Pollinoz bitki tozcuqlarına qarşı IgE vasitəli mövsümi allergik reaksiyadır. Asqırma, burun axması, gözlərdə qaşınma və sulanma ilə təzahür edir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Saman qızdırması
- pollen allergiyası
- mövsümi allergik rinit
- çiçək tozuna allergiya
Xəstəlik haqqında
Pollinoz bitkilərin çiçək tozuna (polenə) qarşı allergik xəstəlikdir. O, əsasən burnun selikli qişasının (allergik rinit) və gözlərin (allergik konyunktivit) zədələnməsi ilə özünü göstərir, bəzi pasiyentlərdə isə bronxial astma ilə müşayiət olunur. Simptomlar hər il allergen bitkinin çiçəkləmə dövründə kəskinləşir və çiçəkləmə başa çatdıqdan sonra azalır və ya tamamilə keçir.
Pollinoz ən çox yayılmış allergik xəstəliklərdən biridir. Adətən uşaqlıqda, yeniyetməlikdə və ya gənc yaşda başlayır, lakin istənilən yaşda ilk dəfə yarana bilər. Ailəsində allergik xəstəliklər olan insanlarda daha tez-tez rast gəlinir. Xəstəlik həyat üçün təhlükə yaratmasa da, yuxunu, iş qabiliyyətini, uşaqlarda isə məktəbdə diqqəti və öyrənməni xeyli pisləşdirə bilər. Pollinoz bronxial astmanın inkişafı üçün tanınmış risk amilidir, ona görə ona «zərərsiz mövsümi soyuqdəymə» kimi baxmaq olmaz.
Səbəbləri
Pollinozun əsasında dərhal tipli (IgE vasitəli) allergik reaksiya dayanır. Həssas insanda immun sistem zərərsiz çiçək tozunu təhlükəli kimi tanıyır və ona qarşı xüsusi anticisimlər (IgE) hazırlayır. Təkrar təmas zamanı bu anticisimlər histamin və digər bioloji aktiv maddələrin ifrazına səbəb olur — nəticədə burunda, gözlərdə və bronxlarda ödem, qaşınma və ifrazat yaranır.
Allergiyaya ən çox küləklə tozlanan bitkilər səbəb olur. Bölgədən asılı olaraq üç əsas mövsüm fərqləndirilir:
- Yaz (təxminən mart–may): ağacların çiçəkləməsi — qovaq, çinar, palıd, qızılağac, fındıq, qoz, ağcaqayın, tozağacı və s.
- Yayın əvvəli (may–iyul): çəmən otları və taxıllar.
- Yayın sonu – payız (avqust–oktyabr): alaq otları — yovşan, ambroziya, qazayağı (alabəta) və s.
Çiçəkləmə vaxtı il və iqlim şəraitindən asılı olaraq bir qədər dəyişə bilər.
Risk amilləri:
- irsi meyillilik — valideynlərdə allergik rinit, astma və ya atopik dermatit;
- pasiyentin özündə digər allergik xəstəliklərin olması;
- tütün tüstüsü, şəhər havasının çirklənməsi — selikli qişanı qıcıqlandırır və reaksiyanı gücləndirir;
- quru, küləkli hava — havada çiçək tozunun miqdarını artırır.
Təsnifat
Müasir yanaşmaya görə allergik rinit gedişinə və ağırlığına görə təsnif edilir:
- gedişinə görə: epizodik — intermittent (simptomlar qısa müddətli və vaxtaşırıdır) və davamlı — persistent (simptomlar uzun müddət, demək olar ki, hər gün davam edir);
- ağırlığına görə: yüngül — yuxu, gündəlik fəaliyyət, iş və təhsil pozulmur; orta-ağır — simptomlar yuxunu pozur, iş və ya məktəb fəaliyyətini, idmanı çətinləşdirir, həyat keyfiyyətini aşağı salır.
Zədələnən orqanlara görə allergik rinit, allergik konyunktivit, rinokonyunktivit və bronxial astma ilə birgə gedən formalar ayırd edilir.
Klinik mənzərə
Pollinozun əlamətləri hər il təxminən eyni vaxtda, allergen bitkinin çiçəkləmə dövründə yaranır. Quru, küləkli, günəşli günlərdə və şəhərdən kənarda artır, yağışdan sonra isə adətən azalır.
- tez-tez, çox vaxt «seriyalı» asqırma;
- burundan bol, sulu ifrazat;
- burun tıxanıqlığı, ağızla nəfəs alma, xoruldama;
- burunda, damaqda, boğazda, qulaqlarda qaşınma;
- gözlərdə qaşınma, qızartı, yaşarma, göz qapaqlarının şişməsi;
- quru öskürək, boğazda qıcıqlanma;
- yorğunluq, yuxunun pozulması, baş ağrısı, qoxu hissinin azalması.
Bəzi pasiyentlərdə çiy meyvə, tərəvəz və ya qoz-fındıq yedikdən sonra ağızda və dodaqlarda qaşınma yaranır — bu, çiçək tozu ilə qida arasında çarpaz reaksiyadır (oral allergik sindrom). Uşaqlarda burnun ovucla tez-tez yuxarı sürtülməsi, gözaltı tünd dairələr, ağızla nəfəs alma, diqqətin azalması tipikdir. Hamiləlikdə burun tıxanıqlığı güclənə bilər; dərmanları yalnız həkimlə razılaşdırmaq lazımdır.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər:
- nəfəs darlığı, xırıltılı nəfəs, döş qəfəsində sıxılma yaranıb — bu, bronxial astmanın əlaməti ola bilər;
- dodaqların, dilin, üzün şişməsi, udqunmanın çətinləşməsi var — dərhal 103-ə zəng edin;
- yüksək hərarət, üzdə ağrı, irinli ifrazat yaranıb — sinusit və ya başqa infeksiya ola bilər.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Həkim (allerqoloq, otolarinqoloq və ya terapevt) əvvəlcə ətraflı anamnez toplayır: simptomlar hansı aylarda yaranır, nə vaxtdan təkrarlanır, harada güclənir, ailədə allergiya varmı, hansı dərmanlar kömək edib. Simptomların təqvimi çox vaxt səbəbkar bitki qrupunu artıq göstərir.
- Burun boşluğunun müayinəsi (rinoskopiya) — selikli qişanın solğun ödemi, sulu ifrazat; burun arakəsməsinin əyriliyi və poliplər kimi digər səbəbləri istisna etməyə imkan verir. Lazım olduqda endoskopik müayinə və rinomanometriya aparılır.
- Allerqoloji dəri sınaqları (prik-testlər) — ön qolun dərisinə bitki allergenlərinin damcıları tətbiq edilir və reaksiya qiymətləndirilir. Sınaqlar kəskinləşmədən kənar dövrdə aparılır, bir müddət əvvəl antihistamin preparatları dayandırılmalıdır — bunu həkim deyəcək.
- Qanda ümumi və spesifik IgE-nin təyini — dəri sınaqları mümkün olmadıqda; komponent diaqnostikası çarpaz reaksiyaları aydınlaşdırmağa və immunoterapiya üçün allergeni dəqiq seçməyə kömək edir.
- Burun yaxmasında eozinofillərin təyini — allergik iltihabı təsdiqləyə bilər.
- Spirometriya — öskürək və nəfəs darlığı olduqda astmanı aşkar etmək üçün.
- Burun ətrafı ciblərin KT müayinəsi — sinusit və ya poliplər şübhəsində.
Differensial diaqnostika kəskin respirator virus infeksiyası, qeyri-allergik və dərman mənşəli rinit, xroniki sinusit və ev tozu, ev heyvanları kimi il boyu təsir edən allergenlərə reaksiya ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- bronxial astma — allergik rinit onun inkişafı riskini artırır;
- kəskin və xroniki sinusit, burun polipləri;
- uşaqlarda orta qulaq iltihabı, eşitmə borusunun funksiyasının pozulması;
- damar daraldıcı damcıların uzunmüddətli istifadəsi nəticəsində dərman mənşəli rinit;
- yuxu pozğunluğu, iş və təhsil qabiliyyətinin azalması.
Müalicə
Müalicənin məqsədi simptomları nəzarətdə saxlamaq, həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq və ağırlaşmaların, o cümlədən astmanın riskini azaltmaqdır. Müalicə xəstəliyin ağırlığına, yaşa və müşayiətedici vəziyyətlərə görə həkim tərəfindən seçilir.
- Allergenlə təmasın azaldılması: çiçəkləmə dövründə pəncərələri bağlı saxlamaq, küləkli və quru havada çölə az çıxmaq, çöldən qayıtdıqdan sonra duş qəbul etmək və paltarı dəyişmək, günəş eynəyi taxmaq, avtomobildə pəncərələri bağlı saxlamaq, otaqda HEPA-filtrli hava təmizləyicisindən istifadə etmək, paltarı çöldə qurutmamaq.
- Burun yuyulması duzlu (izotonik) məhlullarla — çiçək tozunu selikli qişadan təmizləyir.
- Burundaxili qlükokortikoid spreyləri — orta-ağır və uzunmüddətli simptomlarda ən effektiv dərman qrupudur; təsiri bir neçə gündən sonra tam açılır, ona görə müntəzəm istifadə tələb olunur.
- İkinci nəsil antihistamin preparatlar — tabletlər, burun spreyləri və göz damcıları şəklində; asqırma, qaşınma və ifrazatı azaldır, yuxululuq yaratmır və ya az yaradır.
- Leykotrien reseptorlarının blokatorları — xüsusən astma ilə birgə gedən hallarda.
- Göz damcıları — antiallergik təsirli; konyunktivitdə.
- Damar daraldıcı burun damcıları — yalnız qısa müddətə və həkim tövsiyəsi ilə; uzunmüddətli istifadə dərman mənşəli rinitə səbəb olur.
Allergen-spesifik immunoterapiya (ASİT) — xəstəliyin gedişini dəyişə bilən yeganə üsuldur. Səbəbkar allergen tədricən artırılan miqdarda dərialtı inyeksiya və ya dilaltı tablet/damcı şəklində yeridilir və immun sistem ona tədricən dözümlülük qazanır. Müalicə çiçəkləmə mövsümündən əvvəl başlanır və bir neçə il davam edir, yalnız allerqoloq nəzarəti ilə aparılır. ASİT simptomları azalda, dərmana ehtiyacı və astmanın inkişafı riskini azalda bilər.
Nə etmək olmaz: damar daraldıcı damcılardan illərlə istifadə etmək, uzun təsirli hormonal inyeksiyaları «mövsüm üçün bir dəfə» vurdurmaq (ciddi yan təsirlər riski var), dərmanları özbaşına seçmək və simptomlar keçdiyi üçün müalicəni vaxtından əvvəl dayandırmaq.
Profilaktika
Pollinozun yaranmasının qarşısını tam almaq mümkün deyil, lakin kəskinləşmələri yüngülləşdirmək olar:
- öz allergeninizin çiçəkləmə təqvimini bilin və bu dövrdə təmas tədbirlərinə əməl edin;
- həkimin tövsiyəsi ilə dərmanlara mövsüm başlamazdan bir müddət əvvəl başlayın;
- çiçəkləmə dövründə şəhərdən kənara, çəmənliklərə səfərləri məhdudlaşdırın, mümkündürsə məzuniyyəti başqa iqlim zonasında planlaşdırın;
- siqaret çəkməyin, passiv tüstüdən qaçın;
- həyətdə ot biçməyin, alaq otlarını vaxtında təmizlətdirin;
- çarpaz reaksiya verən qidalara qarşı həssaslıq varsa, onları həkimlə razılaşdırın.
Hansı həkimə müraciət etməli
Pollinozun diaqnostikası və müalicəsi ilə allerqoloq-immunoloq məşğul olur; burun problemlərində otolarinqoloq, uşaqlarda pediatr, göz əlamətlərində oftalmoloq da müayinə aparır.
Yadda saxla!
- Hər il eyni mövsümdə təkrarlanan «soyuqdəymə» çox vaxt pollinozdur — allerqoloqa müraciət edin.
- Damar daraldıcı damcıların uzunmüddətli istifadəsi burun tıxanıqlığını müalicə etmir, əksinə, onu xroniki edir.
- Burundaxili hormonal spreylər müntəzəm istifadə olunduqda effektivdir və həkim nəzarəti ilə təhlükəsizdir.
- Allergen-spesifik immunoterapiya xəstəliyin gedişini dəyişə bilən yeganə üsuldur; onu mövsümdən kənar planlaşdırın.
Əlaqəli Xəstəliklər
Faydalı Məqalələr
Allergiyasız yaz
Budur, qış da başa çatdı. Hamımız səbirsizliklə istiləri və təbiətin coşqun çiçəklənməsini gözləyirik. Yazın və yayın gəlişi ilə…
İstiqamət: Allergologiya
Suallar və cavablar
Pollinoz hər il eyni mövsümdə təkrarlanır, adətən hərarətsiz keçir, güclü qaşınma, seriyalı asqırma və sulu ifrazatla müşayiət olunur və həftələrlə davam edir. Soyuqdəymə isə bir neçə gün sonra keçir, çox vaxt hərarət, bədən ağrıları və qalın ifrazatla gedir. Şübhə olduqda allerqoloq dəqiq diaqnoz qoya bilər.
Allergik rinit bronxial astmanın tanınmış risk amilidir və bu xəstəliklər tez-tez birlikdə rast gəlinir. Vaxtında müalicə və allergen-spesifik immunoterapiya bu riski azalda bilər. Öskürək, xırıltılı nəfəs və ya nəfəs darlığı yaranarsa, həkimə müraciət etmək lazımdır.
Burundaxili qlükokortikoidlər əsasən yerli təsir göstərir və həkimin tövsiyə etdiyi qaydada istifadə olunduqda təhlükəsiz sayılır. Onlar orta və ağır pollinozda ən effektiv dərman qrupudur. Uzun təsirli hormonal inyeksiyalar isə tövsiyə olunmur, çünki ciddi yan təsirlər yarada bilər.
ASİT adətən çiçəkləmə mövsümündən kənar başlanır, çünki allergen tədricən artırılan miqdarda yeridilir. Müalicə bir neçə il davam edir və yalnız allerqoloq nəzarəti ilə aparılır. Ona başlamazdan əvvəl səbəbkar allergen dəqiq müəyyən edilməlidir.
Hamiləlikdə də pollinozu müalicə etmək mümkündür, lakin dərmanları yalnız həkim seçməlidir. Allergenlə təmasın azaldılması və burnun duzlu məhlullarla yuyulması təhlükəsiz ilk addımlardır. Allergen-spesifik immunoterapiyaya hamiləlik zamanı başlanmır.
Başqa iqlim zonasına köçdükdə əvvəlki bitkilərə reaksiya azala bilər, lakin bir müddət sonra yerli bitkilərə qarşı yeni həssaslıq yarana bilər. Ona görə köçmək həmişə həll yolu deyil. Səbəbkar allergeni müəyyən etmək və müalicəni həkimlə planlaşdırmaq daha etibarlıdır.
Mövzu üzrə məqalələr
Adenoidlər və onların böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər – burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Hamiləlikdə allergiya: dərmansız üsullar nə vaxt kifayət etmir?
Asqırma, burun axması və göz qaşınması hamiləlikdə də allergiya ilə əlaqəli ola bilər. Lakin burun tutulmasının hər səbəbi…
İstiqamət: Ginekologiya / Allergologiya
Allergik rinit — bəşəriyyətin dörddə birinin problemi
Allergik rinit geniş yayılmış xəstəliklərə aiddir. Statistikaya görə, bu və ya digər formada bütün bəşəriyyətin dörddə birinə qədəri…
İstiqamət: Allergologiya
Burun selikli qişasının anemizasiyası
Tələbat olan otorinolarinqoloji prosedurlardan biri burun selikli qişasının anemizasiyasıdır. Bu, burun boşluğunun selikli qişalarının səthinin vazokonstriktorların – qan…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
