Qadınlarda sistit sidik kisəsinin, adətən bakterial infeksiya ilə əlaqəli iltihabıdır. Tez-tez və ağrılı sidik ifrazı, təcili sidiyə getmə hissi və qasıqüstü diskomfort yarada bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Qadınlarda sidik kisəsinin iltihabı
Xəstəlik haqqında
Sidik kisəsinin divarlarının iltihabı və sidik ifrazının pozulması ilə xarakterizə olunan patoloji vəziyyət sistit adlanır. Qadınlarda bu xəstəliyin müalicəsi ilə uroloqlar, ginekoloqlar və terapevtlər məşğul olur.
Səbəbləri
Ən çox sidik kisəsi qişalarındakı iltihabi proses bakteriya və ya göbələklərin daxil olmasına cavab olaraq yaranır. Halların böyük əksəriyyətində bu, bağırsaq çöpüdür, daha az hallarda stafilokokk (xüsusən saprofit stafilokokk), klebsiella, proteus, enterokokk və ya digər bakteriyalar olur. Trixomonada, xlamidiya və mikoplazmalar isə sidik kisəsinin deyil, uretranın və cinsiyyət orqanlarının iltihabını törədir; onlar sistitə oxşar simptomlar verə bildiyindən müayinə zamanı istisna edilir. Qadınlarda uretranın qısa və geniş olması yoluxma riskini artırır, buna görə də bakteriyalar cinsi əlaqə zamanı və ya xarici cinsiyyət orqanlarının qeyri-düzgün gigiyenası zamanı sidik kisəsinə daxil ola bilər. Həmçinin hamiləlik zamanı qadınlarda tez-tez sidik kisəsinin iltihabı yaranır.
Digər səbəb və risk amilləri:
- Müəyyən dərman vasitələrinin və digər terapiya üsullarının istifadəsi. Çanaq boşluğu orqanlarının patologiyalarında kimyoterapiya və radiasiya terapiyası zamanı qeyri-infeksion xarakterli iltihab yarana bilər;
- Xüsusi prosedurların aparılması və cərrahi müdaxilələr. Belə ki, qadınlarda sidik kisəsinin uzunmüddətli kateterizasiyası orqanın infeksiyalaşması riskini xeyli artırır;
- Xəstəlik törədici mikroorqanizmlərin digər anatomik sahələrdən yayılması. Sidik-cinsiyyət sisteminin quruluş xüsusiyyətlərinə görə bakteriya və göbələklər böyrəklərdən, sidik axarlarından, uretradan və xarici cinsiyyət orqanlarından sidik kisəsinə keçə bilər;
- Yoxlanılmamış gigiyena vasitələrinin istifadəsi. Müxtəlif duş gelləri sidik kisəsi nahiyəsində qıcıqlanma və iltihaba səbəb ola bilər;
- Şəkərli diabet, piylənmə və orqanizmdə xroniki infeksiya ocaqları kimi digər xəstəliklər.
Bəzi hallarda qadınlarda hər hansı bir ilkin şərt olmadan sidik kisəsinin ağrılılıq sindromu aşkarlanır. Təəssüf ki, həkimlərə bu cür xəstəliyin dəqiq səbəbləri məlum deyil.
Klinik mənzərə
Xəstəliyin əlamətləri infeksiya törədicisindən, qadının yaşından və iltihabi prosesin yayılma dərəcəsindən asılıdır. İlk növbədə ümumi-infeksion simptomlar və sidik kisəsi funksiyalarının pozulması əlamətləri yaranır. Müalicəsiz sistitin gedişi qadınlarda tədricən bel nahiyəsində ağrı kimi əlavə simptomlarla ağırlaşır.
Mümkün simptom və əlamətlər:
- Tez-tez sidik ifrazı istəyi (təxminən hər 30-60 dəqiqədən bir);
- Kiçik miqdarlarda ağrılı sidik ifrazı;
- Sidik kisəsinin natamam boşalması hissi;
- Qarnın aşağı hissəsində ağrılar və yalançı defekasiya istəkləri;
- Qırmızımtıl və ya qonur rəngli, xoşagəlməz iyli sidik;
- Ağrının çanağın digər sahələrinə yayılması;
- Qarnın köpməsi;
- Bədən hərarətinin yüksəlməsi;
- Uretra nahiyəsində daimi yanma;
- Sidik saxlaya bilməmə;
- Baş gicəllənməsi və zəiflik;
- Yuxu pozğunluğu.
Sistit zamanı bədən hərarətinin əhəmiyyətli və davamlı yüksəlməsi infeksiyanın böyrək toxumasına yayılmasına işarə edə bilər.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Sistit simptomları yarandıqda uroloqun qəbuluna yazılmaq lazımdır. Həkim xəstədən şikayətləri soruşacaq və xəstəliyin risk amillərini aşkar etmək üçün anamnestik məlumatları öyrənəcək. Xarici cinsiyyət orqanlarının müayinəsi bəzən iltihabın mənbəyini aşkar etməyə imkan verir. Xoşagəlməz simptomların səbəbini dəqiqləşdirmək üçün instrumental və laborator diaqnostika aparılır.
Sistitin diaqnostika üsulları:
- Sidik analizi. Uroloq qadına analizə necə hazırlaşmağı və sidiyi plastik qaba necə düzgün toplamağı izah edir. Material tədqiqat üçün laboratoriyaya göndərilir. Mütəxəssislər iltihab əlamətlərini aşkar etmək üçün sidiyin hüceyrə və biokimyəvi tərkibini qiymətləndirirlər. Sidikdə eritrositlər, leykositlər və xəstəlik törədiciləri aşkar edilə bilər. Sidiyin bir millilitrində 10-dan çox leykositin olması iltihabi reaksiyanın mövcudluğuna dəlalət edir. Digər mümkün tapıntılara sidikdə cüzi miqdarda zülal və nitritlər daxildir;
- Xəstəlik törədicisini ayırmaq üçün sidiyin bakterioloji əkilməsi. Laboratoriyada mütəxəssislər qadının sidiyində konkret xəstəlik törədici mikroorqanizmləri aşkar etmək üçün xüsusi qidalı mühitlərdən istifadə edirlər. Bakteriyalar aşkar edildikdən sonra mütəxəssislər sistitin müalicəsinin effektivliyini artırmaq üçün mikroorqanizmlərin müəyyən antibiotiklərə həssaslığına test aparırlar. Bakterioloji əkilmə bakterial sistitin ən etibarlı diaqnostika üsulu hesab olunur;
- Qanın ümumi analizi. Uroloq digər xəstəlikləri istisna etmək və xəstənin vəziyyətini qiymətləndirmək üçün bu tədqiqatı təyin edir. Prosedur otağında tibb bacısı qadının dirsək çuxurunun dərisini antiseptiklə işləyir, jqut tətbiq edir və qan almaq üçün venaya iynə vurur. Laboratoriyada mütəxəssislər qanın formalı elementlərinin miqdarını və nisbətini qiymətləndirirlər. Leykositlərin əhəmiyyətli dərəcədə artması ağırlaşmış sistitin mövcudluğuna dəlalət edir. Bəzi hallarda anemiya əlamətləri aşkar edilir;
- Sistoskopiya – sidik kisəsinin selikli qişasının müayinə üsuludur. Tədqiqat zamanı həkim qadının uretrasına işıq mənbəyi və kamera ilə təchiz olunmuş uzun nazik boru (endoskop) yeridir. Həkim monitora baxaraq borunu tədricən sidik kisəsi nahiyəsinə keçirir və toxumaların vəziyyətini öyrənir. Zəruri hallarda mütəxəssis toxuma nümunəsi almaq və materialın laboratoriyada sonrakı histoloji tədqiqi üçün əlavə alətlərdən istifadə edir. Prosedur ağrısızlaşdırma ilə aparılır. Kəskin sistit zamanı sistoskopiya aparılmır (əks-göstərişdir), çünki infeksiyanın yayılma riskini artırır. O, yalnız iltihab aradan qaldırıldıqdan sonra – tez-tez təkrarlanan və ya xroniki sistitdə, sidikdə qan olduqda, oxşar simptomlu digər xəstəlikləri (şiş, daş, interstisial sistit) istisna etmək üçün təyin olunur;
- Böyrəklərin və sidik kisəsinin ultrasəs müayinəsi. İnfeksiya əlamətlərinin olmadığı və ağrının bel nahiyəsinə yayıldığı hallarda bu orqanlar haqqında vizual məlumat almaq önəmlidir. Həkim dəriyə gel çəkir və xüsusi datçik vasitəsilə orqanların monitorda təsvirini əldə edir. Bu, mütləq ağrısız və təhlükəsiz tədqiqatdır, sidik-cinsiyyət sisteminin patologiyalarını aşkar etməyə imkan verir.
Gənc, hamilə olmayan qadında ilk dəfə yaranmış tipik kəskin sistitdə diaqnoz çox vaxt simptomlar və sidiyin ümumi analizi (və ya test-zolaq) əsasında qoyulur. Sidiyin bakterioloji əkilməsi təkrarlanan sistitdə, hamiləlikdə, müalicənin effektsizliyində və ağırlaşma əlamətləri olduqda mütləqdir.
Müalicə
Terapiya üsulları sidik kisəsinin iltihabının aşkar edilmiş səbəblərindən və xəstəliyin ağırlaşmalarından asılıdır. Uroloqu xəstəlik törədici mikroorqanizmləri və ya xoşagəlməz simptomlara səbəb olan digər amilləri aradan qaldırmaq üçün dərman müalicəsini seçir. Sistitin kəskin gedişində ağırlaşmaların qarşısını almaq üçün müayinələrin nəticələri alınmazdan əvvəl əleyhinəmikrob vasitələr təyin edilir. Sonradan daha yaxşı nəticələr əldə etmək üçün zərurət olduqda terapiya korrektə edilir.
Sistitin müalicə üsulları:
- Antibiotiklərin seçilməsi. Bu dərman preparatları xəstəlik törədici mikroorqanizmləri məhv edir və infeksiyanın digər orqanlara yayılmasının qarşısını alır. Kəskin ağırlaşmamış sistitin müalicəsində uroloq əsasən sidik yollarında təsir göstərən və qrammənfi bakteriyalara qarşı effektiv olan birinci sıra antibiotiklərlə qısa kurs təyin edir; geniş spektrli antibiotiklərdən isə davamlılığın yaranmaması üçün mümkün qədər çəkinilir. Ayrılmış bakteriyaların seçilmiş antibiotiklərə həssas olduğuna əmin olmaq vacibdir, buna görə də diaqnostika nəticələri əldə edildikdən sonra uroloq müalicəni korrektə edir. Əleyhinəmikrob terapiyanın müddəti 3 sutkadan iki həftəyə qədər dəyişə bilər. Xroniki sistit zamanı həkim dərmanları yalnız diaqnostikadan sonra seçir;
- Göbələk mənşəli sidik kisəsi infeksiyasının antimikotik preparatlarla müalicəsi. Çox vaxt belə terapiya kandidoz sistitinin müalicəsi üçün aparılır;
- Spazmolitiklərlə simptomatik terapiya. Bu dərman preparatları ağrını və tez-tez sidik ifrazı istəyini aradan qaldırır.
Uroloqları xəstəliyin müalicəsinin müasir standartlarına əsaslanaraq sistitin dərman terapiyasının ən effektiv sxemlərini seçirlər. Müalicə zamanı həkimlər qadının vəziyyətinə nəzarət edir və zərurət olduqda əlavə müayinələr aparırlar. Ginekoloq və venveroloqun konsultasiyası sidik-cinsiyyət infeksiyası ilə bağlı sistitin terapiya nəticələrini yaxşılaşdırmağa imkan verir.
Terapevtik stasionara hospitallaşdırma:
Sistit adətən ambulator şəraitdə müalicə olunur. Hospitallaşdırma yalnız infeksiya böyrəklərə yayıldıqda, ümumi vəziyyət ağır olduqda, qusma səbəbindən dərmanları qəbul etmək mümkün olmadıqda və ya hamiləlikdə ağırlaşmış gediş zamanı tələb olunur. Belə hallarda stasionar müalicə hər bir xəstəyə kompleks və fərdi yanaşma təmin edir. Stasionar şəraitində laborator və instrumental müayinələr də daxil olmaqla hərtərəfli diaqnostika aparılır ki, bu da xəstəliyin formasını və dərəcəsini dəqiq müəyyən etməyə imkan verir. Mütəxəssislərin nəzarəti altında infeksiyanın aradan qaldırılmasına və ağırlaşmaların qarşısının alınmasına yönəlmiş dərman terapiyasının seçilməsi və korreksiyası həyata keçirilir. Sidik ifraz sisteminin vəziyyətinə nəzarətə və xəstənin maarifləndirilməsinə xüsusi diqqət yetirilir ki, bu da həyat keyfiyyətinin yaxşılaşmasına və xəstəliyin təkrar epizodları riskinin azalmasına kömək edir. Bu cür yanaşma effektiv müalicəni və xəstənin vəziyyətinin uzunmüddətli stabilləşməsini təmin edir.
Profilaktika
Sadə həkim tövsiyələri sistitin yaranmasının qarşısını almağa kömək edir.
Profilaktika üsulları:
- Şəxsi gigiyenaya diqqətlə riayət etmək;
- Sidik-cinsiyyət sisteminin infeksion xəstəliklərinin vaxtında müalicəsi;
- Prezervativdən istifadə;
- Kifayət qədər maye qəbulu.
Bundan əlavə, cinsi əlaqədən sonra sidiyə çıxmaq, sidiyi uzun müddət saxlamamaq, qəbizliyin qarşısını almaq və spermisidlərdən çəkinmək faydalıdır. Mərcanı preparatlarının effektivliyi barədə sübut bazası məhduddur. Tez-tez təkrarlanan sistitdə həkim fərdi profilaktika planı (menopauzada yerli estrogenlər, bəzi hallarda profilaktik antibiotik) təklif edə bilər.
Yadda saxla!
Qadınlarda kəskin sistit adətən yüngül keçir və vaxtında müalicə ilə tez sağalır. Lakin evdə qalmış antibiotiklərlə özbaşına müalicə və ya simptomlara «dözmək» infeksiyanın böyrəklərə keçməsinə və davamlı mikrobların yaranmasına səbəb ola bilər. Hamiləlik dövründə, şəkərli diabetdə, eləcə də ildə üç və daha çox təkrarlanan sistitdə mütləq həkimə müraciət edin.
Həkimə həmin gün müraciət edin, əgər:
- hərarət 38 °C-dən yüksəkdir, titrəmə var;
- belin bir tərəfində ağrı, ürəkbulanma və ya qusma yaranıb;
- sidikdə laxtalar və ya çoxlu qan var;
- müalicəyə başladıqdan 2–3 gün sonra yaxşılaşma yoxdur.
Yüksək hərarət fonunda çaşqınlıq, kəskin zəiflik, təzyiqin düşməsi və ya sidiyin demək olar ki, olmaması yaranarsa, dərhal təcili yardım çağırın.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Sidik yollarının infeksiyası
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Balano-postit
- Böyrək çatışmazlığı
- Böyrək daşları
- Böyrək kistası
- Böyrək sancısı
- Böyrək şişləri
- Böyrək xərçəngi
- Böyrək zədələnməsi
- Böyrəklərdə qum (mikrokristalluriya)
- Böyrəklərin amiloidozu
- Böyrəklərin iltihabı (nefrit)
- Böyrəyin angiolioması
Suallar və cavablar
Sistitin özü cinsi yolla ötürülən xəstəlik sayılmır, lakin cinsi əlaqə zamanı bağırsaq mənşəli bakteriyaların mexaniki olaraq sidik kanalına keçməsi iltihabı tetikləyə bilər. Trixomonada, xlamidiya kimi cinsi yolla ötürülən infeksiyalar isə adətən sidik kisəsini deyil, uretra və cinsiyyət orqanlarını zədələyir. Simptomların həqiqi səbəbini yalnız analiz nəticələrinə əsasən müəyyən etmək mümkündür.
Hamiləlikdə sidik yollarının anatomik və hormonal dəyişiklikləri infeksiya riskini artırır, müalicə olunmayan sistit isə nadir hallarda infeksiyanın böyrəklərə yayılmasına və erkən doğuş riskinin artmasına səbəb ola bilər. Buna görə hamilələrdə hətta yüngül əlamətlər yarandıqda belə müraciəti gecikdirmək tövsiyə olunmur. Müalicə hamiləlik müddətini nəzərə alaraq həkim tərəfindən fərdi seçilir.
Vaxtında müalicə olunmayan sistit infeksiyanın yuxarıya, sidik axarları vasitəsilə böyrəklərə yayılmasına və pielonefritin inkişafına səbəb ola bilər ki, bu daha ağır gedişli və yüksək temperaturla müşayiət olunan vəziyyətdir. Tez-tez təkrarlanan sistit epizodları isə sidik kisəsinin divarında xroniki dəyişikliklərə gətirib çıxara bilər. Bu səbəbdən təkrarlanan hallarda əlavə müayinədən keçmək məqsədəuyğundur.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
