Əməliyyatdan sonrakı yırtıq əvvəlki cərrahi kəsik sahəsində qarın divarının zəifləməsi nəticəsində daxili strukturların çıxıntı yaratmasıdır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Postəməliyyat herniyası
- insizion herniya
Xəstəlik haqqında
Postəməliyyat yırtığı – erkən və ya gec bərpa dövründə özünü göstərən cərrahi müdaxilə ağırlaşmasıdır. Vəziyyət daxili orqanların qarın divarının sərhədlərindən kənara çıxması ilə xarakterizə olunur, bu zaman çıxış darvazası əvvəlki kəsik yerində lokallaşır. Xəstəliyin müalicəsi ilə cərrah məşğul olur.
Postəməliyyat yırtıqları bütün qastroenteroloji cərrahi müdaxilələrin 6-10%-i tezliyi ilə rast gəlinir və bütün qarın boşluğu yırtıqlarının təxminən beşdə birini təşkil edir. Bu cür ağırlaşmanın inkişaf ehtimalı təcili əməliyyatlardan (xolesistit, pankreonekroz, peritonit səbəbindən) sonra daha yüksəkdir, belə ki, həkimlərin xəstəni tam hazırlamağa vaxtı olmur. Yırtığın əmələ gəlməsinin səbəbi müdaxilə texnikasının pozulması, xəstənin fərdi xüsusiyyətləri və reabilitasiya dövrü qaydalarının pozulması ola bilər.
Postəməliyyat yırtığı qarında dairəvi, şişəbənzər qabarma şəklində görünür. O, orta xətt boyunca, qalça, qabırğaaltı və ya göbəkətrafı nahiyədə lokallaşa bilər (kəsiyin harada olmasından asılı olaraq). Nadir hallarda yırtıqlar bel nahiyəsində (böyrək əməliyyatlarından sonra) və ya qasıq üstündə (ginekoloji və uroloji müdaxilələrdən sonra) əmələ gəlir.
Həkimlər yırtıqları medial və lateral, sağ- və soltərəfli olaraq təsnif edir. Yırtıq kisəsinin məzmunundan asılı olaraq bir kameralı və çoxkameralı qabarmalar ayırd edilir. Əgər törəmə özbaşına və ya əl üsulları ilə qarının dərinliyinə keçirsə, ona vəziyyətə salınan (düzələn) yırtıq deyilir. Yırtıq kisəsi ilə dəri altı toxuma və ya yırtıq darvazası arasında yapışmalar formalaşdıqdan sonra qabarma vəziyyətə salınmayan olur. Patoloji prosesin proqressivləşməsi zamanı yırtıqlar ölçücə böyüyür, nekroz və peritonit inkişafı ilə boğula bilər.
Səbəbləri
Əməliyyatdan sonrakı yırtığın (herniyanın) əmələ gəlməsinin əsas səbəbi yaranın sağalması üçün normal şəraitin olmamasıdır. Belə nəticə aşağıdakı vəziyyətlərdə mümkündür:
- Təcili cərrahi müdaxilə. Əməliyyatdan əvvəl kompleks hazırlığın olmaması səbəbindən erkən bərpa mərhələsində bağırsağın peristaltikasının pozulması və öskürəklə müşayiət olunan tənəffüs sistemi ağırlaşmaları mümkündür. Reabilitasiya dövründə xəstədə qarındaxili təzyiqin artması müşahidə olunur ki, bu da toxumaların tam qaynaşmasını çətinləşdirir. Bu, əzələ və bağların boşalması üçün şərait yaradır və yırtığın əmələ gəlməsinə səbəb olur.
- Cərrahi texnikanın pozulması. Düzgün çapıqlaşmanın olmaması tikişlərin düzgün qoyulmaması və ya keyfiyyətsiz materialların istifadəsi ilə əlaqədar ola bilər.
- Əməliyyatdan sonrakı ağırlaşmalar. Yırtıqlar daha çox erkən əməliyyatdan sonrakı dövrdə ağırlaşmalarla (iri hematomalar, irinləmə, tikişin ayrılması) üzləşmiş xəstələrdə əmələ gəlir.
- Reabilitasiya dövrü qaydalarının pozulması. Əksər hallarda əməliyyatdan sonrakı yırtıqlar bərpa dövrünün qaydalarına riayət edilmədikdə, xəstə həkimin tövsiyələrini nəzərə almadıqda əmələ gəlir. Səbəb həddindən artıq erkən aktivləşmə, fiziki yüklənmə, ağırlıq qaldırma, bandaj taxmamaq ola bilər.
- Qeyri-qənaətbəxş sağlamlıq vəziyyəti. Əməliyyatdan sonrakı yırtığın əmələ gəlmə riski birləşdirici toxumanın xüsusiyyətlərinin dəyişməsi ilə müşayiət olunan vəziyyətlərdə artır. Bu, hamiləlik və doğuşdan sonra, metabolik pozğunluqlar, piylənmə, şəkərli diabet fonunda və ya irsi kollagenopatiyaların olduğu hallarda mümkündür.
Klinik mənzərə
Postəməliyyat yırtığının formalaşmasının əsas əlaməti qarın divarında qabarmadır. Xəstə onu vizual olaraq və ya əl ilə toxunaraq müəyyən edir. Törəmə çapığın bilavasitə altında və ya onun yaxınlığında lokallaşa bilər. Erkən mərhələlərdə yırtıq yalnız fiziki gərginlik, öskürək, dartınma zamanı nəzərə çarpır. Boşalma zamanı qabarma yox olur.
Proqressivləşdikcə yırtıq böyüyür, sakit vəziyyətdə də yaxşı nəzərə çarpır. Gərginlik zamanı törəmə bərkiyir ki, bu da ağrılı hisslərlə müşayiət olunur. İnsan uzandıqda o yox olmur, lakin əl ilə basıldıqda yerinə düşür və şaquli vəziyyətə keçdikdən dərhal sonra yenidən yaranır. Bir qayda olaraq, bu mərhələdə həzm traktının işində funksional pozğunluqlar əlavə olunur:
- qarında sızıltılı və dartıcı ağrılar (yeməkdən sonra, yük zamanı və ondan sonra);
- qarında köp və qurultu;
- ürəkbulanma;
- gəyirmə;
- tam nəcis ifrazının olmaması (2 gündən çox gecikmə).
Böyük yırtıqlar, bir qayda olaraq, vəziyyətə salınmayandır. Onlar uzanmış və dayanmış vəziyyətdə saxlanır, basıldıqda kiçilmir. Dəri örtüyünün iltihabı əlavə olunur. Boğulma şəklindəki ağırlaşma kəskin tutmaşəkilli ağrılarla, ürəkbulanma və qusma ilə, bağırsaqda qaz və nəcis kütləsinin gecikməsi ilə müşayiət olunur. Vaxtında tibbi yardım göstərilmədikdə intoksikasiya simptomları artır, hətta ölümlə nəticələnmə mümkündür.
Şəkillərdə əlamətlər
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozu qoymaq çətin deyil, adətən cərrahın ilkin konsultasiyasında keyfiyyətli obyektiv müayinə kifayət edir. Baxış zamanı həkim qarın nahiyəsində, tez-tez qeyri-simmetrik olan və əməliyyatdan sonrakı çapıq zonasında yerləşən qabarma müəyyən edir.
Sonrakı müayinə yırtıq kisəsinin ölçülərinin qiymətləndirilməsinə, yapışma prosesinin olub-olmamasına, yırtığın daxili orqanlarla qarşılıqlı əlaqəsinə, onun tərkibinin müəyyən edilməsinə, müşayiət edən xəstəliklərin aşkarlanmasına yönəlmişdir. Yırtıq haqqında əsas məlumatlar ultrasəs müayinəsi vasitəsilə əldə edilir.
Daxili orqanların vəziyyətini qiymətləndirmək üçün rentgenoloji diaqnostika, endoskopik prosedurlar (qastro-, irriqoskopiya), kompüter tomoqrafiyası, multispiral kompüter tomoqrafiyası və ya qarın boşluğu orqanlarının maqnit-rezonans skanlaması təyin edilir. Əldə edilən məlumatlardan həkim optimal müalicə taktikasını seçmək üçün istifadə edir.
Müalicə
Yırtığın konservativ müalicə üsulları mövcud deyil.
Ağırlaşmamış hallarda az travmatik cərrahi müalicə (laparoskopik əməliyyat) aparmaq mümkündür.
Boğulma və ya iltihabi dəyişikliklər olduqda əməliyyat təcili qaydada açıq üsulla aparılır.
Gözləmə taktikası cərrahi əməliyyata əks-göstərişləri olan xəstələrə göstərilir. Bu halda həddindən artıq fiziki fəallıqdan və ağırlıq qaldırmaqdan çəkinmək tövsiyə olunur. Qarındaxili təzyiqin artmasının qarşısını almaq üçün pəhriz və ya işlədici preparatların tətbiqi təyin edilə bilər. Dəstəkləyici bandajın taxılması boğulma riskinin azaldılmasına kömək edəcək.
Öskürək və asqırma yırtığın proqressivləşməsinə səbəb olan tez-tez rast gəlinən provokatorlardır. Buna görə də soyuqdəymənin ən kiçik əlamətlərində və ya xroniki xəstəliyin kəskinləşməsi zamanı mümkün qədər tez terapevtə müraciət etmək vacibdir.
Sadalanan tədbirlər sağalmaya gətirib çıxarmır, lakin yırtığın proqressivləşməsini ləngitməyə və ağırlaşmaların inkişaf riskini azaltmağa imkan verir. Konservativ taktika cərrahi əməliyyat aparılana qədər olan dövrdə, məsələn, xəstə başqa (hazırkı anda daha təhlükəli) patologiya ilə bağlı müalicə aldıqda tətbiq edilə bilər.
Cərrahi müalicə
Əməliyyatdan sonrakı yırtıqların radikal şəkildə aradan qaldırılması üçün herniyoplastik əməliyyatlar aparılır. Müdaxilənin texnikası qabarmanın ölçülərindən və ətraf toxumaların vəziyyətindən asılıdır.
Xəstə az travmatik üsulla müalicəyə yalnız yırtıq kiçik olduqda, cərraha erkən müraciət etdikdə arxalana bilər. Bu halda müxtəlif tip əməliyyatlar aparıla bilər. Ən sadə texniki üsul – defektin bağlanması üçün toxumaların tikilməsini nəzərdə tutan qarnın ön divarının plastikasıdır. Orta, böyük, nəhəng və residivləşən əməliyyatdan sonrakı yırtıqlarda tor implantın qoyulması ilə tam hərniyoplastika aparılır. Polipropilen torun bərkidilmə üsulu toxumaların vəziyyətindən asılıdır.
Ağırlaşmış yırtıqlarda boğulmuş orqanların rezeksiyası və qarın boşluğunun revizisi tələb oluna bilər. Bu halda müdaxilə təcili qaydada və yalnız açıq üsulla aparılır. Əməliyyatdan sonrakı dövr uzun çəkir, yaxşı nəticəyə nail olmaq isə əsasən xəstənin həkim tövsiyələrinə ciddi riayət etməsindən asılıdır.
Reabilitasiya
Planlı əməliyyatlar aparıldıqdan sonra xəstə 1-2 gün stasionarda qalır və bu müddət ərzində dərman terapiyası alır. Qarın boşluğu üzərində aparılan əməliyyatlardan sonra bağırsaq motorikasının bərpası və yapışma prosesinin profilaktikası üçün xəstələrin erkən aktivləşdirilməsi tövsiyə olunur.
Əməliyyatdan sonrakı dövrdə pəhrizə əməl etmək, fiziki yüklənmələrdən imtina etmək, ağırlıq qaldırmağı, asqırmağı və öskürməyi istisna etmək vacibdir.
Profilaktika
Əməliyyatdan sonrakı yırtığın riskini həm əməliyyatdan əvvəl, həm də bərpa dövründə azaltmaq mümkündür. Tədbirlərin əsas məqsədi kəsik yerində toxumaların möhkəm çapıqlaşması üçün şərait yaratmaq və qarındaxili təzyiqin kəskin artmasından qaçmaqdır.
- planlı əməliyyatdan əvvəl siqareti tərgitmək, mümkün qədər artıq çəkini azaltmaq, qanda şəkəri nəzarətdə saxlamaq;
- xroniki öskürəyi, qəbizliyi və sidik ifrazının çətinləşməsini əvvəlcədən müalicə etmək;
- əməliyyatdan sonra ağır əşyaları qaldırmamaq və fiziki yükü cərrahın göstərdiyi müddət ərzində tədricən artırmaq;
- öskürərkən və asqırarkən kəsik nahiyəsini ovucla və ya yastıqla yüngülcə dəstəkləmək;
- həkim təyin edibsə, bandaj taxmaq;
- qəbizliyin qarşısını almaq: kifayət qədər maye, lifli qida;
- yarada qızartı, ifrazat və ya temperatur yarandıqda dərhal həkimə müraciət etmək, çünki infeksiya yırtıq riskini artırır.
Yüksək risk qrupunda olan xəstələrdə cərrah bəzən profilaktik məqsədlə tor implant qoymağı təklif edə bilər.
Yadda saxla!
Əməliyyatdan sonrakı yırtıq öz-özünə keçmir və zaman keçdikcə böyüməyə meyillidir. Yırtıq nə qədər böyükdürsə, onun boğulma riski, əməliyyatın mürəkkəbliyi və residiv ehtimalı bir o qədər yüksək olur. Hətta müasir üsullarla aparılan əməliyyatdan sonra da yırtıq təkrarlana bilər, buna görə də çəkiyə nəzarət etmək və bərpa dövründə həkimin tövsiyələrinə əməl etmək vacibdir. Kəsik nahiyəsində qabarıqlıq görsəniz, cərraha müraciəti təxirə salmayın.
Aşağıdakı hallarda dərhal təcili yardım çağırın:
- yırtıq nahiyəsində kəskin ağrı, yırtığın bərkiməsi və geri itələnməməsi;
- ürəkbulanma, qusma, qazların və nəcisin getməməsi;
- yırtıq üzərində dərinin qızarması və ya göyərməsi;
- hərarətin yüksəlməsi ilə birlikdə qarında artan ağrı.
Suallar və cavablar
Bəli, birləşdirici toxumanın irsi zəifliyi olan insanlarda əməliyyatdan sonra yırtıq əmələ gəlmə riski daha yüksəkdir, çünki çapıq toxuması bu hallarda daha zəif formalaşır. Bu amil digər risk faktorları — yaranın infeksiyası, erkən fiziki yük, artıq çəki — ilə birləşdikdə riski daha da artırır. Cərrah əməliyyat üsulunu seçərkən bu fərdi xüsusiyyətləri nəzərə ala bilər.
Yırtıq kisəsinə düşən bağırsaq ilgəyi sıxılarsa, qan təchizatı pozula və toxuma nekrozu inkişaf edə bilər — bu, kəskin ağrı, ürəkbulanma və ümumi vəziyyətin pisləşməsi ilə özünü göstərən təcili vəziyyətdir. Belə əlamətlər yarandıqda gecikmədən təcili tibbi yardıma müraciət etmək lazımdır, çünki boğulmuş yırtıq təcili cərrahi müdaxilə tələb edir.
Bəli, hamiləlik zamanı qarındaxili təzyiqin artması mövcud əməliyyatdan sonrakı yırtığın böyüməsinə səbəb ola bilər. Buna görə yırtıq anamnezi olan qadınlara hamiləliyi planlaşdırmazdan əvvəl cərraha məsləhətləşmə tövsiyə olunur. Hamiləlik dövründə yırtığın vəziyyəti müntəzəm izlənilir, doğuş üsulu və əməliyyat vaxtı isə fərdi qaydada müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Ambulator cərrahiyyə
Hamı hələ bilmir ki, əvvəllər stasionarda uzun müddət qalmağı tələb edən bir çox əməliyyat bu gün bir gün…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Uşaqda appendisit
Appendisitlə qarşılaşan istənilən cərrah təsdiq edər ki, hər bir konkret halda onun diaqnozunu qoymaq heç də asan vəzifə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə / Pediatriya
Qadınlarda appendisit: yerləşməsi, səbəbləri, əlamətləri, necə və harada ağrıyır
Qadınlarda appendisit — qarnın sağ aşağı hissəsindəki kiçik bağırsaq çıxıntısı olan appendiksin iltihabıdır. Appendiks mühüm funksiyalar yerinə yetirməsə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Hospitalizasiya - nə qədər davam edir, növləri və qaydaları
Hospitalizasiya — pasiyentin diaqnostika, terapiya və müşahidə üçün tibb müəssisəsinin stasionarında yerləşdirilməsidir. O, təcili və planlı olur. Növlərin…
İstiqamət: Terapiya / Ümumi cərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
