Virus hepatiti B (B) və ya serum hepatiti – qaraciyərin müəyyən tip virus tərəfindən zədələndiyi kəskin və ya xroniki xarakterli infeksion patologiyadır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Serum hepatiti
- HBV infeksiyası
Xəstəlik haqqında
Xəstəlik DNT tərkibli hepatit B hepadnavirusu tərəfindən törədilir, bu virus insandan insana yalnız bioloji mayelər (qan, sperma və s.) vasitəsilə keçir. Ümumilikdə mütəxəssislər belə infeksion agentin doqquz məlum genotipini bildirirlər, bununla yanaşı, o, mutasiyaya və insan DNT-sinə inteqrasiyaya qadirdir.
Qaraciyərə daxil olduqda hepatit törədicisi orqanın vəzili hüceyrələrində (hepatositlərdə) toplanır və aktiv şəkildə çoxalmağa başlayaraq toxumaların autoimmun dəyişikliklərinə səbəb olur. Patologiya asemptomatik daşıyıcılıqdan tutmuş ən ağır intoksikasiya formalarınadək müxtəlif klinik variantlarda keçir.
Patologiyanın əsas təhlükəsi onun geniş yayılmasıdır: Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının 2019-cu il məlumatlarına görə, planetin ilkin yoluxmuş sakinlərinin sayı 1,5 milyon nəfərdən çox idi. Aşkarlanmış halların maksimum sayı Afrika qitəsi ölkələrinə və Şərqi Aralıq dənizi regionlarına düşür.
Səbəbləri
Xəstəliyin yayılmasının əsas səbəbi hepatit B virusunun insandan insana ötürülməsidir. İnfeksiyalaşmanın bir neçə mümkün variantı mövcuddur:
- ana bətnində inkişaf zamanı, hamilə qadından hepatit B gələcək körpəyə uşaqlıq-placenta qan axını vasitəsilə keçdikdə;
- yoluxmuş pasiyentdən qan köçürülməsi prosesində;
- steril olmayan alətlərdən istifadə olunduqda və ya aseptika qaydaları pozulduqda müxtəlif müalicəvi və diaqnostik invaziv prosedurlar zamanı;
- qorunmasız cinsi əlaqə zamanı;
- inyeksiyalar zamanı, məsələn, narkotik maddələrin venadaxili yeridilməsi üçün bir şprislə bir neçə nəfərə və s..
Bəzi hallarda yoluxma məişət yolu ilə baş verir, o zaman bioloji mayelər, məsələn, qan və ya sperma başqa bir insanın zədələnmiş dəri sahələrinə (sıyrıqlar, cızıqlar, kəsiklər) düşür. Xoşbəxtlikdən, virusun ötürülməsinin belə variantına son dərəcə nadir hallarda rast gəlinir.
Təsnifat
İlk növbədə mütəxəssislər hepatit B-nin kəskin və xroniki formasını fərqləndirirlər, kəskin forma daxilində isə kəskin uzunsürən xəstəlik növü də ayırd edilir.
- Patologiyanın xroniki variantı uzunmüddətli gedişlə (6 aydan çox) xarakterizə olunur və aydın olmayan simptomatika fonunda müxtəlif ağırlıq dərəcələrinə malik qaraciyər toxumalarının çoxsaylı dəyişiklikləri ilə özünü göstərir.
- Kəskin forma (4–6 aya qədər) ifadəli klinik mənzərə ilə müşayiət olunur, burada ön plana aşkar intoksikasiya çıxır. Hepatit B-nin bu tipinin nəticə variantları çoxdur: halların demək olar ki, 90%-ində müşahidə olunan tam sağalmadan tutmuş qaraciyər sirrozu, xərçəng, xroniki gediş və digər ağırlaşmalaradək.
Klinik təzahürlərinə görə subklinik, yəni simptomsuz, və ifadəli klinik patologiya növü fərqləndirilir, bu zaman pasiyentdə həmin xəstəlik tipinə xas olan aşkar əlamətlər aşkarlanır.
Ağırlıq dərəcəsinə görə virus hepatiti B yüngül, orta-ağır və ağır formada olur, həmçinin inkişaf mərhələsində və ya remissiya mərhələsində ola bilər.
Klinik mənzərə
Xəstəliyin inkubasiya dövrü 42 gündən 180 günədək davam edir. İnkişaf tədricən baş verir və sarılıqöncəsi mərhələdə kişilərdə və qadınlarda hepatit B-nin ilk simptomları bunlar olur:
- əsasən gecə vaxtı yaranan oynaq ağrıları;
- ürtikariyanı xatırladan bədənin müxtəlif sahələrində səpkilər;
- artmış əsəbilik, qıcıqlanma;
- iştahanın azalması;
- artmış yorğunluq;
- uzunmüddətli yuxu və istirahətdən sonra belə daimi zəiflik, halsızlıq hissi.
Bəzi pasiyentlərdə mədə-bağırsaq sistemi tərəfindən meteorizm, qısamüddətli diareya, qısamüddətli ürəkbulanma tutmaları ilə təzahür edən yüngül pozğunluqlar müşahidə olunur. Digərləri sidiyin tündləşməsindən və nəcisin açıq rəng almasına şikayət edirlər. Bəzən Janotti-Krosti sindromu rast gəlinir ki, bu da əllərdə, ayaqlarda və ya bədənin digər hissələrində iri ləkələrlə müşayiət olunan, simmetrik, parlaq-qırmızı səpginin əmələ gəlməsi ilə xarakterizə olunur.
Hepatit B-nin inkişafının növbəti mərhələsi sarılıq dövrüdür; onun əsas əlaməti dəri və gözlərin skleralarının rənginin dəyişməsidir. Bu faza, adətən, təxminən bir ay davam edir. Dəri və selikli qişaların saralması fonunda ümumi intoksikasiya simptomları artır, pasiyent özünü getdikcə daha pis hiss edir, daha tez yorulur. Bundan əlavə, bu mərhələdə hepatit B-nin digər xoşagəlməz simptomları da qoşula bilər, bunlara aiddir:
- sağ qabırğaaltı nahiyədə ağırlıq, kəskin ağrı;
- ağızda acılıq dadı;
- hətta xüsusi gellər və dərman tərkibləri belə yüngülləşdirə bilməyən güclü dəri qaşınması;
- üzün, boyunun, ətrafların şişkinliyi;
- çəki itkisi;
- xüsusilə qida qəbulundan sonra və səhər saatlarında ifadəli ürəkbulanma;
- nəbzin tezliyinin azalması;
- bədən temperaturunun ümumi olaraq subfebril göstəricilərə qədər yüksəlməsi;
- əzələ ağrıları və spazmlar;
- arterial təzyiqin azalması.
Hadisələrin sonrakı inkişafı hepatit B-nin müalicəsinə nə qədər tez başlanmasından, pasiyentin ümumi sağlamlıq vəziyyətinin hansı halda olmasından və bir sıra digər amillərdən asılıdır. Əgər terapiya düzgün və vaxtında aparılırsa, sağalma mərhələsi başlayır; bu mərhələ dərinin rənginin normallaşması, özünühissin yaxşılaşması, nəcis ifrazı və iştahanın sabitləşməsi ilə xarakterizə olunur. Əgər müalicə aparılmırsa və ya səhv icra olunursa, pasiyent həkim göstərişlərinə əməl etməkdən və dərman preparatlarını qəbul etməkdən imtina edirsə, kəskin forma xroniki formaya keçir. Həmçinin ağırlaşmaların inkişaf riski dəfələrlə artır, bunlara ilk növbədə aiddir:
- qaraciyər sirrozu;
- qaraciyər ensefalopatiyası;
- qaraciyər koması (daha çox hepatit B bu xəstəliyin digər formaları ilə birlikdə olduqda inkişaf edir);
- sepsis;
- kəskin qaraciyər çatışmazlığı;
- qaraciyərin onkoloji zədələnmələri.
Qadınlarda və kişilərdə hepatit B-nin xroniki formasının əlamətləri bunlardır:
- sağ qabırğaaltı nahiyədə periodik küt ağrılar;
- qaraciyərin davamlı böyüməsi;
- çox yağlı qida və ya alkoqol qəbulundan sonra ürəkbulanma, qarında ağırlıq;
- dərinin solğunluğu.
Əksər hallarda xəstəliyin xroniki variantı demək olar ki, simptomsuz keçir. Məhz patoloji prosesin əsas təhlükəsi də bundadır: aydın klinik mənzərənin olmaması xəstəliyin qaraciyərə dağıdıcı təsirini azaltmır, hər bir kəskinləşmə isə orqanın toxumalarına daha çox zədələnmə yaradır ki, bunun da nəticəsi son dərəcə kədərli nəticələrə gətirib çıxara bilər.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Müayinənin əsas vəzifələri hepatit B-nin tipinin və inkişaf səbəbinin müəyyən edilməsi, mövcud simptomların qiymətləndirilməsi və pasiyentin ümumi vəziyyətinin təhlili olur. İlk növbədə, həkim-hepatoloq fiziki müayinə aparır; bu çərçivədə o, pasiyentin dəri örtüyünü, selikli qişalarını müayinə edir, qaraciyərin palpasiyasını həyata keçirir, həmçinin keçirilmiş xəstəliklər, əməliyyatlar və s. Barədə məlumat toplayır.
Daha sonra, göstəriş və ehtiyacdan asılı olaraq, aşağıdakılar daxil ola bilən kompleks diaqnostika təyin edilir:
- ümumi klinik qan və sidik analizi;
- albumin, bilirubin, qaraciyər fermentləri və digər spesifik göstəricilər üzrə qanın biokimyəvi analizi;
- qarın boşluğu və qaraciyərin ultrasəs müayinəsi;
- qaraciyər biopsiyası;
- PZR və ya İFA.
Pasiyentdə yanaşı patologiyalar və ya xroniki sistem xəstəlikləri olduqda, müayinə və diaqnostikaya müvafiq profilli mütəxəssislər cəlb olunur, müayinələrin siyahısı isə genişləndirilə bilər.
Müalicə
Kəskin və xroniki formaya malik virus hepatiti B-nin müalicə proqramı infeksiyanın aradan qaldırılmasına, qaraciyərin iş qabiliyyətinin bərpasına, simptomatikanın aradan qaldırılmasına və patologiyanın sonrakı inkişafının qarşısının alınmasına yönəlmiş tədbirlər kompleksini nəzərdə tutur.
Xəstəliyin kəskin gedişində göstərilir:
- sərt yataq rejiminə riayət edilməsi;
- konkret pasiyent üçün xüsusi seçilmiş pəhriz üzrə yüngül qidalanma;
- bol maye qəbul etməklə maye balansının bərpası;
- yükləyici amillərin (siqaret çəkməyin, alkoqol qəbulu, bəzi dərman preparatları) istisna edilməsi.
Yüngül və orta-ağır formada hepatitdə antiviral terapiya demək olar ki, istifadə olunmur. Xəstəliyin ağır dərəcəsində və ağırlaşmaların inkişafının yüksək riskində, eləcə də xroniki formalarda pasiyentə interferon əsasında xüsusi preparatların venadaxili infuziyası göstərilir. Belə situasiyalarda müalicə həmişə stasionar şəraitdə uzun müddət aparılır.
Bəzi hallarda cərrahi müalicə tələb olunur, o zaman kəskin və ya xroniki hepatit B fonunda assit (qarın boşluğunda maye toplanması) və ya mədədaxili qanaxma kimi ağırlaşmalar inkişaf edir.
Reabilitasiya
Proqnoz hepatit B-nin formasından və ağırlığından, virusun orqanizmə daxil olma yolundan, aparılan müalicə taktikasından, eləcə də pasiyentin orqanizminin fərdi xüsusiyyətlərindən asılıdır. Kəskin qaraciyər zədələnməsində, bir qayda olaraq, proqnoz əlverişlidir; istisna yalnız xəstənin orqanizmi çox zəiflədikdə, onda xəstəliyin ildırımvari forması diaqnoz edildikdə və ya B tipi digər variantlarla, məsələn, C, D, E ilə birləşdikdə olur.
Xəstəliyin xroniki tipi ilə bağlı hər hansı proqnozdan yalnız müalicə edən həkim danışa bilər.
Profilaktika
Xəstəliyin yayılmasının qarşısını almağın əsas üsulu vaksinasiya olub, bu da hepatit B-yə qarşı davamlı immuniteti ən azı 15 il müddətində saxlamağa imkan verir (bu müddət başa çatdıqdan sonra revaksinasiya keçmək tövsiyə olunur).
Patologiyanın qarşısını almağın digər tədbirləri bunlardır:
- invaziv manipulyasiyalar, qan köçürülməsi, müalicə-diaqnostika müəssisələrində çoxistifadəli alətlərin işlənməsi zamanı sanitar-epidemioloji normalara riayət edilməsi;
- yaxından tanış olmayan tərəfdaşlarla qorunmasız cinsi əlaqədən imtina;
- yalnız şəxsi gigiyena vasitələrindən istifadə edilməsi (üzqırxan ülgüclər, diş fırçaları və s.);
- narkotiklərin qəbulundan imtina.
Profilaktikada məktəblilərə və yuxarı sinif şagirdlərinə lazımi məlumatların çatdırılması mühüm rol oynayır.
Yadda saxla!
Hepatit B kütləvi vaksinasiya aparılmasına baxmayaraq, ən geniş yayılmış xəstəliklərdən biri olaraq qalır. Buna səbəb yalnız peyvəndlərdən imtina deyil, həm də fərdi təhlükəsizlik qaydalarına əməl olunmaması, eləcə də bəzi regionlarda tibbi yardımın və məlumatlandırmanın aşağı səviyyədə olmasıdır. Əksər hallarda sağalma baş versə də, xəstəliyin ildırımvari forması da rast gəlinir ki, bu da demək olar ki, həmişə letal nəticəyə gətirib çıxarır. Yalnız mütəmadi profilaktik müayinələrdən keçmək və analizlər vermək deyil, həm də mümkün yoluxmadan hər gün özünüzü qorumaq son dərəcə vacibdir.
Vaxtında vaksinasiya və revaksinasiya aparmaq, yetişən nəslə şəxsi təhlükəsizliyin təmin edilməsi üsullarını, xüsusilə cinsi kontaktlar zamanı, öyrətmək, uşaqları gizli tatu və pirsinq salonlarına baş çəkməyin təhlükəsi barədə məlumatlandırmaq, narkotiklərə qarşı tədbirlər keçirmək lazımdır.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Təəssüf ki, var, baxmayaraq ki, müasir dərman vasitələri praktiki olaraq təhlükəsizdir, bəzi hallarda arzuolunmaz təsirlər müşahidə olunur. Ən çox onlar ümumi vəziyyətin cüzi pisləşməsi, ürəkbulanma, bədən çəkisinin azalması ilə məhdudlaşır. Bəzən pasiyentdə baş və əzələ ağrıları, yüngül ürəkbulanma, başgicəllənmə müşahidə olunur. Nadir hallarda saçların tökülməsi, depressiv vəziyyətlərin inkişafı, endokrin sistemin fəaliyyətində pozuntular qeydə alınır.
Belə insanlara, ilk növbədə, müntəzəm qan köçürülməsinə ehtiyacı olan pasiyentlər, dializdə olanlar və orqan resipiyentləri aiddir. Risk qrupuna həmçinin məhbuslar, pasiyentlərin bioloji mayeləri ilə tez-tez təmasda olan tibb işçiləri, bir neçə partnyorla cinsi əlaqəni davam etdirən insanlar, səyyahlar da daxildir.
Mövzu üzrə məqalələr
HPV testi müsbətdir: bu nəticə nə deməkdir?
HPV-müsbət nəticə xərçəng diaqnozu deyil və yoluxmanın vaxtını göstərmir. Əsas məsələ testin tipini və sizə uyğun nəzarət planını…
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər / Onkoginekologiya
Vaginal qaşınma və ifrazat: hər dəfə kandidozdurmu?
Qaşınma və ifrazat həmişə kandidoz demək deyil. İlk, təkrarlanan və ya müalicəyə cavab verməyən şikayətlərdə səbəbin dəqiqləşdirilməsi vacibdir.
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
