Böyrəyin sallanması (nefroptoz) — klinik gedişi, diaqnostikası və müalicəsi səbəbə, anatomik dəyişikliklərə və ağırlıq dərəcəsinə görə fərdi qiymətləndirilən tibbi vəziyyətdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Böyrəyin düşməsi
- gəzən böyrək
Xəstəlik haqqında
Böyrəyin düşməsi və ya nefroptoz orqanın fizioloji vəziyyətinə nəzərən patoloji yerdəyişməsinə deyilir. Normada sağ böyrək soldan təxminən 2 sm aşağıda yerləşir. Uşaqlıq yaşında hər iki orqan aşağıda yerləşir və yalnız 8-10 yaşına qədər düzgün vəziyyəti tutur. Böyrəklər yüklənmələr zamanı, həmçinin tənəffüs prosesində yerdəyişməyə məruz qalır, lakin öz tipik yerləşmə yerindən çıxmır.
Böyrəklərin bir fəqərənin hündürlüyü hüdudunda hərəkətliliyi (şaquli vəziyyətdə 2 sm-ə qədər və sürətli tənəffüs zamanı 3,5-5 sm) normal yerdəyişmə hesab olunur. Böyrəklərin sabitliyini təmin edən yataq bağlardan, fasiyalardan və böyrəkətrafı piy əsasından formalaşır. Nefroptoz bu strukturların zədələnməsi və ya zəifləməsi nəticəsində əmələ gəlir.
Böyrəyin düşməsinə qadınlar daha çox meyillidir. Onlarda nefroptoz kişilərə nisbətən bir neçə dəfə daha çox aşkarlanır, ən çox 20-40 yaşlarda. Xəstəliyin yayılma tezliyi haqqında məlumatlar müayinə üsulundan və meyarlardan asılı olaraq müxtəlif mənbələrdə xeyli fərqlənir.
Səbəbləri
Nefroptoz qazanılmış patologiyadır. Onun inkişafının əsasında orqanı sabit vəziyyətdə saxlayan aparatın strukturunun dəyişiklikləri durur, yəni:
- qarınpərdə bağları;
- piy toxuması;
- fasial strukturlar;
- yataq elementləri (qarın və bel əzələləri, diafraqma, fasiyalar).
Böyük hematomanın əmələ gəldiyi bel travması, kəskin çəki itkisi, zəif qarın presi, böyük yüklənmələr (iş və ya idmanla əlaqədar) böyrəyin düşməsini işə sala bilər. Müəyyən peşələr nefroptoza meylilik yaradır. Patologiya sürücülərdə, yükdaşıyanlarda, satıcılarda, bərbərlərdə daha çox rast gəlinir. Yəni, vibrasiyanın uzunmüddətli təsiri və «ayaq üstə» iş də böyrəyin düşmə səbəbi ola bilər.
Nefroptoz tez-tez oynaqların hipermobilliyi, yaxın görmə, viserroptoz ilə birgə rast gəlinir. Bu, patologiyanın zəifliyinə səbəb olan birləşdirici toxumanın sistem xəstəlikləri ilə əlaqəsinə işarə edir. Xəstəlik fəqərələrin strukturunun dəyişməsi, skeletin və qabırğa qövslərinin inkişaf anomaliyaları ilə birgə ola bilər.
Qadınlarda nefroptoz hamiləlik zamanı yüklənmələr səbəbindən daha çox rast gəlinir. Patologiya tez-tez çoxuşaqlı analarda, həmçinin iri döl daşındıqdan sonra inkişaf edir. Yeniyetmələr sürətli böyümə və ya konstitusiya xüsusiyyətləri səbəbindən meyillidir. Astenik bədən quruluşu tipi meylilik yaradan amil hesab olunur.
Mərhələlər
Nefroptozun ağırlığı böyrəyin nə qədər aşağı düşməsinə görə üç dərəcəyə bölünür. Dərəcə həkimin müayinəsi, həmçinin bədənin şaquli və üfüqi vəziyyətində aparılan USM və ya rentgen müayinələri əsasında müəyyən edilir.
- I dərəcə — nəfəs alarkən böyrəyin aşağı qütbü qabırğa qövsünün altından əllənir, nəfəs verdikdə isə yenidən qabırğaaltı nahiyəyə qayıdır. Adətən konservativ tədbirlər — bandaj, əzələləri möhkəmləndirən məşqlər, çəki çatışmazlığının aradan qaldırılması tövsiyə olunur.
- II dərəcə — şaquli vəziyyətdə böyrək qabırğaaltı nahiyədən tamamilə çıxır, uzandıqda isə öz yerinə qayıdır. Konservativ müalicə davam etdirilir, böyrəyin qan dövranı və sidik axını müntəzəm yoxlanılır.
- III dərəcə — böyrək həm ayaq üstə, həm də uzanmış vəziyyətdə qabırğaaltı nahiyədən kənarda qalır və kiçik çanağa qədər enə bilər. Sidik axarının əyilməsi və damarların gərilməsi riski yüksəkdir, ağırlaşmalar olduqda cərrahi fiksasiya (nefropeksiya) müzakirə olunur.
Əməliyyat haqqında qərar yalnız dərəcəyə görə deyil, ağrının ifadəliliyinə və ağırlaşmaların olub-olmamasına görə qəbul edilir. Dərəcəni həkim müayinə nəticələrinə əsasən müəyyən edir və o, müalicənin seçiminə təsir göstərir.
Klinik mənzərə
Böyrəyin düşməsi tədricən inkişaf edir. İlkin mərhələlərdə heç bir simptom olmur, buna görə də nefroptozun diaqnostikası daha çox gec mərhələlərdə baş verir. Təzahürlər böyrəyin düşmə dərəcəsindən asılıdır:
- 1-ci dərəcə. Orqan 1,5 və daha çox fəqərənin hündürlüyünə enir. Bel nahiyəsində və ya qarnın aşağı hissəsində dövri tutmaşəkilli və ya çəkici ağrılar yaranır. Çox vaxt onlar fiziki yüklənmədən sonrakı yorğunluğa aid edilir. Narahatedici hisslər insan hərəkət etdikcə yaranır. O, üfüqi vəziyyət aldıqda ağrılar keçib gedir. Bu mərhələdə orqanı qarnın ön divarından hiss etmək mümkündür. Nəfəs alarkən o, qabırğadan aşağı enir, nəfəs verərkən isə qabırğaaltı zonaya qalxır.
- 2-ci dərəcə. Orqan 2 və daha çox fəqərənin hündürlüyünə yerini dəyişir. Şaquli vəziyyətdə böyrək qabırğaaltıdan tamamilə çıxır, lakin öz yerinə qaytarıla bilər. Narahatedici hisslər daha intensiv olur və xəstəni daha tez-tez narahat edir, tez-tez bütün qarın boşluğu hüdudlarında hiss olunur. Əmək qabiliyyəti azalır, depressiya yaranır. Defekasiya aktının pozulmaları, iştahın tam itməsi mümkündür. Orqan düzgün vəziyyəti tutduqda narahatedici hisslər zəifləyir və ya keçib gedir.
- 3-cü dərəcə. Normal topoqrafiyadan kənarlaşma 3 və daha çox fəqərəni təşkil edir. Böyrək ayaqüstü və uzanmış vəziyyətdə aşağı qabırğaların əmələ gətirdiyi qövsün hüdudlarından kənara çıxır. Ağrılı hisslər daimidir, xəstə uzandıqda keçib getmir. Sidik axarının qıvrılması səbəbindən sidik ləngiməsi mümkündür, sidikdə zülal, qan görünə bilər, ağırlaşmalar inkişaf etdikdə irin əmələ gəlir. Mədə-bağırsaq traktı tərəfindən simptomlar daha ifadəli olur, iştahın azalmasına ürəkbulanma da əlavə olunur.
Xroniki sidik ləngiməsi piyelonefrit və sistitin inkişafına, böyrəklərdə daş əmələ gəlməsinə meylilik yaradır. Sonradan arterial hipertenziya inkişaf edir, ödemlər yaranır. Damarların gərilməsi işemiyaya, limfostaza səbəb ola bilər. Hər iki böyrəyin eyni zamanda düşməsi zamanı çatışmazlıq əlamətləri sürətlə təzahür edir.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Nefroptozun aşkarlanması xəstənin anamnezinin və şikayətlərinin toplanması ilə başlayır. Müayinə bədənin müxtəlif vəziyyətlərində (şaquli və üfüqi) böyrəklərin palpasiyasını nəzərdə tutur. Bu müayinə zamanı həkim orqanın anormal vəziyyətini və onun həddindən artıq yerdəyişməsini aşkar edə bilər. Bədənin vəziyyəti dəyişdikdə arterial təzyiqin artması mümkündür ki, bu da nefroptozdan xəbər verir.
Nefroptoz şübhəsi olduqda müayinəyə aşağıdakılar daxildir:
- Laborator analizlər. Ümumi və biokimyəvi qan analizləri aparılır. İltihabi proses qoşulduqda sidik analizində leykositlər, bakteriyalar, irin, zülal, qan aşkar edilir.
- USM. Uzanmış və ayaqüstü vəziyyətlərdə aparılır, böyrəyin yerdəyişməsi, daşlar, iltihabi dəyişikliklərin, hidronefrozun əlamətləri aşkar edilir. Dopler skanlaşdırma qan dövranının pozulmalarını əks etdirir.
- KT, MSKT, MRT. Şüa diaqnostika üsullarını əvəz edir, orqanların vəziyyətinin və yerləşməsinin hərtərəfli qiymətləndirilməsinə imkan verir.
İkitərəfli düşmə zamanı qarın boşluğu orqanlarının əlavə qiymətləndirilməsi aparılır. Belə diaqnostikanın məqsədi digər orqanların yerdəyişməsinin erkən aşkarlanması və müşayiətedici xəstəliklərin diaqnostikasıdır.
Müalicə
Nefroptozun müalicəsi ilkin mərhələlərdə konservativ yolla aparılır. Medikamentoz terapiya tamamilə səmərəsizdir. Yalnız böyrəyi normal vəziyyətdə «bərkitməyə» və onun patoloji yerdəyişməsinin qarşısını almağa kömək edəcək tədbirlər təyin olunur. Müalicə kompleksi aşağıdakı tövsiyələrdən ibarət ola bilər:
- Xüsusi korset və ya bandajdan istifadə. Cihaz uzanmış vəziyyətdə və ciddi şəkildə nəfəs verilərkən taxılır. İnsan qalxdıqda bandaj böyrəkləri saxlayır və onların yerdəyişməsinin qarşısını alır.
- Gün rejiminin və qidalanmanın rasionallaşdırılması. Tam yuxu və balanslaşdırılmış rasion bədən çəkisi az olan şəxslərə kömək edəcək. Lazımi miqdarda piy toxumasının əmələ gəlməsi daxili orqanların «olmalı olduqları yerdə» daha sürətli bərkidilməsinə şərait yaradır.
- Müalicəvi gimnastika. Xüsusi hərəkətlər əzələ korsetinin möhkəmləndirilməsinə, düzgün duruşun formalaşmasına yönəlib ki, bu da böyrəklərin sabit vəziyyətinə də əlverişli təsir göstərir.
Nefroptozu olan bütün xəstələrə həddindən artıq fiziki yüklənmələr və ağırlıq qaldırmaq əks-göstərişdir. Orqanizmin ümumi möhkəmləndirilməsi və sağalma üçün əlverişli şəraitin yaradılması məqsədilə sanatoriya-kurort müalicəsi tövsiyə olunur. Nefroptozun gec mərhələlərində müalicə fərdi qaydada seçilir. Ağırlaşmalar olmadıqda konservativ yanaşma yolveriləndir. Daxili orqanların işi artıq pozulmuşsa, nefropeksiya aparılır. Əməliyyat böyrəyin anatomik yataqda fiksasiyasını nəzərdə tutur. Ən çox laparoskopik müdaxilə aparılır.
Cərrahi müalicə üçün göstərişlər:
- hemo- və urodinamikanın davamlı pozulmaları;
- ifadəli ağrılar;
- piyelonefrit;
- daş əmələ gəlməsi;
- hidronefrotik transformasiya;
- böyrək mənşəli arterial təzyiqin artması.
Cərrahi müalicə texniki cəhətdən mürəkkəbdir, cərrahdan xüsusi hazırlıq tələb edir. Müdaxilədən sonra xəstəni qısa müddətli məhdud hərəkət rejimi və bir neçə həftəlik reabilitasiya dövrü (ağırlıq qaldırmaq və intensiv fiziki yüklənmədən çəkinmək) gözləyir.
Profilaktika
Nefroptozun xüsusi profilaktikası yoxdur, lakin böyrəyi yerində saxlayan əzələ və bağ aparatını qorumaq riski azaldır:
- normal bədən çəkisini saxlamaq, qısa müddətdə kəskin arıqlamaya səbəb olan sərt pəhrizlərdən çəkinmək;
- qarın presi və bel əzələlərini müntəzəm məşqlərlə möhkəmləndirmək;
- ağırlıqları düzgün qaldırmaq — dizləri bükərək, arxanı düz saxlayaraq, yükü bədənə yaxın tutmaqla;
- uzun müddət ayaq üstə işləyərkən və ya vibrasiya ilə bağlı işlərdə fasilələr vermək;
- bel nahiyəsini zədələrdən qorumaq;
- doğuşdan sonra qarın divarı əzələlərini bərpa etmək üçün həkimin tövsiyə etdiyi məşqləri yerinə yetirmək;
- nefroptoz artıq aşkar edilibsə — təyin olunmuş bandajı taxmaq, ağırlıq qaldırmamaq, böyrəklərin USM-ini və sidik analizini vaxtaşırı təkrarlamaq.
Beldə ayaq üstə güclənən, uzandıqda keçən ağrılar yaranarsa, uroloqa və ya nefroloqa müraciət edin.
Yadda saxla!
Nefroptoz özlüyündə həyat üçün təhlükəli deyil, lakin sidik axarının əyilməsi və böyrək damarlarının gərilməsi zamanla pielonefritə, hidronefroza, daş əmələ gəlməsinə və arterial təzyiqin yüksəlməsinə səbəb ola bilər. Bel ağrılarını adi yorğunluqla izah edib uzun müddət ağrıkəsicilərlə keçirməyə çalışmayın; diaqnoz qoyulubsa, mütəmadi olaraq həkim nəzarətində olun.
Aşağıdakı hallarda gecikmədən həkimə müraciət edin, güclü ağrı yüksək hərarətlə birlikdədirsə, dərhal təcili yardım çağırın:
- beldə və ya böyürdə kəskin, sancı şəklində, uzandıqda da keçməyən ağrı;
- titrəmə ilə yüksək hərarət, ürəkbulanma, qusma;
- sidikdə qan, bulanıq sidik, sidiyin miqdarının kəskin azalması;
- əvvəllər olmayan arterial təzyiq yüksəlməsi;
- üzdə və ayaqlarda ödemlər.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Böyrəyin sallanması şübhəsi olduqda nefroloq və ya uroloqa müraciət etmək lazımdır. Həkim əvvəlcə şikayətləri dinləyir, sonra bədənin şaquli və üfüqi vəziyyətində böyrəyin palpasiyasını aparır, çünki ayaq üstə duranda orqanın yerdəyişməsi daha aydın hiss olunur. Dəqiq diaqnoz üçün adətən USM və ya rentgen müayinəsi tələb olunur. Mərhələ və şikayətlərin xarakterindən asılı olaraq sonrakı müşahidə planı fərdi müəyyən edilir.
Hamiləlik dövründə qarın daxili təzyiqin və bağların gərginliyinin dəyişməsi səbəbindən böyrəyin sallanması əlamətləri güclənə bilər, xüsusən hamiləliyin ikinci yarısında. Bu, sidik axınının pozulması və sidik yolu infeksiyası riskinin artması ilə müşayiət oluna bilər. Buna görə hamilə qadın nefroptoz varsa, bu barədə həkiminə mütləq məlumat verməli və müntəzəm sidik analizləri ilə nəzarətdə olmalıdır. Doğuşun aparılma üsulu adətən yalnız bu diaqnozla bağlı deyil, digər amillərdən asılıdır.
Xeyr, nefroptozun erkən mərhələlərində adətən cərrahi müdaxiləyə ehtiyac olmur — həkim bel əzələlərini möhkəmləndirən məşqlər, bandaj taxılması və çəkiyə nəzarət tövsiyə edə bilər. Əməliyyat əsasən böyrəyin ciddi dərəcədə düşdüyü, kəskin ağrıların, sidik axınının pozulması və ya təkrarlanan infeksiyaların olduğu hallarda nəzərdən keçirilir. Müalicə taktikası mərhələdən və şikayətlərin ağırlığından asılı olaraq həkim tərəfindən fərdi seçilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Sidik qaçırma gündəlik həyatınıza mane olur?
Öskürəndə və ya qəfil sidiyə getmək ehtiyacı yarananda sidik qaçırma fərqli mexanizmlərlə əlaqəli ola bilər. Düzgün tipin müəyyənləşdirilməsi…
İstiqamət: Urologiya / Ginekologiya
MAR-testi: nəticə təkbaşına sonsuzluğu izah edirmi?
MAR-testi spermatozoidlərlə əlaqəli anticisimləri qiymətləndirə bilər. Lakin o, hər cütlük üçün ilkin müayinə deyil və təkbaşına reproduktiv diaqnoz…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Xayadan nümunə götürülməsi: biopsiya ilə sperm axtarışı eynidirmi?
Xaya biopsiyası diaqnostik toxuma qiymətləndirilməsi və ya reproduktiv prosedurla əlaqəli ola bilər. Müdaxilənin məqsədi əvvəlcədən dəqiq izah edilməlidir.
İstiqamət: Andrologiya / Reproduktologiya
Sidik ifrazı zamanı ağrılar
Sidik ifrazı zamanı ağrı barədə bilinməli ən vacib məqam odur ki, belə simptom orqanizmdəki pozğunluğun əlamətidir. Pozğunluqlar müxtəlif…
İstiqamət: Urologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
