Ağciyər emfizeması – terminal bronxiollardan daha uzaqda yerləşən hava boşluqlarının geri dönməz genişlənməsi ilə xarakterizə olunan, alveolların destruktiv dəyişiklikləri ilə müşayiət olunan xroniki xəstəlikdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Emphysema pulmonum
Xəstəlik haqqında
Ağciyər emfizeması – terminal bronxiollardan daha uzaqda yerləşən hava boşluqlarının geri dönməz genişlənməsi ilə xarakterizə olunan, alveolların destruktiv dəyişiklikləri ilə müşayiət olunan xroniki xəstəlikdir. Nəticədə ağciyərlər sanki şişir, bu isə zahirən təngnəfəslik, daimi öskürək, nəfəsalma çətinliyi ilə özünü göstərir.
Mütəxəssisləri böyüklərdə ağciyər emfizeması müalicəsi aparırlar: biz xəstələrə bunun nə olduğunu, patologiyanın təhlükəsinin nədən ibarət olduğunu ətraflı izah edir, yaranma səbəblərini müəyyən edir və xəstəliyin simptomlarını müasir dərman və dərmansız üsullarla aradan qaldırırıq.
Ağciyər emfizeması xroniki bronxit və bronxial astma ilə birlikdə həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır, ciddi ikincili ağırlaşmalara səbəb ola və hətta əmək qabiliyyətinin itirilməsinə gətirib çıxara bilər. Əksər hallarda patologiya yaşlı yaşda, əsasən kişi cinsinə mənsub şəxslərdə rast gəlinir.
Emfizema zamanı alveol toxumalarında genişmiqyaslı morfoloji dəyişikliklər baş verir, bunun nəticəsində ağciyərlər «şişir», həcmi artır, elastikliyini itirir. Bronxlarda bu zaman çox vaxt irin qarışıqları olan selikli tıxaclar əmələ gəlir.
Səbəbləri
Patologiyanın inkişaf mexanizminin əsasında ağciyər toxumalarının elastikliyinin itirilməsi və ağciyər təzyiqinin artması ilə müşayiət olunan planlı şəkildə məhv edilməsi dayanır. Ağciyər emfizemasının yaranmasına səbəb ola biləcək ehtimal olunan səbəblər sırasına bunlar daxildir:
- siqaret çəkmə, o cümlədən passiv siqaretçəkmə, eləcə də elektron siqaretlərin və qəlyanların istifadəsi;
- zəhərli buxarların və zərərli kimyəvi birləşmələrin inhalyasiyası;
- anadangəlmə α-1 antitripsin çatışmazlığı;
- ağır gedişli müxtəlif kəskin aşağı tənəffüs yolları xəstəlikləri;
- bronxial astma;
- ağciyər strukturlarında mikrotsirkulyasiya pozuntuları.
Meyilləndirici amillər bunlar ola bilər:
- ağciyər toxumalarında hava təzyiqinin daim artdığı peşə fəaliyyəti (məsələn, şüşə üfürən ustalar, musiqiçilər və s.);
- zərərli maddələrlə, məişət kimyası ilə, sənaye istehsalı ilə sıx təmas tələb edən iş;
- ekoloji vəziyyət baxımından əlverişsiz rayonlarda yaşamaq.
Yaş amili də mühüm rol oynayır: xəstə nə qədər yaşlıdırsa, bütün toxumalar bir o qədər az elastik və möhkəm olur, müvafiq olaraq, ağciyər emfizemasının və digər ağciyər xəstəliklərinin inkişaf riski bir o qədər yüksək olur.
Təsnifat
Təsnifata görə ağciyər emfizemasının iki əsas forması ayırd edilir:
- birincili (anadangəlmə), patologiya təcrid olunmuş şəkildə və müstəqil inkişaf etdikdə;
- ikincili, xəstəliyin digər xəstəliklərin nəticəsi olduğu halda.
Yayılma həcminə görə ağciyər emfizemasının lokal və diffuz tipi ayırd edilir. Gediş forması üzrə xəstəlik obstruktiv və qeyri-obstruktiv olur.
Qaz mübadiləsini tənzimləyən ağciyər strukturlarının zədələnmə xarakteri və anatomik xüsusiyyətlər nəzərə alınaraq, ağciyər emfizemasının aşağıdakı növləri ayırd edilir:
- Panaçinar, prosesə bütün asinusların (qaz mübadiləsindən məsul olan ağciyərlərin funksional vahidlərinin) cəlb olunduğu, lakin birləşdirici toxumanın hipertrofiyası və iltihab əlamətlərinin olmadığı halda;
- Sentri-lobulyar, toxumalarda fibroz dəyişikliklər fonunda zədələnmələrin yuxarı ağciyər payının mərkəzi sahəsini əhatə etdiyi halda;
- Periatsinar, patoloji prosesə plevra yaxınlığında yerləşən asinusların cəlb olunduğu halda;
- Kolorubçalı (irrequlyar), çapıq elementlərinin formalaşması ilə xarakterizə olunur;
- Bullyoz, alveollarda xarakterik hava kistaları – bullalar əmələ gəldiyi halda.
Ayrı bir qrupa mütəxəssislər yeni doğulmuş körpələr üçün xarakterik olan lobar (anadangəlmə pay) emfizemasını və səbəbi aydın olmayan hallarda yalnız bir ağciyərin zədələndiyi Makleod sindromunu aid edirlər.
Klinik mənzərə
Yüngül dərəcəli emfizemada xəstəliyin inkişafının ilkin mərhələlərində klinik mənzərə ifadəli olmur. Semptomatika ağciyər toxumalarında struktur dəyişikliklər inkişaf etdikcə artır. Xəstəliyin ilk əlamətləri xarakterik çətin nəfəsvermə ilə təngnəfəslik olur. Nəfəsalma çətinlikləri əvvəlcə yalnız fiziki yüklənmələr zamanı, emosional oyanma zamanı yaranır, lakin sonradan hətta sakitlik vəziyyətində də özünü göstərməyə başlayır.
Böyüklərdə ağciyər emfizemasının xarakterik simptomu nəfəsvermə tərzi adlandırıla bilər: xəstə havanı demək olar ki, birləşdirilmiş dodaqlar arasından itələyir, eyni zamanda yanaqlarını şişirdir.
İnkişaf edən tənəffüs çatışmazlığı fonunda ağciyər emfizemasının digər əlamətləri meydana çıxır, xüsusən:
- az miqdarda bəlğəmlə müşayiət olunan daimi öskürək;
- çəki itkisi;
- boyun venalarının şişməsi;
- üzün şişkinliyi, pufflanması;
- barmaqların son falanqalarının qalınlaşması;
- dərinin solğunluğu.
Ağır formalarda spontan pnevmotorakslar baş verə bilər – bu, plevra boşluğunda havanın toplandığı vəziyyətlərdir.
Xəstəliyin uzunmüddətli gedişi fonunda xəstədə qaraciyərin böyüməsi, qan damarlarında durğunluq prosesləri ilə əlaqəli olaraq diafraqmanın cüzi enməsi, habelə döş sümüyünün çəlləkşəkilli formalaşması və körpücüküstü çuxurların xarakterik qabarıqlığı müşahidə oluna bilər.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
İlkin tədbirlər planı aşağıdakıları nəzərdə tutur:
- anamnezin diqqətlə toplanması;
- fiziki müayinə;
- ağciyərlərin auskultasiyası (dinlənilməsi) və perkussiyası (sığallama) və tənəffüs parametrlərinin qiymətləndirilməsi.
Daha sonra mütəxəssisləri aşağıdakıları əhatə edən instrumental və laborator müayinələr təyin edirlər:
- ağciyər rentgenoqrafiyası, hansı ki, ağciyər şəklinin xarakterini, ağciyər sahələrinin şəffaflığının artmasını, ürək kölgəsinin yerləşməsini və s. Müəyyən etməyə kömək edir;
- bullların lokalizasiyasını ətraflı nəzərdən keçirməyə, diafraqmanın yerdəyişmə səviyyəsini müəyyən etməyə və ümumilikdə xəstəliyin mənzərəsini dəqiqləşdirməyə imkan verən kompüter tomoqrafiyası;
- xarici tənəffüs funksiyalarının qiymətləndirilməsinə yönəlmiş müxtəlif funksional testlər (spirometriya, spiroqrafiya);
- qanın, sidiyin ümumklinik müayinələri;
- bəlğəmin əkilməsi;
- bəlğəmin mikroskopik müayinəsi.
Zərurət yarandıqda və xəstədə digər sistem xəstəlikləri olduqda müayinəyə profil üzrə mütəxəssislər (endokrinoloqlar, kardioloqlar, gastroenteroloqlar və s.) cəlb olunur.
Müalicə
Təəssüf ki, bu xəstəliyin spesifik müalicə üsulları mövcud deyil. Ağciyər emfizemasının müalicəsinin əsası əsas səbəbin – patologiyanın inkişafında başlanğıc nöqtəsi olmuş amilin aradan qaldırılmasıdır.
Mütəxəssisləri pasiyentlərə ciddi şəkildə tövsiyə edirlər:
- siqaret çəkmənin bütün növlərini tamamilə istisna etmək;
- aqressiv məişət və bağ kimyası vasitələrindən istifadəni dayandırmaq;
- əgər peşə fəaliyyəti hər hansı şəkildə xəstəliyin gedişini ağırlaşdırırsa, onu dəyişmək;
- kəskin respirator infeksiyaların və tənəffüs orqanlarının digər xəstəliklərinin özbaşına müalicəsi ilə məşğul olmamaq.
Emfizemanın medikamentoz terapiyası simptomatik yardıma qədər endirilir.
- bronxları genişləndirən preparatlar;
- qlükokortikosteroid vasitələr;
- mukolitik və bəlğəmgətirici komponentlər.
Əlavə olaraq inhalyasion terapiya, tənəffüs gimnastikası, tənəffüs çatışmazlığı ifadəli olduqda oksigenlə müalicə, həmçinin ağciyərlərin qan təchizatını və ürək-damar sisteminin işini yaxşılaşdıran preparatlar təyin edilir.
Mürəkkəb hallarda, konservativ taktika əsaslandırılmadıqda və ya arzu olunan nəticəni vermədikdə, xəstə bütün zəruri diaqnostik tədbirlərdən sonra intensiv terapiya və ya cərrahi müalicə keçmək üçün ixtisaslaşmış müalicə müəssisələrinə yönləndirilir.
Reabilitasiya
Ağciyər emfizeması zamanı adekvat terapiyanın olmaması qaçılmaz olaraq patologiyanın sürətli proqressiyasına və tənəffüs, həmçinin ürək çatışmazlığının inkişafına gətirib çıxaracaq. Müalicə olmadıqda vəziyyətin pisləşməsi, sonralar isə əlillik baş verir. Mürəkkəb, ağırlaşdırılmış hallarda letal nəticə ehtimalı yüksəkdir.
Vaxtında və düzgün müalicə tam həyat yaşamaq üçün şans verir. Tibbi yardıma vaxtında müraciət etmiş, həyat tərzini dəyişmiş və siqaretdən imtina etmiş xəstələrdə əksər hallarda remissiya baş verir və sonrakı proqnoz əlverişli olaraq qalır.
Profilaktika
Ağciyər emfizeması inkişafı riskini azaltmaq üçün həkim-pulmonoloqlar tövsiyə edirlər:
- siqaret çəkməmək;
- fiziki məşqlərə və yüklənmələrə kifayət qədər vaxt ayırmaq;
- dispanser müayinəsini və potensial təhlükəli xəstəlik törədicilərinə qarşı vaksinasiyanı nəzərdən qaçırmamaq;
- infeksion xəstəlikləri vaxtında və düzgün müalicə etmək;
- özbaşına sistem antibiotiklərdən, hormonal preparatlardan və s. Istifadə etməmək;
- zəhərli kimyəvi maddələrlə təmasdan qaçmaq;
- zərərli maddələrlə işləyərkən fərdi mühafizə vasitələrindən istifadə etmək.
Xroniki ağciyər xəstəlikləri (XOBL, bronxial astma, xroniki bronxit və s.) diaqnozu qoyulmuş pasiyentlər mütəmadi olaraq pulmonoloqun nəzarətində olmalıdır.
Yadda saxla!
Əksər hallarda ağciyər emfizemasının inkişafında əsas rolu illərlə siqaret çəkmə oynayır. Nikotin tərkibli məhsullardan istifadə edən insanlar tam şəkildə dərk etməlidirlər ki, onlar nəinki öz orqanizmlərinə, həm də ətraflarında olan insanların sağlamlığına nə qədər düzəldilməsi mümkün olmayan zərər vururlar.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Xəstəliyin gedişatını yalnız müalicə edən həkim proqnozlaşdıra bilər; o, konkret pasiyentin xəstəliyinin səbəblərini, xüsusiyyətlərini və gediş xarakterini bilir. Əlverişli şəraitdə və müşahidə edən mütəxəssisin bütün tövsiyələrinə ciddi əməl edildikdə, orta ömür müddəti 20 il təşkil edir.
Əksər hallarda xəstəliyin belə forması cərrahi müdaxilə tələb edir.
Mövzu üzrə məqalələr
Bronxoskopiya (FBS)
Bronxoskopiya (fibrobronxoskopiya, FBS) – yuxarı və aşağı tənəffüs yollarının vəziyyətini vizual olaraq qiymətləndirməyə, həmçinin müalicəvi manipulyasiyalar aparmağa imkan…
İstiqamət: Pulmonologiya
Preastma (preastmatik sindrom)
Preastma — bronxial astmadan əvvəl gələn və tənəffüs yollarının artmış reaktivliyi ilə bağlı olan vəziyyətdir. Ədəbiyyatda onu həmçinin…
İstiqamət: Pulmonologiya
Yüksək intensivlikli Super Inductive System maqnitoterapiya aparatında pnevmoniyadan sonra tənəffüs reabilitasiyası
Pnevmoniya ağciyərlərdə iltihabi proseslə xarakterizə olunan və insanın bütün tənəffüs sisteminə təsir edən kəskin xəstəlikdir. Pnevmoniya infeksiya nəticəsində…
İstiqamət: Fizioterapiya / Pulmonologiya
Spirometriya
Spirometriya və ya spiroqrafiya – xüsusi cihazın (spirometr və ya spiroqraf) köməyi ilə xarici tənəffüs funksiyasının müayinəsini aparmağa…
İstiqamət: Pulmonologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
