Miqren qadınlarda daha tez-tez rast gəlinir. Adətən ilk dəfə yeniyetməlik və gənclik illərində özünü göstərir, orta yaşlarda tutmaların…
İstiqamət: Sefalgologiya
Mövzu üzrə məqalələr
Epilepsiya ilə hamiləlik: dərmanı dayandırmadan təhlükəsiz plan qurmaq
Epilepsiyası olan bir çox qadında hamiləlik uğurla davam edə bilər. Bunun üçün tutmaların nəzarəti və dərmanların hamiləliyə uyğunluğu…
İstiqamət: Nevrologiya / Ginekologiya
Dağınıq skleroz nədir: xəstəlik, onun səbəbləri və təzahürləri barədə sadə dillə
Dağınıq skleroz (DS) – autoimmun mənşəli xroniki xəstəlikdir; bu zaman immun sistemi sinir sistemini yad kimi qəbul edir…
İstiqamət: Nevrologiya
Başgicəllənmə
Başgicəllənmə. İnsana ətrafındakı əşyaların və (ya) öz bədəninin müəyyən istiqamətə hərəkət etdiyi və ya fırlandığı təsəvvürünü yaradan vəziyyət…
İstiqamət: Nevrologiya
İnsult öncəsi vəziyyət (mini-insult)
İnsult öncəsi vəziyyət — beyin qan dövranının müvəqqəti pozğunluqları kompleksidir və o, əsl insultun inkişafı riskinin yüksək olduğunu…
İstiqamət: Nevrologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
