Böyrək kistası böyrək toxumasında maye ilə dolu boşluqdur. Sadə kistalar yaş artdıqca daha çox rast gəlinir və adətən müalicə tələb etmir; mürəkkəb kistalarda onkoloji risk ayrıca qiymətləndirilir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Renal kista
Xəstəlik haqqında
Böyrək kistası anadangəlmə və ya qazanılmış xəstəlikdir, bu zaman orqanın strukturunda maye tərkibli, girdə və sıx əmələgəlmə formalaşır. Bir qayda olaraq, kista böyrəyin səthində, aşağı qütbə daha yaxın yerləşir, girdə və ya oval formaya malikdir. Xəstəlik daha çox 45 yaşdan yuxarı kişilərdə diaqnoz qoyulur.
Böyrək xəstəliklərinin qeyri-spesifik simptomları kistası olan xəstələrin yalnız üçdə birində aşkar edilir. Digər hallarda xəstəlik simptomsuz gedir və təsadüfən, profilaktik müayinələr zamanı və ya başqa patologiyaya görə aparılan diaqnostika çərçivəsində aşkar olunur.
Kistoz əmələgəlmələr ləyənlə birləşmir, buna görə də özbaşına regressiyaya uğraya bilmir. Kiçik ölçülərdə və simptomsuz gedişdə müşahidə taktikası tətbiq edilir. Patoloji simptomatika olduqda böyrək kistasının cərrahi yolla çıxarılması göstərişdir. Az travmatik əməliyyatlar reabilitasiya müddətini qısaltmağa və ağırlaşmalardan qaçmağa imkan verir. Açıq müdaxilələr bu gün son dərəcə nadir hallarda aparılır.
Səbəbləri
Patologiyanın formalaşma mexanizmi epitelial və birləşdirici toxumanın böyüməsinin pozulması, böyrək kanalcıqlarının tıxanması ilə bağlıdır. Obstruksiya nöqtəsindən yuxarıda sekretor fəallıq qorunduqda kanalcığın divarlarının dartılması baş verir. Böyüyən əmələgəlmə ətraf toxumalara təzyiq göstərərək atrofik dəyişikliklərə, habelə işemik proseslərə səbəb olur.
Anadangəlmə böyrək kistalarının yaranma səbəbləri ana və dölün orqanizminə əlverişsiz amillərin təsiri nəticəsində baş verən inkişaf anomaliyalarıdır. Əsasən bu, toksik maddələr və ya infeksiyalarla təmasdır.
Qazanılmış kistaların formalaşma səbəbləri yaşla bağlı dəyişikliklər, iltihabi proseslər, infeksion, şiş xəstəlikləri ola bilər. Zərərli vərdişlər, metabolik və endokrin pozğunluqlar da kistaların yaranmasına meyillilik yaradır. Bundan əlavə, bu amillər böyrəklərin vəziyyətinə ümumi əlverişsiz təsir nəticəsində kistaların böyüməsini sürətləndirə bilər.
Təsnifat
İnkişaf səbəblərindən asılı olaraq böyrək kistası anadangəlmə və ya qazanılmış ola bilər. Birincilər böyrək kanalcıqlarının inkişaf pozğunluqları zamanı, onların sidik yollarıyla əlaqəsi olmadıqda əmələ gəlir. Qazanılmış kistalar isə həyat prosesində müxtəlif patoloji proseslər nəticəsində formalaşır.
Yerləşmə xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq, həcmli əmələgəlmə aşağıdakı kimi ola bilər:
- subkapsulyar – böyrək kapsulunun altında yerləşir;
- kortikal – kortikal (qabıq) qatdan başlanğıc götürür;
- intraparenximatoz – bilavasitə orqanın qalınlığında yerləşir;
- ləyənətrafı – ləyənlərin yaxınlığında lokalizasiya olunur.
Struktura əsasən böyrək kistalarının üç növü ayırd edilir: sadə (birkameralı), mürəkkəb (çoxkameralı), habelə multifokulyar (çoxlu kiçik qovuqcuqlardan formalaşır).
Böyrək kistaları adı altında çox vaxt oxşar struktura malik olan, lakin başqa mənşəli həcmli əmələgəlmələr, məsələn dermoidlər və ya abseslər də nəzərdə tutulur. Ağırlaşma riskinin yüksək olması səbəbindən bu cür yeni törəmələr də cərrahi müalicə tələb edir.
Klinik mənzərə
Böyrək kistaları üçün yavaş böyümə xarakterikdir, bu da orqanın sağlam hissələrinin funksional adaptasiyasını və xəstəliyin aydın əlamətlərinin olmamasını təmin edir. Qeyri-spesifik simptomlar əmələgəlmə 3-4 sm diametrə çatdıqda meydana çıxır və bel nahiyəsində küt, sızıltılı və ya çəkici ağrıları əhatə edir.
Kistanın spesifik yerləşməsi və ya diametrinin 5-6 sm-ə qədər artması zamanı qan damarlarının kompressiyası müşahidə olunur. Bu mərhələdə simptomlar arterial təzyiqin dəyişmələri, ürək ritminin pozulması, ürək nahiyəsində ağrı ola bilər. Böyrək disfunksiyası və yaxınlıqda yerləşən sinir ucluqlarının qıcıqlanması bel nahiyəsində orta və güclü ağrılara səbəb ola bilər.
İri strukturlar ləyənlərin həcminə təsir göstərə, sidik axarlarını sıxa və pozğunluğa səbəb ola bilər. Bu zaman sidiyin tərkibi və xüsusiyyətlərində dəyişikliklər (köpüklülük, bulanıqlıq, hematuriya) müşahidə olunur. Sidik axınının pozulması ağrı sindromunun güclənməsi, ağrıların qasıq nahiyəsinə yayılması, sidiyə getmə tələbatının tezləşməsi ilə müşayiət olunur.
Böyrəklərin funksional fəallığının azalması yorğunluq, zəiflik, ödemlərlə təzahür edən intoksikasiyaya səbəb olur. İfraz olunan sidiyin miqdarının azalması və xarakterik ammonyak qoxusu ifraz funksiyasının dekompensasiyasından və çatışmazlığın inkişafından xəbər verir.
Kistanın ağırlaşmaları irinli proseslər (ağrıların güclənməsi, bədən temperaturunun yüksəlməsi, üşütmə ilə təzahür edir), habelə əmələgəlmənin kapsulasının cırılması (adətən fiziki yüklənmə fonunda baş verir və kəskin, sancıcı və ya kəsici xarakterli ağrı ilə müşayiət olunur) ola bilər.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Müayinə xəstənin şikayətlərinin və anamnezinin toplanması ilə başlayır. Baxış zamanı böyümüş böyrək və əmələgəlmənin özü əl ilə yoxlanılarkən müəyyən edilə bilər. Kistanın parametrləri, yerləşməsi və strukturu haqqında dəqiq məlumatı instrumental müayinələr verir, məhz:
- böyrəklərin dopplerometriya ilə USM-i (əmələgəlmənin mövcudluğunu təsdiqləməyə, ona ilkin xarakteristika verməyə, böyrəklərin qan təchizatının keyfiyyətinə təsirini qiymətləndirməyə imkan verir);
- kompüter tomoqrafiyası (əmələgəlmənin ölçüləri, lokalizasiyası, strukturu, kalsifikatların olması haqqında dəqiq təsəvvür verir, kontrast gücləndirmə xoşxassəli əmələgəlmələri bədxassəlilərdən fərqləndirməyə imkan verir);
- dinamik ssintiqrafiya (böyrəklərin ifraz funksiyasını qiymətləndirməyə imkan verir).
Laboratoriya müayinəsi qanın və sidiyin ümumi analizini, kreatinin və sidik cövhəri səviyyəsinə görə biokimyəvi testləri əhatə edir. Yuxarıda sadalanan tədqiqatların nəticələrinə əsasən əlavə diaqnostik prosedurlar təyin edilə bilər.
Ağırlaşmalar
Böyüklərdə və uşaqlarda böyrək kistasının inkişafının nəticələri irinli proseslər (ağrıların güclənməsi, bədən temperaturunun yüksəlməsi, üşütmə ilə təzahür edir), habelə əmələgəlmənin kapsulasının cırılması (adətən fiziki yüklənmə fonunda baş verir və kəskin, sancıcı və ya kəsici xarakterli ağrı ilə müşayiət olunur) ola bilər.
Müalicə
Kista arterial təzyiqin yüksəlməsinə və ya sidik ifrazı sistemində infeksion-iltihabi proseslərə səbəb olduqda medikamentoz müalicə təyin edilir. Müəyyən müddət sonra konservativ terapiyanın effektivliyi qiymətləndirilir və əməliyyatın aparılması imkanı müəyyən edilir.
Müşahidə taktikası xəstəliyin inkişafına bərabər zaman aralıqlarında nəzarəti nəzərdə tutur. Bu şəkildə əmələgəlmənin böyümə sürəti, onun böyrəklərin funksiyalarına təsiri izlənilir.
Müalicə üsulları
Böyrək kistası simptomları olan kişi və qadınların idarə edilməsi taktikası əlamətlərin şiddətindən, xəstəliyin səbəbindən, orqanizmin ümumi vəziyyətindən asılıdır: bəzi hallarda konservativ və ya cərrahi müalicə tələb olunur, digərlərində isə sadə müşahidə kifayətdir. Kiçik əmələgəlmələr müntəzəm nəzarət tələb edir. Bir qayda olaraq, onlar yavaş proqressivləşir, buna görə də həkimlər müşahidə taktikasını tətbiq edir. İri, sürətlə böyüyən və malignləşmə və ağırlaşmaların inkişafı baxımından təhlükəli olan kistalar çıxarılmalıdır.
Cərrahi müalicə
Hazırda böyrək kistaları müxtəlif mürəkkəblik dərəcəli az travmatik metodlarla çıxarılır. Malignləşmə riski aşağı olan strukturların çıxarılması üçün az invaziv metodlar tətbiq edilir. Əmələgəlmənin tərkibi aspirasiya üsulu ilə (iynə vasitəsilə) çıxarılır, kapsulun içərisinə isə skleroza edici maddə yeridilir. Nəticədə boşluğun divarları çökür, bu da mümkün residivlərin qarşısını alır.
Onkoloji ehtiyat artdıqda kistanın radikal kəsilib çıxarılması üzrə az travmatik cərrahi əməliyyat aparılır. Müdaxilə endoskopik avadanlıqdan istifadə etməklə həyata keçirilir ki, bu da travma və ağırlaşma riskini minimuma endirir.
Klassik açıq əməliyyatlar son dərəcə nadir hallarda, bir qayda olaraq mürəkkəb klinik vəziyyətlərdə aparılır. Vaxtında diaqnostika daha az travmatik manipulyasiyaların vaxtında aparılmasına imkan verir.
Reabilitasiya
Əmələgəlmə az travmatik üsulla çıxarıldıqdan sonra xəstə 3 günə qədər stasionarda qalır. Tam sağalmaya qədər (2-3 həftə) fiziki yüklənmələri, istilik prosedurlarını, ağırlıq qaldırmağı istisna etmək lazımdır. Reabilitasiya böyrəklərə düşən yükü azaltmaq üçün pəhrizə riayət etməyi nəzərdə tutur. Fərdi tövsiyələr müdaxilənin miqyasından və aparılma üsulundan asılıdır.
Profilaktika
Böyrək kistasında proqnoz onun növündən, ölçüsündən və yerləşməsindən asılıdır. Yavaş böyüyən tək əmələgəlmələr söhbət mövzusu olduqda, onlar orqanizm üçün təhlükə yaratmır və təcili cərrahi müalicə tələb etmir. Çoxkameralı strukturlar xərçəngə çevrilmə riskinin yüksək olması və digər ağırlaşmaların inkişaf ehtimalı səbəbindən təhlükəlidir.
Xəstəliyin profilaktikası sağlam həyat tərzi keçirməyi və hipodinamiya ilə mübarizəni nəzərdə tutur. Uroloji profilli infeksion-iltihabi xəstəlikləri vaxtında müalicə etmək vacibdir. 40 yaşdan yuxarı şəxslərə patoloji simptomatika olmadıqda belə hər il uroloqu ziyarət etmək tövsiyə olunur.
Yadda saxla!
Kistanın simptomsuz proqressivləşməsi xəstə tərəfindən xəyali rifah kimi qəbul edilə bilər. Əmələgəlmə təsadüfən aşkar edilsə belə, dəqiq diaqnoz qoymaq və kistanın növünü müəyyən etmək məqsədilə uroloqla məsləhətləşmək və müayinədən keçmək lazımdır. Yadda saxlamaq lazımdır ki, gizli inkişaf edən kiçik əmələgəlmələr zaman keçdikcə bədxassəli şişə çevrilə bilər. Kompleks diaqnostika və patologiyanın inkişafına nəzarət ağırlaşma riskini minimuma endirməyə imkan verir. Böyrək kistasının çıxarılması az travmatik metodlardan istifadə edilməklə aparıla bilər.
Belə əməliyyatlar uzunmüddətli hospitalizasiya tələb etmir, əla kosmetik effektlə xarakterizə olunur, xəstənin tez sağalmasını təmin edir.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Balano-postit
- Böyrək çatışmazlığı
- Böyrək daşları
- Böyrək sancısı
- Böyrək şişləri
- Böyrək xərçəngi
- Böyrək zədələnməsi
- Böyrəklərdə qum (mikrokristalluriya)
- Böyrəklərin amiloidozu
- Böyrəklərin iltihabı (nefrit)
- Böyrəyin angiolioması
- Böyrəyin sallanması (nefroptoz)
- Cinsi disfunksiya
Suallar və cavablar
Xayır, sadə böyrək kistası yoluxucu xəstəlik deyil. O, toxumanın lokal dəyişiklikləri nəticəsində yaranır, infeksiyanın insandan insana ötürülməsi ilə əlaqəli deyil. Əgər kista infeksiyalaşarsa, bu, yalnız həmin insanın öz orqanizmində yerli proses kimi gedir və başqalarına ötürülmür. Şübhə yarandıqda uroloqa müraciət diaqnozu dəqiqləşdirir.
Uşaqlarda tək, sadə kistalar nisbətən az rast gəlinir və tez-tez təsadüfən aşkarlanır, adətən ciddi təhlükə yaratmır. Lakin hər iki böyrəkdə çoxsaylı kista aşkarlandıqda bu, daha geniş böyrək patologiyasının əlaməti ola bilər və əlavə müayinə tələb edir. Müşahidə taktikasını uroloq kistaların sayına, ölçüsünə və uşağın ümumi vəziyyətinə görə fərdi müəyyən edir.
Tək, sadə kistalar adətən irsi deyil, həyat boyu təsadüfən formalaşır. Lakin hər iki böyrəkdə çoxsaylı kistaların olduğu hallarda irsi (polikistoz) komponent mövcud ola bilər, buna görə ailə tarixçəsi əhəmiyyət daşıyır. Belə şübhə olduqda uroloq əlavə, o cümlədən genetik yönümlü müayinənin lazım olub-olmadığını fərdi qiymətləndirir.
Mövzu üzrə məqalələr
Sidik qaçırma gündəlik həyatınıza mane olur?
Öskürəndə və ya qəfil sidiyə getmək ehtiyacı yarananda sidik qaçırma fərqli mexanizmlərlə əlaqəli ola bilər. Düzgün tipin müəyyənləşdirilməsi…
İstiqamət: Urologiya / Ginekologiya
MAR-testi: nəticə təkbaşına sonsuzluğu izah edirmi?
MAR-testi spermatozoidlərlə əlaqəli anticisimləri qiymətləndirə bilər. Lakin o, hər cütlük üçün ilkin müayinə deyil və təkbaşına reproduktiv diaqnoz…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Xayadan nümunə götürülməsi: biopsiya ilə sperm axtarışı eynidirmi?
Xaya biopsiyası diaqnostik toxuma qiymətləndirilməsi və ya reproduktiv prosedurla əlaqəli ola bilər. Müdaxilənin məqsədi əvvəlcədən dəqiq izah edilməlidir.
İstiqamət: Andrologiya / Reproduktologiya
Sidik ifrazı zamanı ağrılar
Sidik ifrazı zamanı ağrı barədə bilinməli ən vacib məqam odur ki, belə simptom orqanizmdəki pozğunluğun əlamətidir. Pozğunluqlar müxtəlif…
İstiqamət: Urologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
