Revmatizm termini ənənəvi olaraq A qrupu streptokok infeksiyasından sonra inkişaf edən kəskin revmatik qızdırmanı ifadə edə bilər. Ürək, oynaqlar, dəri və sinir sistemi zədələnə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Revmatik qızdırma
- Sokolski-Buyo xəstəliyi
Xəstəlik haqqında
Müasir tibb elmində revmatizm infeksion-allergik təbiətli generalizə olunmuş iltihab kimi nəzərdən keçirilir. İlkin iltihab orqanizmin immun cavabını provokasiya edir ki, bu da sonradan öz birləşdirici toxumasına qarşı autoimmun aqressiyaya çevrilir.
Revmatizmin oynaq ağrıları ilə assosiasiyasına baxmayaraq, bu, xəstəliyin yalnız bir aspektidir. Revmatik qızdırma ürəyə, dəri örtüklərinə, baş beynə, damarlara və sinirlərə mənfi təsir göstərir. Nadir hallarda tənəffüs orqanları, görmə aparatı və mədə-bağırsaq trakti əziyyət çəkir.
Bu xəstəliyin aşkarlanması və müalicəsi ilə revmatoloq həkim məşğul olur.
Revmatik xəstəlik tez-tez yaz və payız dövrlərində residivlərlə uzunmüddətli formaya keçir.
Səbəbləri
Revmatizmin yaranması genetik meyillik, immun tənzimlənmə pozğunluqları və əvvəlki streptokokk infeksiyasını əhatə edən mürəkkəb səbəblər kompleksi ilə əlaqəlidir.
Xəstəliyin inkişafının əsasında aşağıdakı hadisələr ardıcıllığı durur: immun sistem A qrupuna aid olan Streptococcus pyogenes bakteriyasının varlığına reaksiya verərək antitel istehsalı prosesini işə salır. Vəziyyətin özəlliyi ondan ibarətdir ki, bu antitellər ürək, oynaqlar, baş beyin və dəri örtüklərinin toxumalarının tərkibinə daxil olan zülallarla struktur oxşarlığa malikdir. Bunun nəticəsində, ilkin olaraq streptokokku məhv etməyə yönəlmiş immun sistem səhvən orqanizmin öz toxumalarına hücum etməyə başlayır.
Revmatizmin inkişaf riskini artıran amillər:
- Müalicə olunmamış və ya kifayət qədər müalicə olunmamış streptokokk infeksiyası.
- Xəstəliyə genetik meyillik.
- Orqanizmin ümumi soyuqlaması
- Zəruri vitaminlərin, makro- və mikroelementlərin çatışmazlığı.
- Müşayiət edən sistem pozğunluqları — sklerodermiya və ya sistem qırmızı qurdeşənəyi.
- Aşırı sıxlıq və pis sanitar şərait — otaqda çoxlu sayda insan toplandıqda tez-tez aşağı temperatur və yüksək rütubət kombinasiyası müşahidə olunur. Bu cür şərait, məsələn, kazarmalar üçün xarakterikdir və xidmətə yeni gəlmiş əsgərlərdə revmatizmin inkişafına şərait yaradır.
Əlverişsiz şəraitlərin bir araya gəlməsi zamanı xəstəliyin inkişaf riski əhəmiyyətli dərəcədə artır.
Revmatizmin revmatoid artritdən fərqləri:
Revmatizm və revmatoid artrit adları səsləşsə də, bunlar öz təzahürlərinə və terapiya üsullarına görə əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənən iki müstəqil xəstəlikdir. Əsas fərqlərə nəzər salaq:
- Etiologiya: Revmatizm A qrupu streptokokk infeksiyasından sonra inkişaf edən immun-iltihabi xəstəlikdir, revmatoid artrit isə səbəbi tam məlum olmayan autoimmun xəstəlikdir.
- Yaş: Revmatizm daha çox uşaq və yeniyetmə yaşı üçün xarakterikdir, revmatoid artrit isə istənilən yaşda yarana bilər, lakin daha çox böyüklərdə rast gəlinir.
- Ürəyin zədələnməsi: Revmatizm tez-tez ürək əzələsinə mənfi təsir göstərir, revmatoid artrit üçün isə ürək qapaqlarının revmatik zədələnməsi xarakterik deyil, lakin perikardit və ürək-damar xəstəlikləri riskinin artması mümkündür. Bu aspekt həkim üçün ən vacib differensial əlamətlərdən biridir.
- Gediş xüsusiyyətləri: Revmatizm kəskin başlanğıc və sürətli inkişaf ilə xarakterizə olunur. Revmatoid artrit isə əksinə, uzunmüddətli gediş, kəskinləşmə və remissiya dövrləri olan xroniki patologiyadır.
- Oynaq təzahürləri: Revmatik oynaq ağrıları miqrasiya edən xarakterə malikdir, revmatoid artrit üçün isə əsasən əl və ayaqların kiçik oynaqlarını əhatə edən simmetrik zədələnmə xarakterikdir.
Dəqiq diaqnostika və adekvat müalicənin təyin edilməsi üçün həkimə müraciət etmək lazımdır.
Təsnifat
Gündəlik danışıqda «revmatizm» sözü ilə çox vaxt oynaqları, əzələləri, sümükləri və orqanizmin digər toxumalarını əhatə edən müxtəlif xəstəliklər adlandırılır. Revmatizmin klinik təzahürlərinin müxtəlifliyi çoxsaylı səbəb və inkişaf mexanizmləri ilə izah olunur. Bunun nəticəsində revmatik xəstəliklərin təsnifatı mürəkkəbdir və daim təkmilləşdirilir. Bəs sadə sözlərlə desək, revmatizm nə xəstəlikdir? Kəskin revmatik qızdırma yuxarı tənəffüs yollarının keçirilmiş streptokokk infeksiyasının ağırlaşmasıdır. Tibbi mənada revmatizm dedikdə məhz kəskin revmatik qızdırma nəzərdə tutulur. Aşağıdakı xəstəliklər isə revmatik qızdırma ilə əlaqəsi olmayan müstəqil revmatik xəstəliklərdir, gündəlik danışıqda onları da bəzən «revmatizm» adlandırırlar:
- Revmatoid artrit — oynaqları zədələyən, onların iltihabına, deformasiyasına və hərəkət aktivliyinin pisləşməsinə səbəb olan autoimmun xəstəlikdir.
- Osteoartroz (osteoartrit) — qığırdaq toxumasının eliminasiyası ilə şərtlənən dejenerativ oynaq xəstəliyidir.
- Sistem qırmızı qurdeşənəyi — dərini, oynaqları, böyrəkləri, beyni və digər orqanları zədələyən autoimmun xəstəlikdir.
- Spondiloartropatiyalar — onurğa sütununu və qalça-oma birləşmələrini zədələyən iltihabi patologiyalar məcmusudur.
- Fibromialgiya — generalizə olunmuş əzələ ağrısı, yorğunluq və yuxu pozğunluqları ilə xarakterizə olunan xroniki vəziyyətdir.
- Oynaqdankənar revmatizm — oynaqları əhatə edən yumşaq toxumaları, vətərləri, bağları və əzələləri zədələyir. Məsələn: tendinit, bursit və miozit.
Xəstəliyin müxtəlif növlərini anlamaq düzgün diaqnostika və effektiv müalicə üçün həlledici əhəmiyyət kəsb edir.
Klinik mənzərə
Revmatizmin simptomları müxtəlifdir və hansı orqanların prosesə cəlb olunmasından asılıdır. Gənc xəstələrdə RQ (revmatik qızdırma) böyüklərlə müqayisədə ürək qüsurlarının sürətli inkişafına daha yüksək meyillik ilə daha aqressiv gedişlə xarakterizə olunur. Buna baxmayaraq, uşaqlarda xəstəlik dərman terapiyasına daha yaxşı tabe olur.
Uşaqlarda revmatizmin simptomları
- Ürəyin kardial zədələnmələri — revmatizmin ən təhlükəli təzahürüdür. Onlar həm aşkar, həm də gizli ola bilər: taxikardiya, təngnəfəslik, ürəkdə küy, döşdə ağrı.
- Oynaqlarda revmatizm — tez-tez yerdəyişən poliartrit şəklində təzahür edir: iltihabi proses bir neçə oynağı əhatə edir, birindən digərinə miqrasiya edir. Bu zaman ödem, ağrı hissiyyatı, dərinin qızarması və hərəkət çətinlikləri müşahidə olunur. Əsasən diz, ayaq biləyi, dirsək və çiyin kimi iri oynaqlar əziyyət çəkir. Oynaqlardakı ağrı hissiyyatı adətən kifayət qədər tez keçir və deformasiyaya səbəb olmur.
- Nevroloji əlamətlər xoreya ilə təmsil olunur, onun üçün ən çox üz və ətraf əzələlərində olan nəzarətsiz, seyirmə xatırladan hərəkətlər xarakterikdir.
- Dəri təzahürlərinə halqa formalı eritema daxildir — çəhrayı və ya qırmızı rəngdə, mərkəzi hissəsi daha açıq rəngli, halqa və ya oval formalı səpgilər. Bu səpgilər yox ola, sonra isə yenidən meydana çıxa bilər.
- Revmatik düyünlər palpasiya zamanı həssas olan, əsasən oynaqların ekstensor səthlərində yerləşən dəri altı qabarıqlıqlardır.
Böyüklərdə simptomlar
Böyüklərdə revmatizm daha çox revmatik ürək qüsuru şəklində təzahür edir. Bu o deməkdir ki, əvvəlki revmatizm epizodu ürək qapaqlarının zədələnməsi şəklində ağırlaşmalara səbəb olub. Revmatizmin əlamətləri erkən mərhələlərdə aşkar olmaya bilər və yalnız qüsurun proqressivləşməsi zamanı meydana çıxa bilər: təngnəfəslik, taxikardiya, döşdə ağrı, ayaqlarda ödem, öskürək.
Uşaqlarda və böyüklərdə ümumi simptomlar
- Qızdırma.
- Ümumi əzginlik.
- Böyümüş limfa düyünləri.
50 yaşdan sonra qadınlarda revmatizm simptomlarına xüsusi diqqət yetirilməlidir. Həyatın bu dövründə hormonal dəyişikliklər baş verir ki, bunlar revmatik xəstəliyin inkişafına və ya kəskinləşməsinə səbəb ola bilər.
Diaqnoz klinik mənzərə, qan analizi və instrumental müayinələrin nəticələri əsasında qoyulur. Ağır ağırlaşmaların inkişafının qarşısını almaq üçün revmatizmin vaxtında diaqnostikası xüsusilə vacibdir.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Revmatizmin aşkarlanması simptomatikanın, xəstəlik tarixinin, həmçinin laboratoriya və instrumental müayinələr zamanı əldə edilmiş məlumatların diqqətli öyrənilməsini əhatə edən çoxmərhələli prosedurdur.
Birinci addım anamnezin toplanmasıdır. Ağrıların xarakterini, lokalizasiyasını, davametmə müddətini, intensivliyini, ağrını provokasiya edən və ya yüngülləşdirən amilləri, səhər tutulmasının olub-olmadığını müəyyən etmək vacibdir. Həmçinin ailə anamnezi, digər xəstəliklərin olması və qəbul edilən dərmanlar nəzərə alınmalıdır.
Fiziki müayinə oynaqların vəziyyətinin qiymətləndirilməsini əhatə edir: şişkinliyin olub-olmaması, palpasiya zamanı ağrılılıq, hərəkət məhdudiyyəti. Dəri örtüklərinin, gözlərin, ürəyin və ağciyərlərin vəziyyətini qiymətləndirmək vacibdir, çünki revmatizm müxtəlif orqan və sistemləri zədələyə bilər.
Revmatizmə dair laboratoriya müayinələrinə qanın klinik analizi, iltihab göstəriciləri (EÇS, C-reaktiv zülal), keçirilmiş streptokokk infeksiyasını təsdiq edən antistreptolizin-O (ASLO) titri və boğaz yaxmasının bakterioloji müayinəsi daxildir. Revmatoid artriti və birləşdirici toxumanın sistem xəstəliklərini istisna etmək üçün revmatoid amil, siklik sitrullinləşmiş peptidə qarşı anticisimlər (ASSP) və antinüvə anticisimləri (ANA) təyin oluna bilər.
İnstrumental müayinələr — ürəyin zədələnməsini qiymətləndirmək üçün elektrokardioqrafiya (EKQ) və exokardioqrafiya, lazım gəldikdə oynaqların rentgenoqrafiyası. Ultrasəs tədqiqatı (USM) və maqnit-rezonans tomoqrafiya (MRT) yumşaq toxumaların vəziyyətini qiymətləndirməyə və xəstəliyin lap başlanğıcında iltihab əlamətlərini aşkar etməyə imkan verir.
Xidmətlər
Müalicə
Bu xəstəliklə mübarizə infeksiyanın kökünün kəsilməsi, arzuolunmaz nəticələrin qarşısının alınması və təkrar residiv riskinin minimuma endirilməsi məqsədlərini güdən mürəkkəb və uzunmüddətli yoldur.
Kəskin fazada böyük xəstələrə ciddi yataq rejiminə riayət etmək tövsiyə olunur. Medikamentoz müdaxilə aşağıdakıları nəzərdə tutur:
- Antibiotiklər — streptokokk infeksiyası ilə mübarizə üçün.
- İltihabəleyhinə dərmanlar — əllərin, ayaqların, diz oynaqlarının revmatizmi zamanı iltihabı aradan qaldırmaq üçün qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar (QSİƏP) və kortikosteroidlərdən istifadə olunur.
- Ürək funksiyasını dəstəkləmək üçün dərman vasitələri.
Uşaq revmatizmi necə müalicə olunur? Terapiya stasionarda olmağı tələb edir. Kəskinləşmə zamanı gənc xəstəyə ciddi yataq rejimi lazımdır.
Medikamentoz təsir streptokokk infeksiyasının məhv edilməsinə yönəlib. Müalicə edən həkim pensillin sırasından olan antibiotiklər təyin edir.
Ürəyin revmatik zədələnməsi zamanı uşağa qlükokortikosteroidlərlə birlikdə qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr təyin olunur.
Dəstəkləyici terapiya vitamin kompleksləri və kaliumla zənginləşdirilmiş preparatları əhatə edir.
Reabilitasiya
Revmatizmin müalicəsindən sonra reabilitasiya səbir və israr tələb edən uzun və zəhmətli prosesdir. Həkimin tövsiyələrinə əməl edərək və bərpa tədbirlərində fəal iştirak edərək həyat keyfiyyətinin əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşmasına nail olmaq və adət olunmuş həyat tərzinə qayıtmaq mümkündür.
Reabilitasiya tədbirlərinin əsasında patoloji dəyişikliklərə məruz qalmış toxumalarda ağrı, iltihabın azaldılmasına və qan dövranının aktivləşdirilməsinə yönəlmiş fizioprosedurlar durur. Bunlara elektroforez, maqnitoterapiya, ultrasəs, lazeroterapiya və digər üsullar aiddir.
Oynaqların hərəkət aktivliyinin bərpası və əzələ korsetinin möhkəmləndirilməsi əsasən müalicəvi bədən tərbiyəsindən asılıdır.
Reabilitasiyanın əhəmiyyətli komponenti dietoterapiyadır. Kifayət qədər vitamin və mikroelementlər daxil olan balanslaşdırılmış rasion toxumaların regenerasiyasına, orqanizmin müdafiə qüvvələrinin artmasına və iltihabi hadisələrin azalmasına kömək edir.
Ürək dekompensasiyası ilə ağırlaşmış revmatizm zamanı duzu və mayeni məhdudlaşdıran pəhriz göstərişdir.
Remissiya dövründə xəstələrə sanatoriya-kurort müalicəsi tövsiyə olunur.
Profilaktika
Revmatizmin ikincili profilaktikası üçün keçirilmiş xəstəlikdən sonra bir neçə il ərzində uzunmüddətli təsirli antibakterial preparatların (bisillin-5) dövri müntəzəm tətbiqindən istifadə olunur. Bundan əlavə, soyuqdəymədən, streslərdən və kəskinləşməni provokasiya edə biləcək digər amillərdən çəkinmək lazımdır. Mümkün ağırlaşmaların vaxtında aşkarlanması və müalicəsi üçün kardioloq və revmatoloqun müntəzəm konsultasiyaları zəruridir.
Yadda saxla!
Ən nüfuzlu revmatoloqlar hesab edirlər ki, kəskin revmatik qızdırma A qrupu beta-hemolitik streptokokkun (AQBHS) törətdiyi infeksiyaya qeyri-tipik immun reaksiyası nəticəsində yaranan autoimmun xəstəlikdir. Mütəxəssislər revmatizmin inkişafının qarşısını almaq məqsədilə boğazın streptokok infeksiyasının erkən diaqnostikasının və adekvat müalicəsinin vacibliyinə xüsusi diqqət yetirirlər.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Revmatizmin özü yoluxucu deyil, o, orqanizmin əvvəlki streptokok infeksiyasına, məsələn boğaz anginasına, qarşı qeyri-adekvat immun reaksiyası nəticəsində yaranır. Yoluxa bilən streptokokk infeksiyasıdır, revmatik qızdırma isə hər yoluxmuş insanda inkişaf etmir — bu, orqanizmin fərdi reaksiyasından asılıdır. Boğaz infeksiyalarının vaxtında və tam müalicə olunması revmatik qızdırmanın qarşısının alınmasında əsas amillərdən biri hesab olunur.
Revmatizmin özü birbaşa irsi ötürülmür, ancaq bəzi insanların immun sistemi streptokok infeksiyasına daha həssas reaksiya verməyə meyilli ola bilər, bu meyillik ailə daxilində bir qədər üst-üstə düşə bilər. Əsas amil hər dəfə yoluxma və orqanizmin ona reaksiyasıdır, sadəcə genin ötürülməsi deyil. Ailəsində revmatik qızdırma olan uşaqlarda boğaz infeksiyalarının vaxtında müalicəsinə xüsusi diqqət yetirmək faydalıdır.
Revmatik qızdırmanın ən təhlükəli nəticəsi ürək qapaqlarının zədələnməsidir, bu zədələnmə bəzən müalicədən sonra da qismən qala bilər, xüsusən təkrarlanan hücumlardan sonra. Erkən diaqnostika və müalicə zədələnmənin dərəcəsini azaltmağa kömək edir, ancaq nəticə hər xəstədə fərqlidir. Qapaq zədələnməsi aşkarlandıqda kardioloq uzunmüddətli müşahidə və lazım gələrsə əlavə müalicə təyin edir. Təkrar infeksiyaların qarşısının alınması vacibdir.
Mövzu üzrə məqalələr
Densitometriya – bu nədir və ona necə hazırlaşmaq lazımdır
Densitometriya — sümük karkasının möhkəmliyi barədə mühakimə yürütməyə və onun quruluşunun zəifləməsinin ilk əlamətlərini görməyə imkan verən diaqnostik…
İstiqamət: Revmatologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
