Öd kisəsi polipləri öd kisəsinin daxili səthindən mənfəzə doğru çıxan polipoid törəmələrdir. Ölçü, böyümə dinamikası və risk faktorları müşahidə və ya cərrahi taktikanın seçilməsində nəzərə alınır.
Yayımlanma tarixi:
Xəstəlik haqqında
Öd kisəsi poliplərinin yayılması 4.3-dən 6.9%-ə qədərdir, kişilərdə onlar qadınlara nisbətən bir qədər tez-tez aşkarlanır. Xəstələrin əksəriyyətini 35-40 yaşdan yuxarı olan şəxslər təşkil edir, uşaqlar bu patologiyadan nadir hallarda əziyyət çəkirlər.
Son onilliklərdə öd kisəsi polipləri əvvəlkinə nisbətən daha tez-tez diaqnostika olunur. Ehtimal ki, bu, instrumental diaqnostikanın təkmilləşməsi və onun əhalinin müxtəlif təbəqələri üçün daha əlçatan olması ilə bağlıdır.
Səbəbləri
Öd kisəsində poliplər onun selikli qişasına təsir edən bir sıra səbəblər nəticəsində yaranır, o cümlədən:
- genetik meyllilik (əlverişsiz amillərin təsiri altında yaranan bətndaxili gen mutasiyaları);
- öd kisəsində və öd axarlarında xroniki iltihabi proseslər, konkrementlər;
- ödün normal keçidini pozan kisə boynunun əyilməsi;
- öd axarlarının diskineziyası;
- helmintozlar;
- qeyri-müntəzəm, balanslaşdırılmamış qidalanma, yağlı, xolesterin tərkibli məhsulların (yumurta, kərə yağı, qaymaq, pendir, yağlı ət) həddindən artıq istifadəsi.
Təsnifat
Bu törəmələr sayına görə tək və çoxsaylı, yerləşməsinə görə isə orqanın dibini, gövdəsini və ya boynunu zədələyən növlərə bölünür.
Histoloji quruluşunu nəzərə alaraq öd kisəsi poliplərinin aşağıdakı növləri fərqləndirilir:
- xolesterin psevdopolipləri (orqanın selikli qişası altında xolesterin çöküntülərindən əmələ gəlir, hallarının 80%-dən çoxunda rast gəlinir);
- iltihabi psevdopolipləri (epitelin reaktiv hiperplaziyası nəticəsində yaranan törəmələr, iltihab əleyhinə müalicə fonunda ölçüləri kiçilir);
- həqiqi poliplər (vəzili epiteldən (adenomalar) və ya məməcik şəkilli törəmələrdən (papillomalar) əmələ gəlir; törəmənin ölçüsündən asılı olaraq dinamik müşahidəyə və ya orqanla birlikdə çıxarılmağa məruz qalır).
Bədxassəliləşmə ehtimalına görə poliplərin dörd qrupu fərqləndirilir:
- polipoz xolesteroz (bədxassəli prosesə çevrilmə ehtimalı minimaldır; belə törəmələr öd kisəsindən qopa və konkrementlər kimi davrana bilər – orqanın divarlarını qıcıqlandıra, öd axarını tıxaya bilər ki, bu da müvafiq simptomatikaya səbəb olur);
- hiperplastik polip (qeyri-iltihabi mənşəli xoşxassəli törəmə; adətən simptomsuz keçir, lakin boyun nahiyəsində yerləşdikdə onun lümenini tıxaya və ödün axmasını çətinləşdirə bilər ki, bu da müvafiq simptomlarla təzahür edir);
- adenomatoz polip (hallarının 4-6%-ində bədxassəliləşməyə meyllidir; çox vaxt simptomsuz keçir, bəzən sağ qabırğaaltı nahiyədə kəskin ağrı ilə təzahür edir; aktiv müşahidə və planlı cərrahi müdaxilə tələb edir);
- polip şəklində xərçəng (uzun müddət simptomsuz keçən və ya qeyri-spesifik əlamətlərlə təzahür edən bədxassəli şiş, əməliyyat tələb edir).
Klinik mənzərə
Əksər hallarda bu xəstəlik xəstəni heç narahat etmir, özünü heç bir şəkildə göstərmir. Bəzən qadınlarda və kişilərdə öd kisəsi polipinin yeganə simptomu vaxtaşırı, qidadan asılı olmayaraq yaranan küt xarakterli sağ qabırğaaltı ağrı olur. O, intensiv ola bilər, qida qaydalarının pozulmasından və ya ağır fiziki yükdən sonra yarana bilər, boyun nahiyəsində yerləşdikdə isə öd koliki bənzər tutma şəklində olur.
Uzun müddət mövcud olan öd kisəsi polipinin əlamətlərinə həmçinin aşağıdakılar aiddir:
- acı gəyirmə;
- səhərlər ağızda acılıq hissi;
- ürəkbulanma;
- öd qarışıqlı qusma;
- iştahanın azalması;
- ümumi zəiflik, tez yorulma;
- bədən temperaturunun yüksəlməsi.
Ümumi öd axarının lümenini tıxayaraq polip mexaniki sarılığın inkişafına səbəb olur – xəstə saralır, onun sidiyi tünd rəng alır, nəcisi isə rəngsizləşir.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Xəstənin şikayətləri, anamnez məlumatları və obyektiv müayinə əsasında öd kisəsi polipindən şübhələnmək çox çətindir – xəstəlik yalnız ona xas olan patoqnomonik simptomlarla təzahür etmir. Öd axarları tərəfindən uzunmüddətli şikayətlər olduqda xəstəyə kisənin selikli qişasının törəmələrini aşkar etməyə kömək edəcək müayinə tövsiyə olunur.
Ən sadə, əlçatan, lakin eyni zamanda kifayət qədər informativ üsul – ultrasəs müayinəsi, yəni öd kisəsinin USM-dir. O, orqanın divarı yanında yerləşən, dəqiq konturlara malik, incə və ya geniş ayaqcıq üzərində uzunsov və ya dairəvi formalı törəmələri göstərir, iltihabi proses olduqda isə – kisə divarlarının qalınlaşmasını, ödemini göstərir. USM hətta bir neçə millimetr ölçülü polipləri aşkar etməyə imkan verir.
Həmçinin diaqnostik dəyərə malikdir:
- retroqrad xolangiopankreatoqrafiya (kontrast maddə ilə doldurulmuş öd kisəsindəki poliplər dairəvi və ya uzunsov dolma defektləri kimi görünür);
- duodenal zondlama (öd kisəsinin funksiyasını qiymətləndirməyə və götürülmüş ödün tərkibini araşdırmağa imkan verir);
- öd araşdırılması (öd kisəsində iltihabi prosesi diaqnostika etməyə, ona səbəb olan bakteriyaların növünü və onların antibiotiklərə həssaslığını müəyyən etməyə kömək edir);
- histoloji müayinə (öd kisəsi ilə birlikdə çıxarılan polipin toxuması bədxassəli prosesi istisna etmək üçün mütləq morfoloji tərkibinin araşdırılmasına göndərilir);
- kompüter və ya maqnit-rezonans tomoqrafiya (mürəkkəb diaqnostik vəziyyətlərdə tətbiq olunur, törəməni ən dəqiq xarakterizə etməyə imkan verir).
Ümumi qan analizində iltihabi prosesin əlamətləri, biokimyəvi analizdə isə qaraciyər və öd kisəsinin disfunksiyasından xəbər verən bilirubin, AsAT və AlAT səviyyəsinin yüksəlməsi aşkar oluna bilər.
Müalicə
Öd kisəsi poliplərinin bəzi növləri müalicə tələb etmir, yalnız dinamikada müntəzəm müşahidə tələb edir. Adətən bu, ölçüsü 10 mm-dən az olan tək törəmələrə aiddir.
Sayı 5-dən az, ölçüsü 10 mm-dən az olan xolesterin polipləri ilə konservativ üsullarla mübarizə aparmağa cəhd etmək olar. Xəstəyə aşağıdakılar təyin oluna bilər:
- diyet (gündəlik rasionda 50-55% karbohidrat, 30% yağ, 15-20% zülal olan hissə-hissə qidalanma, heyvan yağları və xolesterinlə zəngin məhsulların istifadəsinin minimuma endirilməsi);
- ursodezoksixol turşusu preparatları (öd axınını yaxşılaşdırmaq üçün; polipləri əritmir);
- spazmolitiklər (ağrını yüngülləşdirər);
- antibiotiklər (mikrob mənşəli iltihabi proses olduqda);
- fermentlər (həzm proseslərini normallaşdırmaq üçün);
- statinlər (qanın lipid profilini korreksiya etmək üçün).
Öd kisəsi poliplərinin əsas müalicə üsulu – xolesistektomiya (kisənin poliplərlə birlikdə çıxarılması) həcmində cərrahi müdaxilədir.
Əməliyyata göstərişlər:
- ölçüsü 10 mm və daha böyük olan polip (tək olsa belə);
- geniş əsaslı poliplər;
- onların kisənin boyun nahiyəsində və ya axarda yerləşməsi;
- orqanın bütün divarlarında çoxsaylı poliplər;
- öd-daş xəstəliyi fonunda poliplər;
- törəmənin aktiv böyüməsi – ildə onun ölçüsünün 2 mm və daha çox artması;
- xəstəliyin parlaq klinik simptomatikası;
- xəstənin yaşının 50-dən çox olması;
- bədxassəli prosesə şübhə.
Klinik vəziyyətdən asılı olaraq əməliyyat müxtəlif üsullarla yerinə yetirilə bilər:
- laparoskopik xolesistektomiya (ön qarın divarında 3 punksiya vasitəsilə aparılır);
- SILS-xolesistektomiya (əməliyyat göbək nahiyəsində yeganə kəsik vasitəsilə yerinə yetirilir);
- açıq xolesistektomiya (ağır hallarda, ağırlaşmalar zamanı).
Reabilitasiya
Öd kisəsi poliplərinin cərrahi müalicəsindən sonra bərpa tədbirlərinin həcmi müdaxilə üsulundan və xəstənin vəziyyətindən asılıdır. Laparoskopik xolesistektomiyadan sonra hospitalizasiya müddəti təxminən üç gün təşkil edir, açıq əməliyyat isə daha uzun stasionar müalicə tələb edir. Bu müddət ərzində xəstə tibb personalının nəzarəti altında olur, hər gün həkim müayinəsindən keçir, dərman müalicəsi alır. Tikişlər götürüldükdən sonra o, dəstəkləyici müalicə və qidalanma xüsusiyyətləri üzrə tövsiyələrlə ambulator qastroenteroloqun nəzarətinə buraxılır. Həmçinin ona həzm sistemi orqanlarının patologiyası olan xəstələr üçün nəzərdə tutulan sanatoriyalarda sanator-kurort müalicəsi tövsiyə oluna bilər.
Profilaktika
Öd kisəsində poliplərin yaranma riskini azaltmağa aşağıdakılar kömək edəcək:
- fəal həyat tərzi;
- yağlı, acılı, qızardılmış qida və alkoqolun minimum miqdarda olduğu sağlam qidalanma;
- həzm orqanları xəstəliklərinin vaxtında diaqnostikası və adekvat müalicəsi;
- çəkiyə nəzarət, onun normal hədlərdə saxlanılması.
Yadda saxla!
Mən praktikant həkiməm və vaxtaşırı öd kisəsi poliplərindən və ya onların nəticələrindən əziyyət çəkən xəstələrə məsləhət verirəm. Bu patologiyanın əksər halları simptomsuz keçir və yalnız dinamik müşahidə tələb edir. Digərləri isə aktiv böyüyür və lazımi nəzarət və vaxtında cərrahi müdaxilə olmadan olduqca ciddi ağırlaşmalara səbəb olur.
Belə ki, poliplər kisənin divarından qopa və bərkiyərək 1 sm-dən böyük ölçülü tam hüquqlu xolesterin konkrementləri əmələ gətirə bilər ki, bunlar da öz növbəsində mexaniki sarılığa, kəskin xolesistitə, kəskin və ya xroniki pankreatitə səbəb olur. Onilliklər boyu mövcud olan poliplər bədxassəli şişə çevrilə bilər – xəstədə öd kisəsi xərçəngi inkişaf edir, həmçinin adenomiomatoza gətirib çıxara bilər.
Ağırlaşmaların hər biri xəstə üçün xoşagəlməzdir və onun həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə aşağı salır. Buna görə mən xəstələrə öd kisəsi poliplərinin gedişatını öz axarına buraxmamağı, patologiyanın əlamətləri yarandıqda müalicə və keyfiyyətli dinamik müşahidə üçün həkimə müraciət etməyi tövsiyə edirəm. Bu yanaşma sizi xəstəliyin təzahürlərindən xilas edəcək və onun təhlükəli nəticələrinin inkişafının qarşısını alacaq.
Suallar və cavablar
Dəqiq diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri və fərdi risklər nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Hər bir insan həyatında ən azı bir dəfə qarında ağrı, qarında köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik, nəcislə…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
