Dilatasion kardiomiopatiya ürək kameralarının, xüsusən sol mədəciyin genişlənməsi və yığılma qabiliyyətinin zəifləməsi ilə gedən ürək əzələsi xəstəliyidir. Ürək çatışmazlığının və ritm pozuntularının əsas səbəblərindəndir. Müasir müalicə əlamətləri azaldır və ömrü uzadır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Genişlənmiş kardiomiopatiya
- kongestiv kardiomiopatiya
- dilatasiyalı kardiomiopatiya
Xəstəlik haqqında
Dilatasion kardiomiopatiya ürək əzələsinin (miokardın) xəstəliyidir: mədəciklər, ilk növbədə sol mədəcik, genişlənir, divarları nisbətən nazikləşir və ürəyin yığılma qabiliyyəti zəifləyir. Ürək hər yığılmada damarlara kifayət qədər qan vura bilmir. Bunun nəticəsində ürək çatışmazlığı inkişaf edir: ağciyərlərdə və toxumalarda maye toplanır, fiziki yükə dözümlülük azalır, ritm pozuntuları yaranır.
Xəstəlik istənilən yaşda, o cümlədən uşaqlarda rast gəlinə bilər, lakin daha çox orta yaşlı insanlarda, kişilərdə isə bir qədər tez-tez aşkarlanır. Halların bir hissəsi irsi xarakter daşıyır, bir hissəsi isə keçirilmiş miokardit, alkoqol, kimyaterapiya, uzunmüddətli taxikardiya və digər amillərlə bağlıdır. Bəzi səbəblər aradan qaldırıldıqda ürək funksiyası qismən və ya tam bərpa oluna bilər. Dilatasion kardiomiopatiya ürək transplantasiyasının əsas səbəblərindəndir, lakin müasir dərman və cihaz müalicəsi pasiyentlərin əksəriyyətində əlamətləri azaldır və ömrü uzadır.
Səbəbləri
Dilatasion kardiomiopatiya müxtəlif səbəblərin ortaq nəticəsidir. Bəzən səbəb aşkarlanmır – bu, idiopatik forma adlanır. Əsas səbəblər və risk amilləri:
- İrsi formalar – ürək əzələsi zülallarının genlərində mutasiyalar; ailədə kardiomiopatiya və ya gənc yaşda qəfil ölüm halları ola bilər.
- Keçirilmiş virus miokarditi – ürək əzələsinin iltihabı sonradan onun genişlənməsinə və zəifləməsinə səbəb ola bilər.
- Alkoqoldan uzunmüddətli sui-istifadə – alkoqolun miokarda birbaşa toksik təsiri.
- Kimyaterapiya və şüa terapiyası – bəzi şişəleyhinə preparatlar (məsələn, antrasiklin qrupu) ürəyə toksik təsir göstərə bilər.
- Uzunmüddətli taxikardiya – müalicə olunmayan tez ürək ritmi miokardı yorur.
- Peripartum kardiomiopatiya – hamiləliyin son aylarında və ya doğuşdan sonrakı aylarda yaranır.
- Endokrin və metabolik pozuntular – qalxanabənzər vəzi xəstəlikləri, şəkərli diabet, bəzi vitamin və mikroelement çatışmazlıqları.
- Autoimmun və sistem xəstəlikləri, sarkoidoz.
- Narkotiklər – kokain, amfetaminlər.
Koronar arteriyaların daralması (keçirilmiş infarkt) və ya qapaq qüsurları nəticəsində yaranan ürək genişlənməsi işemik və ya qapaq mənşəli zədələnmə kimi ayrı qiymətləndirilir və başqa müalicə tələb edir.
Klinik mənzərə
Xəstəlik uzun müddət əlamətsiz gedə bilər və təsadüfən exokardioqrafiyada aşkarlanır. Ürək çatışmazlığı inkişaf etdikcə aşağıdakı əlamətlər yaranır:
- fiziki yük zamanı nəfəs darlığı, sonra az yükdə və istirahətdə də;
- uzanarkən nəfəsin çətinləşməsi, hündür yastıqda yatmaq ehtiyacı, gecə boğulma tutmaları;
- ayaqlarda ödem, qarnın böyüməsi, bir neçə gün ərzində çəkinin sürətlə artması;
- halsızlıq, tez yorulma, iştahsızlıq;
- ürəkdöyünmə, ürəyin qeyri-bərabər vurması;
- başgicəllənmə, bayılma və ya bayılmaya yaxın vəziyyət;
- gecə quru öskürək, döş qəfəsində narahatlıq.
Uşaqlarda əlamətlər qeyri-spesifik olur: qidalanma zamanı tərləmə və yorulma, çəki artımının ləngiməsi, tez nəfəsalma. Hamiləliyin sonunda və doğuşdan sonra yaranan nəfəs darlığı və ödemlər «normal» sayılmamalı, müayinə olunmalıdır.
Təcili 103-ə zəng etmək lazımdır, əgər istirahətdə şiddətli nəfəs darlığı, köpüklü bəlğəm, boğulma hissi, bayılma, uzun sürən döş ağrısı və ya çox tez, qeyri-bərabər ürəkdöyünmə yaranıbsa. Belə halları evdə gözləmək olmaz.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Kardioloq şikayətləri, ailə anamnezini (kardiomiopatiya, qəfil ölüm), alkoqol qəbulunu, keçirilmiş infeksiyaları və dərmanları öyrənir, ürəyi və ağciyərləri dinləyir, ödemləri və boyun venalarını qiymətləndirir. Müayinələr:
- exokardioqrafiya – kameraların ölçülərini, divarların qalınlığını, atım fraksiyasını və qapaqların işini göstərir; əsas müayinədir;
- ürəyin kontrastla MRT-si – miokardın toxuma xüsusiyyətləri, fibroz və iltihab;
- EKQ və Holter monitorinqi – ritm və keçiricilik pozuntuları;
- qan analizləri – natriuretik peptid (ürək çatışmazlığının markeri), troponin, böyrək və qaraciyər göstəriciləri, elektrolitlər, qalxanabənzər vəzi hormonları, dəmir mübadiləsi;
- koronaroqrafiya və ya KT koronaroqrafiya – işemik səbəbin istisnası;
- genetik test və ailə üzvlərinin skrininqi – irsi formadan şübhə olduqda;
- miokardın biopsiyası – seçilmiş hallarda, iltihabi və ya infiltrativ xəstəlikdən şübhədə.
Differensial diaqnostika işemik ürək xəstəliyi, qapaq qüsurları, hipertoniya ilə bağlı ürək zədələnməsi və digər kardiomiopatiyalarla aparılır.
Ağırlaşmalar
- xroniki ürək çatışmazlığı və onun kəskinləşmələri, ağciyər ödemi;
- qulaqcıqların fibrilyasiyası, mədəcik aritmiyaları;
- qəfil ürək ölümü;
- ürək boşluqlarında trombların yaranması, emboliyalar və insult;
- funksional mitral və trikuspidal çatışmazlıq;
- böyrək və qaraciyər funksiyasının pozulması.
Qulaqcıqların fibrilyasiyası olan pasiyentlərdə antikoaqulyant müalicə insult riskini, qəfil ölüm riski yüksək olanlarda isə implantasiya olunan defibrilyator ölümcül aritmiyaların nəticələrini xeyli azaldır.
Müalicə
Müalicəni kardioloq seçir. Məqsəd əlamətləri azaltmaq, ürək funksiyasını qorumaq və ya bərpa etmək, ağırlaşmaların və qəfil ölümün qarşısını almaqdır.
- Əsas dərman müalicəsi – azalmış atım fraksiyalı ürək çatışmazlığında dörd qrup preparat birlikdə istifadə olunur: angiotenzin reseptoru-neprilizin inhibitorları (və ya AÇF inhibitorları, angiotenzin reseptor blokatorları), beta-blokatorlar, mineralokortikoid reseptor antaqonistləri və SGLT2 inhibitorları. Bu preparatlar həm əlamətləri azaldır, həm də ömrü uzadır; onları kardioloq tədricən seçir.
- Diuretiklər – ödemləri və mayenin toplanmasını azaltmaq üçün.
- Əlavə preparatlar – göstərişə görə ürək ritmini yavaşladan, antiaritmik və laxtalanmaya qarşı (antikoaqulyant) vasitələr; dəmir çatışmazlığında venadaxili dəmir preparatları.
- İmplantasiya olunan kardioverter-defibrilyator – qəfil ölümün profilaktikası üçün.
- Ürəyin resinxronizasiya terapiyası – mədəciklərin yığılması uyğunsuz olduqda (geniş QRS kompleksində).
- Aritmiyaların kateter ablyasiyası.
- Ağır hallarda – mexaniki dövran dəstəyi və ürək transplantasiyası.
- Səbəbin aradan qaldırılması – alkoqoldan tam imtina, taxikardiyaya nəzarət, endokrin pozuntuların və miokarditin müalicəsi.
Evdə vacibdir: hər gün səhər çəkini ölçmək və qısa müddətdə nəzərəçarpacaq artım olduqda həkimə xəbər vermək, duzu məhdudlaşdırmaq, həkimin tövsiyə etdiyi maye rejiminə riayət etmək. Qeyri-steroid iltihabəleyhinə ağrıkəsicilər orqanizmdə mayeni saxlaya və ürək çatışmazlığını pisləşdirə bilər – onları özbaşına qəbul etməyin. Özünüzü yaxşı hiss etdikdə də dərmanları dayandırmaq olmaz.
Reabilitasiya
Ürək çatışmazlığının kəskinləşməsi çox vaxt bir neçə gün əvvəldən özünü göstərir: çəki artır, ödemlər çoxalır, nəfəs darlığı güclənir. Bu dəyişiklikləri vaxtında görüb həkimə xəbər vermək xəstəxanaya yerləşdirmə ehtiyacını azaldır. Əsas istiqamətlər:
- kardioreabilitasiya – həkim nəzarəti altında fərdi seçilmiş fiziki məşqlər;
- gündəlik çəkinin ölçülməsi, duz və maye rejiminə riayət;
- dərmanların fasiləsiz qəbulu və müntəzəm analizlər (kalium, böyrək funksiyası);
- qrip və pnevmokok infeksiyasına qarşı peyvəndlər;
- kardioloqda müntəzəm nəzarət və vaxtaşırı exokardioqrafiya;
- hamiləlik planlaşdırılırsa, əvvəlcədən kardioloqla məsləhətləşmə.
Profilaktika
İrsi formanın yaranmasının qarşısını almaq mümkün deyil, lakin ailə skrininqi xəstəliyi əlamətlər yaranmamışdan aşkarlamağa və müalicəni erkən başlamağa imkan verir. Qazanılmış formaların bir çoxu isə ürəyə toksik amillərlə bağlıdır və onlardan qorunmaq olar:
- alkoqoldan sui-istifadə etməmək, narkotiklərdən imtina;
- kimyaterapiya və döş qəfəsinə şüa terapiyası zamanı və sonra ürək funksiyasının izlənməsi;
- ailədə kardiomiopatiya və ya gənc yaşda qəfil ölüm olduqda – birinci dərəcəli qohumların müayinəsi;
- virus infeksiyasından sonra nəfəs darlığı, ürəkdöyünmə, döş ağrısı yaranarsa, vaxtında müayinə;
- uzunmüddətli taxikardiya və ritm pozuntularının vaxtında müalicəsi;
- arterial təzyiqə, qanda şəkərə və qalxanabənzər vəzinin funksiyasına nəzarət.
Hansı həkimə müraciət etməli
Nəfəs darlığı, ödemlər və ürəkdöyünmə zamanı kardioloqa müraciət edin. Ritm pozuntularında aritmoloq, irsi formada isə həkim-genetik də müalicəyə qoşulur.
Yadda saxla!
Dilatasion kardiomiopatiya ağır xəstəlikdir, lakin müasir müalicə proqnozu xeyli yaxşılaşdırıb.
- Dərmanları buraxmayın və özbaşına dayandırmayın – bəzən ürək funksiyası məhz ardıcıl müalicə ilə bərpa olunur.
- Hər gün çəkinizi ölçün və qəfil artımda həkimə xəbər verin.
- Qəfil nəfəs darlığı, bayılma və ya döş ağrısı zamanı 103-ə zəng edin.
- Ailə üzvlərinizin də müayinə olunması barədə həkimlə danışın.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Kardiomiopatiya
- Ürək çatışmazlığı
- Miokardit
- Qulaqcıqların fibrilyasiyası
- Ürək aritmiyası
- Mitral çatışmazlıq
- Ürək astması
- Miokardın hipertrofiyası
- Açıq arterial axacaq
- Açıq oval pəncərə
- Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası
- Ağciyər hipertenziyası
- Ağciyər ödemi
- Ailəvi hiperxolesterinemiya
- Aorta anevrizması
Faydalı Məqalələr
Ürək-damar çatışmazlığı
Ürək çatışmazlığı (ÜÇ) — ürəyin adekvat qan dövranını təmin edən nasos kimi funksiyasının pozulması ilə şərtlənən patoloji vəziyyətdir.…
İstiqamət: Kardiologiya
Suallar və cavablar
Səbəbdən asılıdır. Alkoqol, taxikardiya, miokardit və ya doğuşla bağlı formalarda müalicə ilə ürək funksiyası əhəmiyyətli dərəcədə bərpa oluna bilər. İrsi formalarda xəstəlik xroniki gedir, lakin müalicə onun inkişafını ləngidir.
Optimal dərman müalicəsinə baxmayaraq ürəyin yığılma funksiyası xeyli aşağı qalan və ya ağır mədəcik aritmiyaları olan pasiyentlərə tövsiyə olunur. Qərarı kardioloq və aritmoloq birlikdə verir.
Fərdi seçilmiş, mülayim aerob fiziki aktivlik faydalıdır və kardioreabilitasiya proqramının bir hissəsidir. Ağır yüklər və rəqabətli idman çox vaxt məhdudlaşdırılır; fərdi tövsiyəni kardioloq verir.
Halların bir hissəsi irsidir və ailə üzvlərinə keçə bilər. Buna görə diaqnoz qoyulduqdan sonra həkim çox vaxt birinci dərəcəli qohumların – valideynlərin, bacı-qardaşların, uşaqların – exokardioqrafiya və EKQ ilə müayinəsini tövsiyə edir. Lazım olduqda genetik test aparılır.
Hamiləlik ürəyə əlavə yük yaradır və ürək funksiyası xeyli azalmış qadınlarda ciddi risk daşıyır. Bəzi ürək preparatları hamiləlikdə qadağandır. Buna görə hamiləlik mütləq əvvəlcədən kardioloq və ginekoloqla planlaşdırılmalıdır.
Alkoqolla bağlı formada tam imtina və müalicə ilə ürək funksiyası çox vaxt əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşır. Digər formalarda da alkoqol ürək əzələsini əlavə zəiflədir və ritm pozuntularını təhrik edir, buna görə ondan imtina etmək tövsiyə olunur.
Mövzu üzrə məqalələr
Amniosentez təklif olunub: qərarı necə verməli?
Amniosentez döl haqqında müəyyən diaqnostik məlumat almaq üçün aparılır. Testin nəyi araşdıracağı, məhdudiyyətləri və fərdi risk əvvəlcədən danışılmalıdır.
İstiqamət: Ginekologiya / Genetika
Hamiləlikdə AFP yüksəkdir: bu, diaqnoz deməkdirmi?
Ananın qanında AFP prenatal skrininqin hissəsi ola bilər. Dəyişmiş nəticə əlavə qiymətləndirməyə yönəldir, lakin təkbaşına dölün xəstəliyini təsdiqləmir.
İstiqamət: Ginekologiya / Genetika / Diaqnostika
Kariotip analizi: xromosom cavabı hansı sualı cavablandırır?
Kariotip xromosomların sayını və bəzi quruluş dəyişikliklərini qiymətləndirir. Normal nəticə bütün genetik xəstəliklərin istisnası deyil.
İstiqamət: Genetika / Reproduktologiya
Kordosentez: döl qanı nə zaman araşdırılır?
Kordosentez seçilmiş klinik suallar üçün döl qanından nümunə almağa imkan verir. Adi prenatal skrininq deyil və ixtisaslaşmış komanda…
İstiqamət: Ginekologiya / Genetika
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
