Ürək astması sol mədəcik çatışmazlığı fonunda ağciyərlərdə venoz durğunluq və ödem nəticəsində yaranan tutmaşəkilli nəfəs darlığını təsvir edən klinik termindir. Bu, bronxial astma deyil.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Asthma cardiale
- kardiogen astma
- paroksizmal gecə təngnəfəsliyi
- interstisial ağciyər ödemi
Xəstəlik haqqında
Ürək astması müstəqil xəstəlik deyil, kəskin sol mədəcik çatışmazlığının təzahürüdür. Pasiyent qəfil boğulma və hava çatışmazlığı tutmaları keçirir, lakin bunun səbəbi tənəffüs yollarının daralması (bronxial astmada olduğu kimi) deyil, ağciyərlərdə qanın durğunluğu və maye toplanmasıdır.
Normada sol mədəcik ağciyərlərdən gələn qanı aortaya vurur. Onun yığılma qabiliyyəti zəiflədikdə və ya qanın keçidi mitral qapaq səviyyəsində çətinləşdikdə qan ağciyər venalarında və kapilyarlarında ləngiyir. Təzyiq artır, maye damarlardan ağciyər toxumasının ara sahəsinə (interstisiyaya) keçir — interstisial ödem yaranır. Qaz mübadiləsi pozulur, insan hava çatışmazlığı hiss edir.
Ürək astması əsasən ürək xəstəlikləri olan orta və ahıl yaşlı insanlarda rast gəlinir. Bu vəziyyət ciddi xəbərdarlıq siqnalıdır: maye alveollara keçərsə, tutma həyati təhlükəli alveolyar ağciyər ödeminə çevrilə bilər. Ürək xəstəlikləri bütün dünyada ölümün aparıcı səbəbi olaraq qalır, buna görə belə tutmalar mütləq həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir.
Səbəbləri
Ürək astması sol mədəciyin işini zəiflədən və ya ağciyər venalarında təzyiqi artıran istənilən ürək xəstəliyinin fonunda yarana bilər:
- Ürəyin işemik xəstəliyi və keçirilmiş infarkt — ürək əzələsinin bir hissəsi çapıqla əvəz olunur, yığılma qabiliyyəti azalır; kəskin infarkt özü də tutma ilə başlaya bilər.
- Arterial hipertenziya — uzun müddət yüksək təzyiq sol mədəciyin divarını qalınlaşdırır və sərtləşdirir; hipertonik kriz tutmanı birbaşa təhrik edir.
- Qapaq qüsurları — mitral stenoz, aortal stenoz, mitral və aortal çatışmazlıq, anadangəlmə və qazanılmış qüsurlar.
- Kardiomiopatiyalar və miokardit — ürək əzələsinin xəstəlikləri və iltihabı.
- Ritm pozğunluqları — xüsusən sürətli qulaqcıqlar fibrilyasiyası ürəyin dolmasını pisləşdirir.
- Sol mədəcik anevrizması və nadir hallarda ürək şişləri (məsələn, sol qulaqcığın miksoması).
Tutmanı təhrik edən amillər: fiziki gərginlik, emosional həyəcan, bol yemək, çoxlu maye və ya duzlu qida qəbulu, kəskin respirator infeksiya və pnevmoniya, ürək dərmanlarının buraxılması, qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatların qəbulu, böyrək funksiyasının pisləşməsi. Gecə üfüqi vəziyyətdə ayaqlardan ürəyə qayıdan qanın həcmi artır, buna görə tutmalar çox vaxt yuxu zamanı başlayır.
Klinik mənzərə
Əsas şikayət qəfil hava çatışmazlığı, dərindən nəfəs almaq istəyidir. Tipik tutma gecə, yuxudan bir neçə saat sonra başlayır: insan boğulma hissi ilə oyanır, oturmağa, ayaqlarını aşağı salmağa və ya pəncərəyə yaxınlaşmağa məcbur olur. Oturaq vəziyyətdə nəfəs bir qədər yüngülləşir.
Tutmanın inkişafında şərti olaraq üç mərhələ ayırd edilir:
- Xəbərçi dövr. Bir neçə gün ərzində adi fiziki yükdə təngnəfəslik artır, quru öskürək, uzananda nəfəsin çətinləşməsi yaranır, insan yatmaq üçün daha çox yastıq istifadə etməyə başlayır.
- Tutma. Kəskin hava çatışmazlığı, tez-tez nəfəsalma, qorxu və həyəcan, ürəkdöyünmə, solğunluq və ya dodaqların göyərməsi, soyuq tər. Müddəti bir neçə dəqiqədən bir neçə saata qədər ola bilər.
- Tutmanın sonu. Az miqdarda selikli bəlğəm ayrıla bilər və vəziyyət tədricən yaxşılaşır. Bol çəhrayı köpüklü bəlğəm, uzaqdan eşidilən xırıltılı nəfəs isə alveolyar ağciyər ödeminin başladığını göstərir.
Yanaşı olaraq ayaqlarda ödem, çəki artımı, sürətli yorğunluq, gecə tez-tez sidiyə getmə kimi xroniki ürək çatışmazlığı əlamətləri müşahidə oluna bilər. Ahıl insanlarda tutma bəzən yalnız öskürək, narahatlıq və ya çaşqınlıqla özünü göstərir.
Panik atak da hava çatışmazlığı hissi yarada bilər, lakin onu evdə ürək astmasından etibarlı şəkildə fərqləndirmək mümkün deyil. Ürək xəstəliyi olan insanda ilk dəfə yaranan boğulma həmişə ciddi qəbul edilməlidir.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər: boğulma oturaq vəziyyətdə keçmir, çəhrayı köpüklü bəlğəm ayrılır, dodaqlar göyərir, döş qəfəsində ağrı, güclü zəiflik, huşun bulanması və ya çox tez ürəkdöyünmə yaranır. Belə hallarda gözləmədən 103-ə zəng etmək lazımdır.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Tutma zamanı diaqnoz klinik əlamətlərə əsasən qoyulur və müalicə ilə paralel aparılır. Həkim ürək xəstəliklərinin olub-olmamasını, qəbul edilən dərmanları, tutmaların vaxtını və vəziyyətlə əlaqəsini soruşur, ağciyərləri və ürəyi dinləyir, təzyiqi və qanın oksigenlə doyma səviyyəsini ölçür. Ürək astmasında ağciyərlərin aşağı hissələrində nəm xırıltılar eşidilir, təngnəfəslik əsasən nəfəsalma fazasında hiss olunur. Bronxial astmadan fərqli olaraq bronxları genişləndirən inhalyatorlar vəziyyəti yaxşılaşdırmır.
- elektrokardioqrafiya — infarktı, işemiyanı və ritm pozğunluqlarını aşkar edir;
- döş qəfəsi orqanlarının rentgenoqrafiyası — ağciyərlərdə durğunluğu, ödemi və ürəyin ölçüsünü göstərir;
- exokardioqrafiya — ürəyin yığılma qabiliyyətini, qapaqların vəziyyətini və boşluqların ölçüsünü qiymətləndirir;
- natriuretik peptidin təyini — ürək çatışmazlığını təsdiqləməyə və ya istisna etməyə kömək edir;
- troponin — ürək əzələsinin zədələnməsinin göstəricisi;
- ümumi qan analizi, elektrolitlər, kreatinin, qanda şəkər, qalxanabənzər vəzin hormonları — müşayiət edən vəziyyətləri aşkar edir;
- ağciyərlərin USM-i — çarpayı yanında mayenin sürətli aşkarlanması.
Differensial diaqnostika bronxial astma, xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyi, pnevmoniya, ağciyər arteriyasının tromboemboliyası və panik atakla aparılır.
Ağırlaşmalar
- alveolyar ağciyər ödemi — həyati təhlükəli vəziyyət;
- kəskin tənəffüs çatışmazlığı və süni ventilyasiyaya ehtiyac;
- kardiogen şok — təzyiqin kəskin düşməsi və orqanların qanla təchizatının pozulması;
- ağır ritm pozğunluqları;
- xroniki ürək çatışmazlığının proqressivləşməsi və təkrarlanan hospitalizasiyalar;
- oksigen çatışmazlığı fonunda beyin və böyrək funksiyasının pisləşməsi, xüsusən ahıl insanlarda.
Müalicə
Tutma zamanı yardım təcili yardım briqadası tərəfindən başlanır və adətən stasionarda davam etdirilir. Pasiyentə oturaq vəziyyət verilir, qanda oksigen səviyyəsi aşağı olduqda oksigen terapiyası aparılır, lazım olduqda maska ilə qeyri-invaziv ventilyasiya tətbiq olunur. Dərman müalicəsi aşağıdakı məqsədlərə yönəlir:
- artıq mayenin xaric edilməsi — venadaxili diuretiklər;
- ürəyin yükünün azaldılması və təzyiqin korreksiyası — vazodilatatorlar (nitratlar), təzyiq yüksək və ya normal olduqda;
- ürək ritminin normallaşdırılması — antiaritmik preparatlar, lazım olduqda elektrik kardioversiyası;
- aşağı təzyiqdə — ürəyin yığılmasını dəstəkləyən preparatlar.
Tutma aradan qaldırıldıqdan sonra əsas diqqət səbəbə yönəlir. İnfarkt zamanı təcili koronar müdaxilə aparılır, hipertenziya və ritm pozğunluqları müalicə olunur. Xroniki ürək çatışmazlığında həkim proqnozu yaxşılaşdıran müasir preparat qruplarını — angiotenzin sisteminə təsir edən dərmanları, beta-blokatorları, mineralokortikoid reseptorlarının antaqonistlərini, natrium-qlükoza kotransporter-2 inhibitorlarını və diuretikləri — fərdi qaydada seçir.
Cərrahi və intervension müalicə əsas xəstəliyə görə aparılır: koronar arteriyaların stentlənməsi və ya şuntlanması, qapaqların protezləşdirilməsi və ya bərpası, kardiostimulyator və ya defibrillyatorun implantasiyası.
Həyat tərzinin dəyişdirilməsi müalicənin vacib hissəsidir: duzun məhdudlaşdırılması, maye rejiminə həkim tövsiyəsinə uyğun əməl edilməsi, gündəlik çəkinin ölçülməsi, siqaret və spirtdən imtina, vəziyyət sabitləşdikdən sonra həkimlə razılaşdırılmış, tədricən artırılan fiziki fəallıq. Dərmanları özbaşına dayandırmaq, dozanı dəyişmək və bronxial astma dərmanları ilə tutmanı aradan qaldırmağa çalışmaq olmaz.
Profilaktika
Ürək astmasının profilaktikası ürək xəstəliklərinin vaxtında aşkarlanması və ardıcıl müalicəsinə əsaslanır:
- arterial təzyiqə müntəzəm nəzarət və hipertenziyanın müalicəsi;
- kardioloqun təyin etdiyi dərmanların buraxılmadan qəbulu;
- duzlu qidanın və artıq mayenin məhdudlaşdırılması;
- hər gün eyni vaxtda çəkinin ölçülməsi — qısa müddətdə qəfil artım maye toplanmasına işarədir;
- siqaretdən və spirtdən imtina, bədən çəkisinə nəzarət;
- qripə və pnevmokok infeksiyasına qarşı peyvənd barədə həkimlə məsləhətləşmə;
- təngnəfəsliyin artması, ayaqlarda ödem və ya gecə öskürəyi zamanı vaxtında həkimə müraciət;
- ürək-damar risk amillərinin aşkarlanması üçün müntəzəm profilaktik müayinə.
Hansı həkimə müraciət etməli
Tutma zamanı 103-ə zəng etmək lazımdır. Sonrakı müayinə və uzunmüddətli müalicə ilə kardioloq məşğul olur; terapevt və ya ailə həkimi müşahidəni davam etdirir.
Yadda saxla!
- Ürək astması bronxial astma deyil, ürək çatışmazlığının təhlükəli təzahürüdür.
- Gecə boğulma ilə oyanmaq, uzananda nəfəs çatışmazlığı yeni yaranıbsa, kardioloqa müraciət edin.
- Tutma zamanı dərhal 103-ə zəng edin, insanı oturdun, ayaqlarını aşağı salın, sıxan paltarı boşaldın və pəncərəni açın.
- Həkim əvvəlcədən dilaltı nitrat təyin edibsə, onu yalnız təlimata uyğun və təzyiq aşağı olmadıqda istifadə edin.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Ağciyər ödemi
- Dilatasion kardiomiopatiya
- Açıq arterial axacaq
- Açıq oval pəncərə
- Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası
- Ağciyər hipertenziyası
- Ailəvi hiperxolesterinemiya
- Aorta anevrizması
- Aorta qapağı çatışmazlığı
- Aortal stenoz
- Aortanın koarktasiyası
- Aortanın laylanması
- Arterial hipotenziya
- Arteriyaların stenozu
- Ateroskleroz
Suallar və cavablar
Bronxial astma tənəffüs yollarının iltihabı və daralması ilə bağlıdır, ürək astması isə ağciyərlərdə qanın durğunluğu ilə. Ürək astması adətən ürək xəstəliyi olan ahıl insanlarda gecə başlayır və oturaq vəziyyətdə yüngülləşir. Astma inhalyatorları ürək astmasında kömək etmir, ona görə dəqiq diaqnozu həkim qoymalıdır.
Dərhal 103-ə zəng edin. Pasiyenti oturdun, ayaqlarını aşağı salın, sıxan paltarı boşaldın, təmiz hava təmin edin və onu sakitləşdirin. Həkimin əvvəlcədən təyin etdiyi dilaltı nitrat preparatını yalnız təlimata uyğun və təzyiq aşağı olmadıqda istifadə etmək olar; insanı uzandırmayın və maye içirtməyin.
Bu köhnə üsuldur və müasir tövsiyələrə daxil deyil. Vaxt itirmək əvəzinə dərhal təcili yardım çağırmaq və pasiyenti oturaq vəziyyətdə saxlamaq lazımdır. Ayaqların aşağı salınması ürəyə qayıdan qanın həcmini azaltmağa kömək edir.
Bəli, əgər əsas ürək xəstəliyi müalicə olunmazsa, tutmalar təkrarlana və daha ağır keçə bilər. Kardioloqun təyin etdiyi müalicəyə ardıcıl əməl etmək, duzu məhdudlaşdırmaq və çəkiyə nəzarət etmək təkrarlanma riskini azaldır. Yeni simptomlar barədə həkimə vaxtında məlumat vermək vacibdir.
Kəskin dövrdə fiziki yük qadağandır. Vəziyyət sabitləşdikdən sonra tədricən artırılan fiziki fəallıq, xüsusən kardioreabilitasiya proqramı çərçivəsində, ürək çatışmazlığı olan insanlar üçün faydalıdır. Yükün növünü və intensivliyini kardioloq müayinələrin nəticələrinə əsasən müəyyən edir.
Adətən elektrokardioqrafiya, exokardioqrafiya, döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası və natriuretik peptid daxil olmaqla qan analizləri aparılır. Bu müayinələr ürək çatışmazlığının səbəbini və dərəcəsini müəyyən etməyə imkan verir. Lazım olduqda həkim əlavə müayinələr təyin edir.
Mövzu üzrə məqalələr
Piylənmə zamanı arterial hipertoniya və obstruktiv yuxu apnoesi sindromu
Piylənmə ilə xarici tənəffüs funksiyasının bütöv bir sıra pozğunluqları bağlıdır. Artıq bədən çəkisi olan şəxslərdə ağciyər ventilyasiyasına tələbat…
İstiqamət: Kardiologiya / Somnologiya
Arterial hipertoniya
Arterial hipertoniya (AH) – ürəyin və damarların ən geniş yayılmış xəstəliklərindən biridir. Xəstələrin əksəriyyəti müəyyən vaxta qədər xəstə…
İstiqamət: Kardiologiya
Hipertoniya xəstəliyinin müalicəsi
Hipertoniya xəstəliyi arterial təzyiqin yüksəlməsi ilə xarakterizə olunan ürək-damar sisteminin xəstəliyidir. Təzahürlər əsasən beyin damarlarının (baş ağrıları, başgicəllənmə,…
İstiqamət: Kardiologiya
Prehipertoniya (sərhəd hipertenziyası)
Prehipertoniya — «sərhəddə» olan vəziyyətdir: təzyiq artıq tam normal deyil, lakin klinik ifadə olunmuş hipertoniyaya hələ çatmayıb. Müasir…
İstiqamət: Kardiologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
