Qastroptoz – mədənin normal anatomik vəziyyətindən aşağı enməsidir. İlkin mərhələlərdə simptomsuz keçir, irəliləmiş hallarda isə pasiyentdə bir sıra xoşagəlməz hisslər yaradır, qarın və çanaq boşluğu orqanlarının fəaliyyətini pisləşdirir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Mədənin sallanması
- mədənin aşağı enməsi
Qastroptoz – mədənin onun fizioloji normasından aşağı enməsidir. İlkin mərhələlərdə simptomsuz keçir, irəliləmiş hallarda – pasiyentdə bir sıra xoşagəlməz hisslər yaradır, qarın və çanaq boşluğu orqanlarının fəaliyyətini pisləşdirir. Xəstəliyin ilk əlamətləri meydana çıxdıqda qastroenteroloqa müraciət etmək vaxtında tədbir görməyə – qısa müddətdə pasiyentin vəziyyətini yaxşılaşdıracaq və ağırlaşmaların qarşısını alacaq müalicəyə başlamağa kömək edəcək.
Xəstəlik haqqında
Qastroptoz mədənin normal anatomik vəziyyətindən aşağı enməsidir. Mədə qarın boşluğunda bağlar, qarın ön divarının əzələləri və qarındaxili təzyiq hesabına saxlanılır. Bu dəstəkləyici strukturlar zəiflədikdə mədə aşağı yerdəyişir və uzanır. Çox vaxt mədə ilə yanaşı digər daxili orqanlar – bağırsaqlar, böyrəklər, qaraciyər də aşağı enir; bu vəziyyət splanxnoptoz adlanır.
Qastroptoz əsasən hündür boylu, arıq, astenik bədən quruluşlu şəxslərdə, daha çox gənc və orta yaşlı qadınlarda müşahidə olunur. Kəskin arıqlama, təkrarlanan doğuşlar və qarın əzələlərinin zəifliyi də onun yaranmasına şərait yaradır.
Bir çox insanda mədənin aşağı yerləşməsi heç bir narahatlıq yaratmır və bədən quruluşunun xüsusiyyəti kimi qiymətləndirilir. Şikayətlər əsasən mədənin əhəmiyyətli dərəcədə enməsi və onun motor funksiyasının zəifləməsi zamanı yaranır. Vacibdir ki, qarında ağırlıq, ağrı və həzm pozğunluqları təkcə qastroptozla deyil, digər xəstəliklərlə də bağlı ola bilər – buna görə şikayətlərin səbəbini həkim müəyyən etməlidir.
Səbəbləri
Qastroptozun yaranmasında anadangəlmə xüsusiyyətlər və həyat boyu qazanılmış amillər rol oynayır. Anadangəlmə mədə sallanması fərdi anatomik xüsusiyyətlərlə bağlıdır. Əsas səbəblər və risk amilləri bunlardır:
- Astenik bədən quruluşu. Hündür boy, dar döş qəfəsi, nazik əzələlər və az piy toxuması daxili orqanların dəstəyini zəiflədir.
- Bağ aparatının anadangəlmə zəifliyi. Birləşdirici toxumanın elastikliyinin artması mədəni saxlayan bağların asan dartılmasına səbəb olur.
- Kəskin arıqlama. Qarın boşluğunda piy toxumasının sürətlə azalması orqanların dayağını aradan qaldırır.
- Hamiləlik və doğuşlar. Xüsusilə təkrarlanan və ya iri döllə hamiləliklərdən sonra qarın ön divarının əzələləri dartılır və zəifləyir.
- Qarın boşluğundan böyük həcmli törəmənin və ya çoxlu mayenin çıxarılması. Qarındaxili təzyiq birdən azalır.
- Az hərəkətli həyat tərzi. Qarın və bel əzələlərinin zəifliyi orqanları saxlayan “əzələ korsetini” zəiflədir.
- Ağır fiziki yüklər. Ağırlıq qaldırmaq və düzgün olmayan fiziki iş, xüsusən kişilərdə, bağların dartılmasına səbəb ola bilər.
- Qarın travmaları və əməliyyatları. Qarın divarının bütövlüyünün pozulması və yırtıqlar.
Bu halların hamısı qarın ön divarının əzələlərinin zəifliyi ilə müşayiət olunur və mədəni normal vəziyyətdə saxlayan bağların dartılmasına gətirib çıxarır.
Təsnifat
Yaranma dövründən asılı olaraq qastroptozun iki növü ayırd edilir:
- anadangəlmə – pasiyentin bədən quruluşu və bağ aparatının fərdi xüsusiyyətləri ilə əlaqəli;
- qazanılmış – qarın ön divarının əzələlərinin zəifləməsi, arıqlama, doğuşlar və digər amillər nəticəsində inkişaf edən.
Mədənin kiçik əyriliyinin qalça sümüklərinin daraqlarını birləşdirən xəttə nisbətən yerləşməsinə görə üç dərəcə fərqləndirilir:
- I dərəcə – mədənin kiçik əyriliyi bu xəttdən bir qədər yuxarıda yerləşir;
- II dərəcə – kiçik əyrilik həmin xətt səviyyəsindədir;
- III dərəcə – kiçik əyrilik bu xəttdən aşağıda yerləşir, mədə kiçik çanağa qədər enə bilər.
Dərəcə rentgen müayinəsində dik vəziyyətdə müəyyən olunur.
Klinik mənzərə
Xəstəliyin I dərəcəsi adətən simptomsuz keçir – pasiyent mədəsində nəyinsə qaydasında olmadığından şübhələnmir və adi həyat tərzi sürür. Mədənin daha əhəmiyyətli enməsində və onun motorikası zəiflədikdə aşağıdakı əlamətlər yarana bilər:
- qarnın yuxarı və orta hissəsində sızıltılı, küt ağrı; yeməkdən sonra, uzun müddət ayaq üstə qaldıqda, qaçış və ya tullanma zamanı güclənir;
- arxası üstə uzandıqda və ya qarnın aşağı hissəsini əllə yuxarı qaldırdıqda ağrının azalması – qastroptoz üçün xarakterik əlamətdir;
- az miqdarda yeməkdən sonra qarında ağırlıq və dolğunluq hissi;
- gəyirmə, ürəkbulanma, bəzən iştahanın azalması;
- bağırsaqlarda qazların toplanması (köp), qəbizlik;
- digər orqanlar da aşağı endikdə (splanxnoptoz) bel ağrısı, sidik ifrazında narahatlıq;
- uzun müddət davam edən hallarda yorğunluq, əsəbilik, çəki itkisi.
Doğuşdan sonra qadınlarda şikayətlər qarın divarının zəifliyi ilə əlaqəli olaraq daha çox nəzərə çarpa bilər. Uşaqlarda və yeniyetmələrdə qastroptoz nadirdir və adətən arıq, astenik bədən quruluşu ilə əlaqəlidir.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər qanlı və ya “qəhvə çöküntüsü” görünüşlü qusma, qara rəngli nəcis, kəskin və güclənən qarın ağrısı, təkrarlanan qusma, udmanın çətinləşməsi, səbəbsiz kəskin arıqlama yaranarsa – bu əlamətlər qastroptoz üçün xarakterik deyil və başqa ciddi xəstəliyi istisna etmək lazımdır.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Qastroenteroloq pasiyentin şikayətləri, anamnez məlumatları və obyektiv müayinə əsasında qastroptozdan şübhələnir. Baxış zamanı çəki çatışmazlığı, qarnın aşağı hissəsinin qabarması, qarın divarının boşluğu aşkar edilə bilər. Palpasiya zamanı mədənin aşağı sərhədi normadan aşağıda müəyyən olunur.
Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün mütəxəssis əlavə müayinələr təyin edə bilər:
- Kontrast maddə ilə mədənin rentgenoqrafiyası – əsas üsuldur; mədənin yerləşmə səviyyəsini, formasını, həcmini və qidanın onikibarmaq bağırsağa keçməsinin ləngiməsini göstərir;
- Ezofaqoqastroduodenoskopiya (EQDS) – selikli qişanın vəziyyətini qiymətləndirir, qastrit, xora və digər dəyişiklikləri istisna etməyə imkan verir;
- Qarın boşluğu orqanlarının ultrasəs müayinəsi – digər orqanların, o cümlədən böyrəklərin vəziyyəti və yerləşməsi haqqında məlumat verir;
- Elektroqastroqrafiya – mədənin motor aktivliyinin azalmasını aşkar edir;
- Laborator analizlər – qastroptozu təsdiqləmir, lakin anemiya, iltihab və qidalanma pozğunluqlarını istisna etmək üçün təyin oluna bilər.
Differensial diaqnostika funksional dispepsiya, mədə xorası, qastroparez və qarın boşluğunun digər xəstəlikləri ilə aparılır.
Müalicə
Qastroptozun müalicəsi əsasən konservativdir. Onun əsasını aktiv həyat tərzi, qarın əzələlərinin möhkəmləndirilməsi və düzgün qidalanma təşkil edir. Məqsəd şikayətləri azaltmaq, mədənin motor funksiyasını yaxşılaşdırmaq və prosesin irəliləməsinin qarşısını almaqdır.
- Müalicəvi bədən tərbiyəsi. Mütəxəssisin seçdiyi məşqlər qarın və bel əzələlərini möhkəmləndirir. İlkin mərhələdə məşqlər uzanmış vəziyyətdə, ayaqlar bir qədər yuxarı qaldırılmış halda yerinə yetirilir. Tullanma, qaçış və ağırlıq qaldırmaq məhdudlaşdırılır. Yataq rejimi və az hərəkətli həyat tərzi, əksinə, vəziyyəti pisləşdirir.
- Qidalanma rejimi. Kiçik porsiyalarla, tez-tez yemək, mədəni həddindən artıq doldurmamaq, yeməkdən sonra bir müddət uzanıb dincəlmək tövsiyə olunur. Çəki çatışmazlığı olduqda rasion həkim və ya dietoloqla birlikdə tərtib olunur.
- Bandaj. Əhəmiyyətli dərəcədə enmədə, eləcə də doğuşdan sonra həkim xüsusi qarın bandajı tövsiyə edə bilər; o, səhər uzanmış vəziyyətdə taxılır.
- Masaj və fizioterapiya. Qarın nahiyəsinin masajı mütəxəssis tərəfindən aparılır, sonradan həkimin öyrətdiyi özünümasaj mümkündür. Üzgüçülük əzələ tonusunu yaxşılaşdırır.
- Simptomatik dərman müalicəsi. Həzm şikayətləri olduqda həkim mədənin motorikasını yaxşılaşdıran preparatlar (prokinetiklər), spazmolitiklər, ferment preparatları, qəbizlikdə işlədici vasitələr təyin edə bilər.
Cərrahi müalicə çox nadir hallarda, ağır şikayətlər və konservativ tədbirlərin uzun müddət təsirsiz qalması zamanı nəzərdən keçirilir, çünki əməliyyat səbəbi – dəstəkləyici strukturların zəifliyini – aradan qaldırmır.
Nə etmək olmaz: ağrıkəsici və işlədici preparatları həkim təyinatı olmadan uzun müddət qəbul etmək, sərt pəhrizlərlə kəskin arıqlamaq, ağırlıq qaldırmaq və ağır idman yüklərinə başlamaq.
Profilaktika
- Qarın ön divarı və bel əzələlərini tonusda saxlayan müntəzəm, orta intensivlikli fiziki fəallıq.
- Sağlam bədən çəkisini qorumaq, kəskin arıqlamaya yol verməmək.
- Kiçik porsiyalarla, nizamlı qidalanmaq.
- Hamiləlik zamanı və doğuşdan sonra həkim tövsiyəsi ilə bandaj taxmaq, doğuşdan sonra qarın əzələlərini bərpa edən məşqləri yerinə yetirmək.
- Ağırlıq qaldırarkən düzgün texnikadan istifadə etmək, gücdən artıq yüklərdən çəkinmək.
- Duruşa diqqət yetirmək, uzun müddət oturaq iş zamanı fasilələr vermək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Mədənin aşağı enməsinin diaqnostikası və müalicəsi ilə qastroenteroloq və ya terapevt məşğul olur. Məşqləri müalicəvi bədən tərbiyəsi üzrə mütəxəssis seçir.
Yadda saxla!
- Qastroptoz çox vaxt bədən quruluşunun xüsusiyyəti ilə bağlıdır və həyat üçün təhlükə yaratmır.
- Müalicənin əsasını qarın əzələlərinin möhkəmləndirilməsi və düzgün qidalanma təşkil edir; əməliyyat nadir hallarda lazım olur.
- Qarında ağrı və ağırlıq başqa xəstəliklərin də əlaməti ola bilər – müalicəni özbaşına seçməyin, həkim müayinəsindən keçin.
- Qanlı qusma, qara nəcis və ya səbəbsiz arıqlama təcili müayinə tələb edir.
Suallar və cavablar
Mədənin aşağı enməsinin diaqnostikası və müalicəsi qastroenteroloqun və ya terapevtin vəzifəsidir. Lazım olduqda o, pasiyenti müalicəvi bədən tərbiyəsi üzrə mütəxəssisə və dietoloqa yönləndirir.
Düzgün təşkil olunmuş qidalanma, müntəzəm məşqlər və həkim tövsiyələrinə əməl etmək əksər hallarda şikayətləri əhəmiyyətli dərəcədə azaldır və prosesin irəliləməsinin qarşısını alır. Mədənin vəziyyətinin nə dərəcədə dəyişəcəyi bədən quruluşundan və enmənin dərəcəsindən asılıdır.
Əksər hallarda əməliyyat lazım deyil, çünki o, dəstəkləyici strukturların zəifliyini aradan qaldırmır və nəticə çox vaxt davamlı olmur. Cərrahi müalicə yalnız ağır şikayətlər və konservativ müalicənin uzun müddət təsirsiz qalması zamanı müzakirə edilir.
Bəli, fiziki fəallıq müalicənin əsas hissəsidir. Lakin qaçış, tullanma, ağırlıq qaldırma kimi yüklərdən çəkinmək, məşqləri isə mütəxəssislə birlikdə seçmək lazımdır. Üzgüçülük və qarın əzələlərini möhkəmləndirən məşqlər faydalıdır.
Kiçik porsiyalarla, gün ərzində bir neçə dəfə yemək, axşam gec saatlarda ağır yeməkdən çəkinmək tövsiyə olunur. Yeməkdən sonra qısa müddət uzanmaq ağırlıq hissini azalda bilər. Çəki çatışmazlığı olduqda rasionu dietoloq seçir.
Həkimin icazəsi ilə qarın və çanaq dibi əzələlərini bərpa edən məşqlərə tədricən başlamaq, lazım olduqda doğuşdan sonrakı bandajdan istifadə etmək və ağırlıq qaldırmamaq vacibdir. Kəskin arıqlamağa çalışmaq məsləhət deyil.
Qastroenterologiya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Hər bir insan həyatında ən azı bir dəfə qarında ağrı, qarında köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik, nəcislə…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
