Sinus taxikardiyası sinus düyünündən yaranan, ürək ritminin yaşa uyğun normal həddən sürətli olduğu ritmdir. Fiziki yük və stressdən anemiya, qızdırma və digər xəstəliklərədək müxtəlif səbəblərlə yarana bilər.
Yayımlanma tarixi:
Xəstəlik haqqında
Normada ürək ritmini sinus düyünü müəyyən edir: o, stabil elektrik impulsları generasiya etmək hesabına yığılmaların tempini, ritmikliyini və tezliyini tənzimləyir. Düyünün avtomatizmi yüksəldikdə, ÜSS artır.
Sağlam insanlarda sinus taxikardiyası müxtəlif fizioloji amillərlə şərtləndirilə bilər: aktiv fiziki işlə, streslərlə, həyəcanla və s. 7 yaşadək uşaqlarda şikayət və xəstəlik əlamətləri olmadıqda ürəkdöyünmənin sürətlənməsi normadır.
Səbəbləri
ÜVT-nin fizioloji artmasına səbəb ola biləcək amillər bunlardır:
- stress və həyəcan;
- qəfləti qorxu, çaşqınlıq;
- idmanla məşğul olma;
- bol yemək;
- alkoqol, enerji içkilərinin qəbulu;
- siqaretçəkmə;
- intensiv məişət yüklənmələri;
- ağır əşyaların qaldırılması, daşınması və saxlanılması;
- çox miqdarda qəhvə, güclü çayın qəbulu;
- orqanizmin həddindən artıq qızması;
- ağrı.
Sürətlənmiş ürəkvurma soyuqdəymə, KRVİ, angina və digər xəstəliklər fonunda bədən temperaturunun yüksəlməsi zamanı müşahidə oluna bilər.
Patoloji səbəblərə aşağıdakılar daxildir:
- ürək və damar xəstəlikləri (arterial hipertenziya, stenokardiya, kardiomiopatiya, miokardit, perikardit və s.);
- endokrin sistem patologiyaları (şəkərli diabet, tireotoksikoz);
- sinir sistemi pozğunluqları (nevrozlar, vegetativ-damar distoniyası, neyrosirkulyator distoniya);
- sistemli infeksion-iltihabi xəstəliklər (hepatit, vərəm, pnevmoniya);
- kütləvi qan itirilməsi;
- ağrı şoku;
- kollaps;
- piylənmə;
- dəmir çatışmazlığı anemiyasının ağır gedişi.
Sürətlənmiş ürəkvurma dərman vasitələrinin qəbulundan sonra, xüsusən dozanın səhv hesablanması, qəbulun yol verilən normasının aşılması və s. zamanı başlaya bilər. Ən çox söhbət ürək vasitələrindən, antihistamin preparatlardan, hormonlardan gedir.
Təsnifat
Sinus taxikardiyasının yaranma səbəblərindən çıxış edərək, vəziyyətin üç forması ayırd edilir:
- fizioloji – müvəqqəti amillərin (qorxu, fiziki fəallıq və s.) təsiri altında meydana gəlir;
- patoloji – ürək-damar, ağciyər və ya digər xəstəliklərlə şərtlənir;
- idiopatik – tezləşmiş nəbzin dəqiq səbəbini aşkar etmək mümkün olmadıqda bu tip taxikardiya haqqında danışılır.
Sinus taxikardiyasında elektrik impulsları ürəyin normal ritm sürücüsü olan sinus qovuşağında yaranır və onun artmış fəallığı ilə əlaqədardır. Ritm sürücüsü sinus qovuşağından kənarda yerləşən ektopik taxikardiyalar sinus taxikardiyasının növü deyil, ayrı ritm pozğunluqlarıdır.
Vəziyyətin ağırlığı nəzərə alınmaqla orta və ifadə olunmuş sinus taxikardiyası ayırd edilir.
- Patologiyanın orta formasında ürək ritminin tezliyi dəqiqədə 90-135 vurğu arasında dəyişir. Nəbz adətən stress amillərinin, fiziki yüklənmənin fonunda, alkoqol qəbulundan, siqaretçəkmədən sonra yüksəlir. Sakit vəziyyətdə xəstələr ürəyin tezləşmiş ritmi ilə bağlı şikayət etmirlər. Xəstəliyin digər əlamətləri müşahidə olunmur və ya əhəmiyyətsiz həcmdə mövcuddur.
- İfadə olunmuş sinus taxikardiyası dəqiqədə 135-185, bəzən daha yüksək ürəkvurma tezliyi ilə müşayiət olunur, bununla yanaşı insan zəiflikdən, güclü təngnəfəslikdən, baş gicəllənməsindən, qorxu hissindən şikayət edir, öz nəbzini aydın hiss edir. Belə vəziyyət mütləq müayinə və gündəlik nəzarət tələb edir.
Sinus taxikardiyası adətən tədricən başlayır və tədricən sona çatır. Ürəkvurmanın qəflətən başlayıb qəflətən kəsilməsi (paroksizm) və sakit vəziyyətdə çox yüksək tezlik sinus taxikardiyası üçün xarakterik deyil, digər ritm pozğunluqlarına işarə edə bilər və təcili müayinə tələb edir.
Klinik mənzərə
Orta forma olduqda sinus taxikardiyası aydın simptomlara səbəb olmaya bilər. Bəzən xəstə məişət yüklənmələri fonunda, məsələn, intensiv əyilmələr, ağırlıqların daşınması zamanı güclənmiş ürəkvurma hiss edir. Bəzi hallarda ürək nahiyəsində, sol kürək sümüyü altında qısamüddətli və əhəmiyyətsiz ağrı hissi qeyd olunur.
Xəstəliyin ifadə olunmuş forması aşağıdakı əlamətlərlə müşayiət olunur:
- hətta sakit vəziyyətdə də təngnəfəslik;
- idmandan, aktiv fiziki yüklənmədən sonra hava çatışmazlığı hissi;
- həyəcan, qorxu, hər rəngli emosional yaşantılar zamanı aydın tez-tez ürəkvurma epizodları;
- sürətli, artan yorğunluq;
- uzun müddətli istirahətdən sonra da saxlanılan yorğunluq hissi;
- yuxu pozğunluqları;
- narahatlıq, artmış həyəcanlılıq;
- səbəbsiz əsəbilik, qəzəb və aqressiya partlayışları;
- anlaşılmaz qorxu, qaçılmaz bəla hissi;
- döş qəfəsi nahiyəsində müxtəlif xarakterli və müddətli intensiv ağrı;
- yuxu arteriyasının aydın pulsasiyası;
- ətrafların titrəməsi;
- baş gicəllənməsi;
- gözlərdə milçəklər, qaralma;
- sinkopal vəziyyətlər (huşunu itirmə).
Ürəkvurma tezliyi kəskin yüksəldikdə, xüsusilə ürək xəstəlikləri fonunda, gicgahlarda pulsasiya, kəskin artan zəiflik, çətinləşmiş tənəffüs yarana bilər. Xəstə huşunu itirə bilər.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Sinus taxikardiyasının diaqnozu xəstənin bilavasitə müayinəsinin, şikayətlərinin və anamnezinin məlumatlarına, aparılmış instrumental və laborator tədqiqatlara əsasən qoyulur. İnstrumental müayinələr kompleksinə daxildir:
- elektrokardioqrafiya (EKQ);
- ürəyin USM-i (exokardioqrafiya);
- döş qəfəsinin rentgeni, KT-si, MRT-si;
- Holterə görə EKQ-nin sutkalıq monitorinqi;
- arterial təzyiqin sutkalıq monitorinqi (ATSM).
Klinik simptomlardan çıxış edərək həkim laborator sınaqlar təyin edir, onların sırasında ümumiklinik və spesifik qan analizləri, hormonal testlər və digər tədqiqatlar ola bilər. Zəruri hallarda diaqnostikaya qohum profilli mütəxəssislər qoşulur.
Müalicə
Terapiyanın məqsədi – tezləşmiş ürəkvurmanın səbəbini aradan qaldırmaq və mümkün ağırlaşmaların profilaktikasıdır. Həkim xəstənin cari vəziyyətini qiymətləndirir, EKQ-də sinus taxikardiyasının əlamətlərini, digər instrumental tədqiqatların nəticələrinə görə müəyyən edir və optimal müalicə sxemini seçir. Ona həm konservativ tədbirlər, həm də cərrahi prosedurlar daxil ola bilər.
Xəstənin həyat tərzinin korreksiyasını və medikamentoz terapiyanı əhatə edir. Göstərişlərə uyğun olaraq beta-blokatorlar, antiaritmiklər və digər preparatlar istifadə olunur. Siqaretçəkmədən və alkoqol qəbulundan imtina etmək, bədən kütləsini normallaşdırmaq, qidalanmaya nəzarət etmək vacibdir. Bəzən masaj kursları, LFK (müalicəvi bədən tərbiyəsi), həmçinin psixoterapiya təyin edilir.
Cərrahi müalicə nadir hallarda – dərman müalicəsinə davamlı, ağır simptomlarla gedən sinus taxikardiyasında göstərişdir. Vəziyyətdən asılı olaraq mütəxəssislər istifadə edir:
- radiotezlik ablyasiyası (keçiriciliyi pozulmuş ürək sahələrinə nöqtəvi təsir hesabına normal ürək ritmini bərpa edir).
Taxikardiyanın müəyyən edilmiş səbəbindən asılı olaraq (ürək qüsurları, kardiomiopatiya və s. zamanı) digər müdaxilələr də aparılır.
Reabilitasiya
Sinus taxikardiyasının cərrahi müalicəsindən sonra bərpa sürəti aparılan əməliyyatın taktikasından və həcmindən, xəstənin yaşından və sağlamlıq xüsusiyyətlərindən asılıdır. Orta hesabla reabilitasiyaya 1–2 aydan yarım ilə və daha çox vaxt aparır. Bu dövrdə spirtli içkilərdən, siqaretdən tamamilə imtina etmək, fiziki və psixoemosional yükləri dozalamaq, müalicə edən həkimin təlimatlarına diqqətlə əməl etmək lazımdır. EKS (ürək stimulyatoru) qoyulduqdan sonra metaldetektor çərçivələrindən keçmək, travma riski olan idman növləri ilə məşğul olmaq, MRT etmək qadağandır.
Profilaktika
Sinus taxikardiyasının profilaktikası ilk növbədə sağlam həyat tərzi sürmək, zərərli vərdişlərdən imtina etmək, düzgün qidalanmaq, həmçinin xəstəliklərin vaxtında tam müalicəsidir. Risk qrupundan olan insanlar üçün problem olmadıqda belə mütəmadi olaraq kardioloqda müşahidədə olmaq və EKQ etmək vacibdir.
Yadda saxla!
Sinus taxikardiyası hətta orta gedişdə və aydın şikayətlərin olmadığı halda belə xəstənin sağlamlığı üçün təhlükədir və mütləq diaqnostika tələb edir. Tezləşmiş nəbzin hər yeni tutması ürəyə oksigen axınını azaldır, onu daha intensiv işləməyə məcbur edir ki, bu da toxumaların tədricən nazikləşməsinə gətirib çıxarır. Hamiləlik dövründə qadına xüsusi ÜVT nəzarəti tələb olunur. Bədən kütləsinin artması, hormonal fonun dəyişməsi, aktiv qan dövranı hesabına ürək əzələsi artmış yüklənmələr keçirir ki, bu da təkcə anada deyil, həm də döldə patologiyaların inkişafına səbəb ola bilər. Arterial təzyiqə və ürəkvurma tezliyinə gündəlik nəzarət etmək, həkim simptomatik dərman vasitələri təyin edibsə, onun tövsiyələrini nəzərə almaq, hər trimestrdə sağlamlığa xüsusi diqqət yetirmək vacibdir.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Açıq arterial axacaq
- Açıq oval pəncərə
- Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası
- Ağciyər hipertenziyası
- Ağciyər ödemi
- Ailəvi hiperxolesterinemiya
- Aorta anevrizması
- Aorta qapağı çatışmazlığı
- Aortal stenoz
- Aortanın koarktasiyası
- Aortanın laylanması
- Arterial hipotenziya
- Arteriyaların stenozu
- Ateroskleroz
- Atrioventrikulyar blokada
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, səbəb və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Piylənmə zamanı arterial hipertoniya və obstruktiv yuxu apnoesi sindromu
Piylənmə ilə xarici tənəffüs funksiyasının bütöv bir sıra pozğunluqları bağlıdır. Artıq bədən çəkisi olan şəxslərdə ağciyər ventilyasiyasına tələbat…
İstiqamət: Kardiologiya / Somnologiya
Arterial hipertoniya
Arterial hipertoniya (AH) – ürəyin və damarların ən geniş yayılmış xəstəliklərindən biridir. Xəstələrin əksəriyyəti müəyyən vaxta qədər xəstə…
İstiqamət: Kardiologiya
Hipertoniya xəstəliyinin müalicəsi
Hipertoniya xəstəliyi arterial təzyiqin yüksəlməsi ilə xarakterizə olunan ürək-damar sisteminin xəstəliyidir. Təzahürlər əsasən beyin damarlarının (baş ağrıları, başgicəllənmə,…
İstiqamət: Kardiologiya
Prehipertoniya (sərhəd hipertenziyası)
Prehipertoniya — «sərhəddə» olan vəziyyətdir: təzyiq artıq tam normal deyil, lakin klinik ifadə olunmuş hipertoniyaya hələ çatmayıb. Müasir…
İstiqamət: Kardiologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
