Axilles vətərinin zədələnməsi

Axilles vətərinin zədələnməsinin müalicəsi konservativ və ya cərrahi üsullarla aparıla bilər. Müalicə proqramının seçimi travmanın müddəti və cırılmanın xüsusiyyətləri ilə müəyyən olunur. Belə ki, konservativ üsul yalnız travma anından 1 sutkadan çox keçmədiyi təzə zədələnmələrdə tətbiq olunur. Öz növbəsində, cərrahi müdaxilə həm təzə, həm də köhnəlmiş cırılmalarda tətbiq oluna bilər. Zədələnmənin xarakterindən asılı olaraq bu, qapalı, açıq və ya mini-invaziv cərrahi müalicə ola bilər.

Konservativ müalicə yalnız travma anından bir sutkadan çox keçmədiyi hallarda mümkündür. Əks halda cırılmış vətər uclarının bir-birinə uyğunlaşdırılmasına nail olmaq mümkün olmayacaq. Təzə cırılmaların konservativ müalicəsinin ən geniş yayılmış üsulu 6-8 həftə müddətinə ekvinus vəziyyətdə (plantar fleksiya) immobilizasiyadır.

Konservativ müalicənin üstünlüyü invazivliyin olmamasıdır (irinləmə, dəri nekrozu, liqatur fistulaları, dəri altı sinirlərin nevriti olmur). Lakin konservativ üsullar təkrar cırılmaların yüksək riskini istisna etmir. Müxtəlif müəlliflərin məlumatlarına görə, konservativ müalicə zamanı rerüptura tezliyi 35%-ə çatır. Konservativ üsul daha çox az aktiv və yaşlı xəstələr üçün uyğundur, onların arasında əməliyyatdan sonrakı ağırlaşmaların riski daha yüksəkdir.

Cərrahi müalicə

Axilles vətərinin zədələnməsi zamanı əməliyyat təkcə vətər liflərinə deyil, onu əhatə edən yumşaq toxumalara da diqqətli və qayğıkeş yanaşma tələb edir. Bu, optimal sağalma və funksiya üçün şərait yaratmağa imkan verəcək. Səthi anatomik yerləşməsinə baxmayaraq, magistral damar-sinir dəstələri axillesə bilavasitə yaxınlıqda yerləşir. Bu vətərin qan təchizatı çoxlu sayda xırda damarlardan (kapilyarlar, prekapilyarlar) ibarətdir, əməliyyatdan sonrakı yaraların sağalması ilə bağlı problemlərin qarşısını almaq üçün çox incə əməliyyat texnikası tələb olunur. Digər tərəfdən, zədələnmiş toxuma tez-tez liflərə ayrılmış olur ki, bu da onun tikilməsini və ya plastikasını çətinləşdirir. Vətər nə qədər ideal bərpa edilə bilsə, ayaq biləyinin stato-lokomotor funksiyası bir o qədər yaxşı olacaq.

Müasir travmatologiyada axilles vətərinin təzə və köhnəlmiş zədələnmələrinin cərrahi müalicəsinin çoxlu sayda üsulu mövcuddur. Onların hamısı zədələnmənin müddətindən asılı olaraq konservativ və cərrahi üsullara bölünür, cərrahi üsullar isə qapalı (Hirşin üsulu) və açıq müdaxilələrə ayrılır. Ayrıca xarici fiksasiya aparatı vasitəsilə müalicə fərqləndirilir.

Xəstələrin əksəriyyətinə kəskin cırılma zamanı qapalı transkutan üsul vasitəsilə effektiv kömək göstərmək və reabilitasiyadan sonra qənaətbəxş nəticəyə nail olmaq mümkün olur. Tikiş qoymaq üçün qan axınına mənfi təsir göstərməyən və toxumanın morfologiyasının ən tam bərpası üçün şərait yaradan müxtəlif üsullardan istifadə olunur.

Açıq müdaxilə, adətən, vətər uclarının etibarlı adaptasiyasına nail olmağa və birləşdirici toxumanın əmələ gəlməsi hesabına təkrar cırılma riskini azaltmağa imkan verir. Eyni zamanda, infeksion iltihabın tezliyini və toxumaların zəif regenerasiyasını artıra bilər. Cərrahi girişdən sonra zədələnmiş vətərin uc-uca tikilməsi vətər tikişlərinin variantlarından biri vasitəsilə həyata keçirilir. Əvvəlcə həkim vətər uclarına giriş təmin edir, sonra qansızmanı çıxarır, daha sonra isə anatomiyanın bərpasını aparır. Vətərin funksional cəhətdən tam bərpası onun elastikliyinin və çevikliyinin saxlanmasını nəzərdə tutur. Zədələnmiş vətər uclarının tikilməsi zamanı müəyyən tələblər mövcuddur: onlar maksimal möhkəmliklə birləşdirilməli, həmçinin dəri yarasının kənarlarının kifayət qədər qan təchizatı saxlanılmalıdır.

Axilles vətərinin xronik cırılması zamanı vətər uclarının qısalması baş verir ki, bu da çapıq toxumasının əmələ gəlməsinə səbəb olur. Belə toxuma vətərin normal lifi olmadığından ayaq biləyində funksiyanın məhdudlaşmasına və yerişin pozulmasına səbəb ola bilər, buna görə də onun tam kəsilib çıxarılması zəruridir. Lakin çapıq toxumasının kəsilib çıxarılmasından sonra transkutan üsulla aradan qaldırılması çətin olan toxuma çatışmazlığı (2 sm-dən çox) əmələ gəlir. Axilles vətərinin xronik cırılmalarının rekonstruksiyasını yerinə yetirmək çox çətindir. Bunun üçün yaxınlıqda yerləşən əzələlərin fassial lifləri, digər əzələlərin vətər lifləri, allotransplantatlar istifadə oluna bilər.