Bağların dartılması oynaq bağlarının həddindən artıq gərilməsi nəticəsində liflərin müxtəlif dərəcədə zədələnməsidir. Ağrı, şişkinlik və oynaq funksiyasının məhdudlaşması ilə gedə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Liqamentar dartılma
- bağların distorsiyası
Xəstəlik haqqında
Travmaya daha çox aşağı ətrafın orta ölçülü hərəkətli oynaqları – aşıq-baldır oynağı və diz oynağı meyllidir. Əsas risk amili yeriş zamanı ayağın burulması hesab olunur. Bağların dartılması yuxarı ətraf oynaqlarının (çiyin və bilək oynağı) nahiyəsində qat-qat az müşahidə olunur. Bu lokalizasiyalı travmalar idman məşğələləri zamanı, məsələn, kanat çəkməsi zamanı, və ya əl üstünə yıxılma zamanı baş verə bilər.
Liqamentar dartılma üçün ağrı, ödem və dəri altı toxumaya qansızma xarakterikdir. Şiddətli ağrılılıq səbəbindən aşağı ətrafın stato-lokomotor funksiyası pozulur.
Bağların dartılmasının ilkin diaqnostikası klinik müayinənin – baxış və palpasiyanın nəticələrinə əsaslanır. Lakin diaqnozun təsdiqlənməsi üçün əlavə vizuallaşdırma tələb olunur. Belə ki, rentgenoqrafiya oxşar simptomları ola bilən sınığı istisna etməyə imkan verir, ultrasəs skanlaşdırma isə oynaqətrafı toxumaların yumşaq toxuma komponentinin ilkin qiymətləndirilməsini aparmağa imkan verir. Lakin ən yüksək informativliyə mürəkkəb klinik hallarda aparılan maqnit-rezonans tomoqrafiya malikdir.
Liqamentar cırılmanın müalicəsi yalnız konservativ üsullarla aparılır. Zədələnmiş oynağa funksional sükunət təmin edilməlidir. Kompleks terapiyada fizioprosedurlar və qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr təyin olunur.
Səbəbləri
Bağların dartılması birləşdirici toxuma dəstələrinin qruplaşmış möhkəmliyini cüzi üstələyən xarici qüvvənin tətbiqi ilə yaranır. Nəticədə onlar yalnız mikro səviyyədə cırılır, makrostruktur isə zədələnmir. Liqamentar cırılmalar ən çox idmanla məşğul olan və aktiv həyat tərzi keçirən gənclərdə rast gəlinir.
Risk amilləri aşağıdakı vəziyyətlər ola bilər:
- hündür daban ayaqqabı geyinmək – xüsusilə aşıq-baldır oynağının liqamentar strukturlarının travmalanma riskini artırır;
- sürüşkən səth üzərində hərəkət – döşəmədə keramik plitə, buzlaqlıq;
- müəyyən idman növləri ilə məşğul olmaq – fiqurlu konkisürmə, xokkey, xizəklə sürüşmə, basketbol, voleybol, tennis, böyük ağırlıqla güc məşqləri;
- sürüşkən altlıqlı əlverişsiz ayaqqabı geyinmək;
- oynaqlara yükü artıran artıq çəki;
- oynağın degenerativ-distrofik zədələnmələri və oynaqətrafı toxumalar – onların fonunda bağ aparatının möhkəmliyi azalır;
- sümük-əzələ sisteminin quruluşunun anadangəlmə və qazanılmış anomaliyaları ki, bunlar oynaqlara yükün qeyri-bərabər paylanmasına səbəb olur.
Təsnifat
Bağların dartılmasının aşağıdakı növləri fərqləndirilir:
- izolə olunmuş zədələnmələr – yalnız bağlar cəlb olunur;
- birləşmiş zədələnmələr – sümüklərin sınığı və ya çıxığı ilə müşahidə oluna bilər.
Praktik travmatologiyada liqamentar cırılmaların ağırlıq dərəcələrinə görə təsnifatı geniş yayılıb:
- Birinci dərəcə (yüngül zədələnmələr) – yalnız ayrı-ayrı birləşdirici toxuma dəstələrinin bütövlüyü pozulub, lakin bağın ümumi strukturu zədələnməyib. Bu dərəcədə klinik əlamətlər minimaldır – az miqdarda ödem, orta intensivlikli ağrılar, insan ayağa söykənə və gəzə bilir, yüngül axsaqlıq narahat edə bilər.
- İkinci dərəcə (orta ağır zədələnmələr) – bir neçə qrup birləşdirici toxuma liflərinin bütövlüyü pozulub, kapsulanın kiçik cırılması ola bilər. Simptomatika daha aydın ifadə olunub: yumşaq ödemli toxumalara qansızmaların olması, orta dərəcədən intensiv həddə qədər ağrılar, hərəki aktivlik məhdudlaşıb.
- Üçüncü dərəcə (ağır zədələnmələr) – bağ bütün uzunluğu boyu cırılır. Obyektiv və subyektiv əlamətlər maksimuma çatır – zərərçəkmiş insanı zədələnmiş oynaqda hərəkət cəhdi zamanı güclənən şiddətli ağrılar narahat edir, ayağa söykənmək mümkün olmur. Yumşaq toxumalar qansızma hesabına əhəmiyyətli dərəcədə ödemli və göyərmişdir. Zədələnmiş oynağın passiv əyilib-açılması zamanı qeyri-sabitlik müəyyən edilir.
Klinik mənzərə
Bağların dartılmasının simptomları aşağıdakı kimi ola bilər:
- yumşaq toxuma strukturlarının travmalanması ilə əlaqədar müxtəlif intensivlikdə qəflətən yaranan ağrı;
- birləşdirici toxuma dəstələrinin tam cırılması ilə şərtlənən eşidilən şaqqıltı;
- travmadan az sonra yaranmağa başlayan toxuma ödemi;
- bu nahiyədən keçən qan damarlarının zədələnməsi ilə şərtlənən dəri altı qançırlar;
- ayağı və ya əli zədələnmə tərəfə çevirməyə cəhd zamanı ağrı hisslərinin güclənməsi;
- travmalanmış ətrafın funksiyasının pozulması – ayağa tam söykənə bilməmək, hərəkət edə bilməmək (analoji funksional nəticələr yuxarı ətrafda liqamentar strukturların dartılması zamanı da inkişaf edir).
Bağların dartılmasının obyektiv müəyyən edilən əlamətləri bunlardır:
- travmalanmış nahiyənin ödemi;
- lokal ödem zonasında ağrılılığın olması;
- oynağın anatomik cəhətdən düzgün konturlarının pozulması;
- dəri altı yağ toxumasında yayılmış və məhdud qansızmalar;
- toxunuşda adətdən daha isti dəri;
- travmalanmış oynaqda passiv hərəkətlərin amplitudasının artması.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Rentgen skanlaşdırma sümük-əzələ sistemi travması olan xəstələrin müayinəsinin skrininq üsullarına aiddir. X-şüaları liqamentar aparatın vəziyyətini görməyə imkan vermir, çünki onlar yumşaq toxuma törəmələrindən gecikmədən keçir. Bununla belə, bağların dartılması və sınığın simptomatikasının oxşarlığını nəzərə alaraq, rentgenoqrafiya sümük toxumasının vəziyyətini qiymətləndirməyə kömək edir.
Bağ-vətər kompartmentinin ilkin vizuallaşdırılması üçün oynağın ultrasəs müayinəsi aparılır. Mürəkkəb klinik hallarda paraartikulyar yumşaq toxuma törəmələrinin zədələnmələrinin diaqnostikasında “qızıl” standart olan maqnit-rezonans tomoqrafiya göstərişdir.
Oynaqdaxili strukturların vəziyyətini qiymətləndirmək üçün artroskopiya aparılır. Bu, oynağı daxildən qiymətləndirməyə imkan verən endoskopik diaqnostika üsuludur. Diaqnostik məqsəddən əlavə, müalicəvi məqsəd də daşıya bilər.
Xidmətlər
Müalicə
Bağların dartılmasının müalicəsi konservativdir. Terapiya zədələnmiş morfologiyanın bərpasına kömək edən əlverişli şəraitin yaradılmasına yönəlib.
Konservativ müalicənin əsas istiqamətləri bunlardır:
- zədələnmiş ətrafın funksional sükunəti, sıx bintlə sarınma və/və ya sükunətdə çıxarıla bilən xüsusi fiksasiya qurğularının istifadəsi ilə birlikdə (ağır zədələnmələrdə gips lonqeti qoyulması məsələsi nəzərdən keçirilə bilər);
- zədələnmiş oynağa yüksək vəziyyət verilməsi ki, bu, venoz qanın və limfa mayesinin axmasını asanlaşdırır (bununla ödemin şiddəti azalacaq);
- travmadan sonrakı ilk gündə soyuğun lokal tətbiqi ki, bu da ödemə qarşı təsir göstərir;
- ikinci-üçüncü gündən istiliyin tətbiqi ki, bu, mikrosirkulyasiyanın yaxşılaşmasına və tökülmüş qan laxtalarının sorulmasına kömək edəcək;
- ağrını aradan qaldırmağa kömək edən qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələrin istifadəsi.
Bağların dartılmasında əməliyyat aparılmır. Cərrahi müdaxilə yalnız liqamentar strukturun tam cırılması zamanı göstərişdir. Müasir travmatologiyada əməliyyatlar əsasən minimal invazivliyi ilə fərqlənən artroskopik üsulla yerinə yetirilir.
Reabilitasiya
Bağların gərilməsindən sonra reabilitasiya aktiv müalicə dövrü başa çatdıqdan sonra başlanır. Bərpa proqramına müalicəvi bədən tərbiyəsi üzrə xüsusi məşqlər, masaj və fizioprosedurlar daxildir. Kinezioteypləmə oynağın funksiyasını sabitləşdirməyə və yükü bərabər paylamağa imkan verir.
Profilaktika
Bağların gərilməsinin profilaktikası məişətdə və idmanla məşğul olarkən təhlükəsizlik qaydalarına riayət olunmasına yönəlmişdir.
Yadda saxla!
Qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr müxtəlif lokalizasiyalı (ayaq, diz, çiyin və s. nahiyəsində) bağ dartılmalarının müalicəsində geniş istifadə olunur. Lakin bu preparatların uzunmüddətli qəbulu tövsiyə edilmir, çünki onlar mədə selikli qişasında qoruyucu maddələr olan prostaqlandinlərin əmələ gəlməsini bloklayır. Bu isə eroziyanın yaranmasına və damarların zədələnərək mədə qanaxmasının inkişafına səbəb ola bilər. Qeyri-steroidlərin qəbulunun optimal müddətini və dozasını, proton pompası inhibitorları ilə “örtük” yaradılmasının və ya alternativ müalicənin lazım olub-olmadığını travmatoloq müəyyən edəcək. Özünüzmüalicə etməyin!
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin ağırlığı və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
