Kəskin qlomerulonefrit — klinik əlamətləri, səbəbi və ağırlıq dərəcəsinə uyğun olaraq diaqnostika və müalicə tələb edən tibbi vəziyyətdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Böyrək klubcuqlarının kəskin iltihabı
Xəstəlik haqqında
Qlomerulonefritin inkişafı böyrək klubocuqlarına fiksasiya olunan immun komplekslərin əmələ gəlməsi ilə başlayır. Bu, komplement sisteminin aktivləşməsinə, trombositlərin aqreqasiyasına və klubocuğun əsasını təşkil edən kapillyarların daxili döşənəsinin birbaşa zədələnməsinə gətirib çıxarır.
Kəskin qlomerulonefrit aşkar simptomlar olmadan (laboratoriya müayinəsinin nəticələrinə görə aşkar edilir) keçə bilər və ya sidikdə görünən dəyişikliklər, bel nahiyəsində diskomfort, ödemlər, təzyiqin yüksəlməsi, zəiflik, tez yorulma və s. ilə təzahür edə bilər.
Böyrəklərdə autoimmun prosesin müalicəsi dietik qidalanma prinsiplərinə əməl olunmaqla medikamentoz üsulla aparılır. Terapiyaya vaxtında başlandıqda xəstəliyin proqnozu əlverişlidir – sağalma baş verir. Qlomerulonefritin az simptomlu gedişi və gecikmiş diaqnostika zamanı kəskin iltihab xroniki böyrək çatışmazlığının tədricən formalaşması ilə xroniki formaya keçə bilər.
Səbəbləri
Kəskin qlomerulonefritin ən çox rast gəlinən səbəblərindən biri β tipli hemolitik streptokokkun səbəb olduğu bakterial infeksiyadır. Bu, streptokokk faringiti, angina və ya dəri iltihabı ola bilər. Adətən, meylli şəxslərdə böyrək klubocuqlarında autoimmun proses faringitdən təxminən 1–3 həftə, dəri infeksiyasından isə 3–6 həftə sonra inkişaf edir.
Hesab edilir ki, autoimmun cavabın ehtimalı müəyyən genlərlə bağlı ola bilər.
Streptokoklardan başqa kəskin qlomerulonefritin səbəbi stafilokoklar və pnevmokoklar ola bilər. Böyrəklərdə autoimmun proses septik endokardit, ağciyər iltihabı, kəskin virus infeksiyaları, parazitar xəstəliklərdən sonra inkişaf edə bilər. Bəzən qlomerulonefritin səbəbi immun sisteminin dərman preparatlarına, vaksinlərə və ya üzvi həlledicilərə qarşı artmış həssaslığıdır.
Orqanizmin ümumi soyuqlaması patoloji reaksiyalar zəncirini işə salan mühüm başladıcı amil kimi çıxış edə bilər.
Təsnifat
Kəskin qlomerulonefritin klinik təsnifatı xəstəliyin aşağıdakı variantlarının ayrılmasını nəzərdə tutur:
- az simptomlu – böyrək klubocuqlarının zədələnməsinin laboratoriya və alət əlamətləri ilə birlikdə minimal klinik təzahürlər;
- sidik sindromu ilə – patoloji dəyişikliklər ümumi sidik analizində aşkar edilir;
- nefrotik sindromla, bu zaman sidiklə zülalın böyük itkisi baş verir və əhəmiyyətli ödem sindromu inkişaf edir;
- hipertonik sindromla – böyrək klubocuqlarının zədələnməsi fonunda renin-angiotenzin sisteminin aktivləşməsi baş verir ki, bu da arterial təzyiqin yüksəlməsi ilə müşayiət olunur.
Klinik mənzərə
Aşağıdakı simptom və vəziyyətlər kəskin qlomerulonefritin inkişafına işarə edə bilər:
- əllərin, ayaqların və üzün ödemi, xüsusilə birgə olduqda (böyrək ödemləri, adətən, səhərdən mövcud olur, axşama doğru güclənir);
- ayrılan sidik həcminin azalması (oliqurya);
- ürəkbulanma, ümumi zəiflik;
- bel nahiyəsində intensiv olmayan ağrılar (yalnız xəstəliyin ilk günlərində müşahidə oluna bilər);
- arterial təzyiqin yüksəlməsi ilə bağlı baş ağrısı, baş gicəllənməsi;
- təngnəfəslik;
- sidiyin qırmızı rəngə boyanması.
Kəskin qlomerulonefritin diaqnostikası üçün vacibdir ki, bu əlamətlər gözlənilmədən – potensial provokator amilin (kəskin infeksiya, dərman preparatının qəbulu və ya aparılmış vaksinasiya) təsirindən bir neçə həftə sonra yaranır.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
«Böyrək» simptomları (ödemlər, yüksək təzyiq və s.) olduqda həkim ümumi klinik sidik analizinin aparılmasını tövsiyə edir. Qlomerulonefrit zamanı sidikdə adətən artmış zülal, eritrosit və silindr miqdarı aşkar edilir. Leykositlərin miqdarı da normadan artıq ola bilər, lakin bu əlamət qlomerulonefrit üçün patoqnomonik deyil. Ümumi qan analizi də skrininq diaqnostika proqramına daxildir. Böyrəklərin kəskin iltihabı zamanı eritrositlərin çökmə reaksiyasının sürətlənməsi müəyyən edilə bilər. Qanın biokimyəvi analizində ümumi zülal miqdarının azalması və kreatinin səviyyəsinin yüksəlməsi müəyyən edilə bilər.
İmmunoloji diaqnostikanın aparılması böyrək problemlərinin autoimmun mənşəyini aşkar etməyə imkan verir. Belə ki, anti-O-streptolizin, streptokokk antigeninin artmış miqdarı və komplementin konsentrasiyasının azalması müəyyən edilir. Sidik sisteminin digər xəstəliklərini istisna etmək üçün genişləndirilmiş diaqnostika proqramına ultrasəs skanlaması və ekskretor uroqrafiya daxil ola bilər.
Tipik hallarda kəskin qlomerulonefrit üçün aşağıdakı əlamətlər xarakterikdir:
- kəskin infeksiya epizodundan və ya digər provokasiyaedici amilin təsirindən ən azı 2 həftə sonra başlanğıc;
- böyrək klubocuqlarının zədələnməsi üçün tipik olan, ümumi sidik analizində ilk dəfə qeydə alınmış dəyişikliklər;
- arterial təzyiqin dövri yüksəlməsi;
- ödemin yaranması;
- anamnezdə böyrək patologiyasının olmaması;
- antistreptolizin antitellərinin müəyyən edilən titrləri.
Kəskin qlomerulonefritin uzunmüddətli gedişində böyrəyin punksion biopsiyasının aparılması tələb oluna bilər. Morfoloji müayinənin nəticələri həkimə sitostatiklərlə aktiv əksiltihab terapiyasına başlamaq üçün göstərişləri vaxtında müəyyən etməyə kömək edir.
Müalicə
Kəskin qlomerulonefritin müalicəsinin əsasını stasionarda başlanılan, sonra isə ambulator şəraitdə davam etdirilən konservativ terapiya təşkil edir. Kəskin prosesin sönməsinə qədər fiziki aktivliyin məhdudlaşdırıldığı müalicə-mühafizə rejimi tövsiyə olunur.
Kəskin qlomerulonefritdə antibiotiklər yalnız xəstəliyin inkişafı ilə bakterial infeksiya arasında səbəb-nəticə əlaqəsi təsdiqləndiyi hallarda təyin edilir. Seçim preparatları penisillin və ya yarımsintetik penisillinlərdir.
Postinfeksion kəskin qlomerulonefritdə müalicə əsasən simptomatikdir, immunosupressiya adətən tələb olunmur. Kortikosteroidlər və ya sitostatik preparatlar yalnız ağır, sürətlə proqressivləşən gedişdə nefroloq tərəfindən təyin edilə bilər. Kompleks müalicə proqramına həmçinin böyrək klubocuqlarında trombların əmələ gəlməsinin qarşısını almağa kömək edən antiaqreqantlar və antikoaqulyantlar da daxil ola bilər. Maye ləngiməsi, ödem və arterial təzyiqin yüksəlməsi zamanı sidikqovucu vasitələr (əsasən ilgək diuretikləri) əsas müalicə vasitələrindən biridir.
Konservativ terapiya klinik təzahürlərin xarakterindən asılı olan simptomatik müalicə ilə tamamlanır:
- yüksəlmiş arterial təzyiqin aşağı salınması – hipotenziv vasitələr;
- ifadəli hematuriya (sidiklə eritrosit itkisi) ilə mübarizə – qankəsici vasitələr;
- böyrəklərin kəskin çatışmazlığı ilə mübarizə – hemodializ.
Kəskin qlomerulonefritdə cərrahi müdaxilələr aparılmır. Əsas müalicə böyrəklərdə autoimmun prosesin medikamentoz şəkildə aradan qaldırılmasıdır.
Reabilitasiya
Keçirilmiş kəskin qlomerulonefritdən sonra tövsiyə olunur:
- özbaşına müalicə ilə məşğul olmamaq — yalnız həkim böyrəklərə zərərli təsir göstərməyəcək preparatları seçə bilər;
- kifayət qədər maye qəbul etmək (ödem sindromu davam edirsə, həkim konsultasiyası mütləqdir).
Profilaktika
Kəskin qlomerulonefrit risklərini azaltmağa aşağıdakı tədbirlər kömək edə bilər:
- bakterial və ya virus infeksiyasının, xüsusən LOR-orqanların infeksiyasının vaxtında müalicəsi;
- soyuqlamanın profilaktikası üçün havaya uyğun geyinmək;
- peyvənddən sonra sidik analizinə nəzarət (autoimmun patologiyalar üzrə risk qrupundan olan pasiyentlər üçün).
Yadda saxla!
Kəskin qlomerulonefrit tez-tez bakterial və ya virus infeksiyasının ağırlaşması kimi meydana çıxır. Buna görə də əgər soyuqdəymədən bir neçə həftə sonra özünüzü pis hiss edirsinizsə, həkimə müraciət etməyiniz və skrininq analizləri (ümumi qan və sidik analizi) verməyiniz tövsiyə olunur. Kəskin qlomerulonefrit təsdiqləndiyi halda proqnoz birbaşa müalicəyə başlama vaxtından asılı olacaq. Xəstəliyin nəticələri sağalma, xroniki formaya keçid və ya kəskin böyrək çatışmazlığı ola bilər.
Əlaqəli Xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Sidik qaçırma gündəlik həyatınıza mane olur?
Öskürəndə və ya qəfil sidiyə getmək ehtiyacı yarananda sidik qaçırma fərqli mexanizmlərlə əlaqəli ola bilər. Düzgün tipin müəyyənləşdirilməsi…
İstiqamət: Urologiya / Ginekologiya
MAR-testi: nəticə təkbaşına sonsuzluğu izah edirmi?
MAR-testi spermatozoidlərlə əlaqəli anticisimləri qiymətləndirə bilər. Lakin o, hər cütlük üçün ilkin müayinə deyil və təkbaşına reproduktiv diaqnoz…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Xayadan nümunə götürülməsi: biopsiya ilə sperm axtarışı eynidirmi?
Xaya biopsiyası diaqnostik toxuma qiymətləndirilməsi və ya reproduktiv prosedurla əlaqəli ola bilər. Müdaxilənin məqsədi əvvəlcədən dəqiq izah edilməlidir.
İstiqamət: Andrologiya / Reproduktologiya
Sidik ifrazı zamanı ağrılar
Sidik ifrazı zamanı ağrı barədə bilinməli ən vacib məqam odur ki, belə simptom orqanizmdəki pozğunluğun əlamətidir. Pozğunluqlar müxtəlif…
İstiqamət: Urologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
