Qarın ağ xətti yırtığı — qarın divarı əzələlərinin patoloji vəziyyətidir, orta xətt üzrə ayrılması və əmələ gəlmiş yarıqlara daxili orqanların bir hissəsinin qabarması ilə xarakterizə olunur. Bu xəstəliyin diaqnostikası və müalicəsi ilə cərrah məşğul olur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Hernia lineae albae
- qarın düz əzələlərinin diastaz yırtığı
Xəstəlik haqqında
Qarın ağ xətti yırtığı — qarın divarı əzələlərinin patoloji vəziyyətidir, orta xətt üzrə ayrılması və əmələ gəlmiş yarıqlara daxili orqanların bir hissəsinin qabarması ilə xarakterizə olunur. Bu xəstəliyin diaqnostikası və müalicəsi ilə cərrah məşğul olur.
Qarın ağ xətti yırtığı zamanı orta xətt boyunca yerləşən əzələlərin vətərlərinin ayrılması yaranır. Əzələlərin ayrılması uzun müddət özünü büruzə verməyə bilər, lakin zaman keçdikcə yarıqlardan dərialtı piy toxuması, ardınca isə qarın boşluğu orqanlarının hissələri çıxmağa başlayır.
Öz yerləşmə yerindən asılı olaraq yırtıqlar epiqastrik (mədəüstü – göbək və qılıncvari çıxıntı arasında yerləşən), paraumbilikal (göbəkətrafı) və hipoqastrik (göbəyin aşağısında yerləşən) ola bilər. Hər hansı yırtıq mütləq həkim müdaxiləsi tələb edir. Müalicə olmadıqda patologiya proqressivləşir, qarın divarı əzələlərinin ayrılması artır və yırtıq kisəsi əmələ gəlir, onun içinə köpməlik və bağırsaq ilgəkləri düşür.
Yırtıq zamanı yaranan ən ciddi ağırlaşma yırtıq kisəsinin boğulmasıdır ki, bu da iltihaba, nekroza və boğulmuş orqanların xəstəliklərinin inkişafına (məsələn, koprostaza) gətirib çıxara bilər.
Səbəbləri
Qarın ağ xətti qarının düz əzələlərinin aponevrozlarının orta xətt boyunca birləşməsindən əmələ gələn birləşdirici toxuma zolağıdır. Qarın ağ xətti yırtığının yaranmasının əsas səbəbi bu birləşdirici toxumanın (aponevroz liflərinin) anadangəlmə və ya qazanılmış zəifliyidir. Patologiya nazilmə, yarıqların əmələ gəlməsi və qarın divarının düz əzələlərinin diastazı ilə xarakterizə olunur. Sağlam orqanizmdə aponevrozun lifləri bir-biri ilə sıx şəkildə çarpazlaşmış olur.
Qeyd olunan strukturlar arasında əlaqələrin zəifləməsi aşağıdakı təhrikedici amillərin təsiri nəticəsində ola bilər:
- Ağır yüklərin qaldırılması;
- müntəzəm fiziki yüklənmələr;
- uzun müddət sağalan yaralar və qarın nahiyəsində əməliyyatdan sonrakı çapıqlar;
- piylənmə;
- qəbizliyə meyillilik;
- əzələlərin quruluşunun fizioloji xüsusiyyətləri (əzələ strukturlarının anadangəlmə zəifliyi);
- hamiləlik dövrü, ağır doğuşlar;
- tez-tez güclü öskürək ilə müşayiət olunan yanaşı xəstəliklər (göyöskürək, pnevmoniya, ağciyər vərəmi);
- kiçik yaşlı uşaqlarda ağlağanlıq və uzunmüddətli qışqırıq.
Klinik mənzərə
Başlanğıc mərhələlərdə qarın ağ xətti yırtığı simptomsuz keçir. Onun mövcudluğunu yalnız vizual müayinə və palpasiya zamanı aşkar etmək mümkündür: o, ön qarın divarında kiçik, ağrısız qabartı kimi özünü göstərir. Yırtıq qapıları çox vaxt dairəvi və oval formada olur, ölçüsü adətən 1-dən 5 sm-ə qədər təşkil edir (xəstəliyin proqressivləşməsi zamanı ölçülər 10-12 sm-ə çata bilər).
Yırtıq böyüdükcə xəstədə aşağıdakı simptomlar yarana bilər:
- Fiziki yük zamanı və qida qəbulu zamanı güclənən ağrı (ağrı yırtıq qapılarında sinirlərin sıxılmasının əlamətidir);
- ürəkbulanma, qusma (bağırsaq ilgəkləri yırtıq kisəsinə düşdükdə).
Yırtıq kisəsinin boğulması aşağıdakı əlamətlərlə müəyyən edilə bilər:
- boğulma nahiyəsində intensiv ağrı;
- artan ürəkbulanma;
- nəcis ləngiməsi;
- bağırsaqlardan qazların çıxmaması;
- nəcisdə qanın qarışığı;
- orqanizmin ümumi intoksikasiyasının əlamətləri.
Yırtığın boğulma simptomları yarandıqda dərhal mütəxəssisə müraciət etmək lazımdır. Belə kəskin vəziyyət təcili əməliyyat tələb edir, çünki qarın boşluğu orqanlarının fəaliyyətində ciddi pozğunluqların yaranma ehtimalı böyükdür.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozun qoyulması üçün «qarının ağ xətti yırtığı»nda səriştəli mütəxəssisə ön qarın divarının vizual müayinəsi və palpasiya kifayətdir. Belə ki, qarın əzələlərinin gərginliyi zamanı yırtığın qabarması yaxşı görünür. Palpasiya zamanı həkim tərəfindən ölçüsü 1 ilə 12 sm arasında olan, qarnın ağ xətti nahiyəsində lokalizasiya olunmuş yumşaq-elastik, adətən geri itələnə bilən dairəvi qabarma müəyyən edilir. Palpasiya yırtıq kisəsində düşmüş orqanların olmasını müəyyən etməyə imkan verir: əgər yırtığa basdıqda bağırsaq səsləri eşidilirsə, deməli, yırtıq kisəsinin məzmunu bağırsaq ilgəkləri və ya mədənin bir hissəsi olmuşdur.
Diaqnozu təsdiqləmək və düşmüş orqanların vəziyyətini qiymətləndirmək üçün aşağıdakı müayinələr aparıla bilər:
- Qarın boşluğunun USM-i;
- kompüter tomoqrafiyası (KT);
- maqnit-rezonans tomoqrafiyası (MRT);
- rentgenoqrafik müayinə;
- qastroskopiya.
Müayinələr zamanı toplanmış məlumatlardan sonra cərrah yekun diaqnozu qoyur və ən uyğun müalicə üsullarını seçir.
Müalicə
Müalicə üsulları
Qarın boşluğu yırtığının aradan qaldırılmasının yeganə effektiv üsulu cərrahi müdaxilədir.
Konservativ üsullar arzu olunan nəticəni vermir və hətta klinik vəziyyətin ağırlaşmasına gətirib çıxara bilər.
Konservativ müalicə
Bandaj taxmaq və idmanla məşğul olmaq kimi konservativ «müalicə» üsulları nəinki gözlənilən nəticəni verməyə bilər, həm də xəstənin sağlamlığına ciddi zərər vuraraq xəstəliyin gedişini ağırlaşdıra bilər.
Sabitləşdirici korset yalnız bir müddət yırtıq kisəsini və düşmüş orqanları onların fizioloji yerində saxlaya bilər. Lakin bandajın uzun müddət geyinilməsi zamanı əzələlər öz funksiyalarını yerinə yetirməyi dayandırır, daha da zəifləyir. Bunun nəticəsində əzələ lifləri uzanmağa davam edir və yırtığın ölçüləri artır. Bundan əlavə, bandaj yırtıq kisəsinin toxumalarını sürtə, bitişmələr əmələ gətirə və orada yerləşən orqanların funksiyasını poza bilər.
Fiziki yüklənməyə gəldikdə isə, idmanla məşğul olmaq qarın boşluğu divarlarının vəziyyətinə mənfi təsir göstərə bilər, əzələ qatının daha çox aralanmasına və nəticədə yırtığın böyüməsinə səbəb ola bilər.
Cərrahi müalicə
Qarın ağ xətti yırtığının götürülməsi əməliyyatı hernioplastika adlanır. Əməliyyatdan əvvəl xəstəyə ağrısızlaşdırma aparılır. Seçilmiş hernioplastika üsulundan asılı olaraq əməliyyat lokal və ya epidural anesteziya altında icra olunur, bəzən ümumi narkoz da tətbiq edilə bilər. Yırtığın cərrahi müalicəsi iki üsulla həyata keçirilə bilər: laparoskopik və açıq.
Yırtığın laparoskopik götürülməsi. Laparoskopik hernioplastika qarın ağ xətti yırtığının müalicəsinin ən müasir üsuludur. Əməliyyat zamanı cərrah qarın divarında 3 kiçik deşiyin (ölçüsü 1 sm-dən böyük olmayan) açır, bunlardan alətləri və endoskopik avadanlığı daxil edir. Daha sonra həkim yırtığın məzmununa giriş formalaşdıraraq, yırtıq kisəsində yerləşən orqanları yenidən onların təbii yerlərinə qaytarır. Təkrarların inkişafını istisna etmək üçün xəstənin qarın divarı xüsusi torvari materialla möhkəmləndirilir. Əməliyyatın son mərhələsində mütəxəssis qarın divarının plastikasını həyata keçirir, cərrahi manipulyatorları çıxarır və deşiklərin öz-özünə sorulan saplarla tikilməsinə keçir.
Qarın ağ xəttinin yırtığının açıq üsulla çıxarılması. Qarın ağ hissəsinin yırtığının klassik açıq çıxarılması laparoskopik əməliyyata əks-göstərişlər olduqda aparılır. Cərrahi müdaxilə zamanı yırtıq kisəsinin məzmununa çıxış yırtıq çıxıntısı nahiyəsində kiçik bir boşluq kəsiyi vasitəsilə həyata keçirilir.
Əməliyyatın sonrakı gedişi laparoskopik hernioplastikaya bənzəyir.
Reabilitasiya
Qarın ağ xəttinin yırtığının çıxarılmasından sonrakı bərpa dövrü orta hesabla 1-dən 2 aya qədər davam edir (əməliyyatın seçilmiş aparılma üsulundan asılıdır). Bu müddət ərzində pasiyentə ağır fiziki yüklənmələrin məhdudlaşdırılması və qidalanma rasionunun korreksiyası tövsiyə olunur. Aydın ağrı sindromu olduqda, müalicə həkiminin fərdi olaraq seçdiyi ağrıkəsici preparatların qəbulu tələb oluna bilər.
Toxumaların bərpa prosesini yüngülləşdirmək üçün aşağıdakı qaydalara riayət etmək lazımdır:
- Erkən aktivləşmək: həkimin icazəsi ilə əməliyyatdan sonra ilk gündən yerimək tövsiyə olunur, uzunmüddətli yataq rejimi tələb olunmur; lakin ağır yük qaldırmamaq lazımdır.
- Qəbizliyin yaranmasının qarşısını almaq – nəcisin ləngiməsinə səbəb olan məhsullardan müvəqqəti imtina etmək (un məmulatları, kartof, qaynadılmış yumurta, şokolad), zərurət olduqda yumşaq işlədici preparatlara və rektal şamlara müraciət etmək.
- Bədən çəkisindəki dəyişiklikləri izləmək, çəkidə artıma yol verməmək.
- İsti vannaların qəbulundan çəkinmək, saunalara və hamamlara getməmək.
- Müalicə həkiminə nəzarət müayinələrinə vaxtında gəlmək.
- Qanaxma, yaraların irinlənməsi, cərrahi müdaxilə yerində ağrının güclənməsi kimi simptomlar yaranarsa, tibbi yardıma müraciət etmək.
Həkimlərin bütün tövsiyələrinə riayət edildikdə, laparoskopik hernioplastikadan sonra orqanizmin bərpası 3-4 həftədən sonra; açıq əməliyyatdan sonra isə 1-2 aydan sonra baş verəcək. Bundan sonra adi həyat tərzinə qayıtmaq mümkün olacaq.
Profilaktika
Qarın ağ xətti yırtığının yaranma riskini qarın daxilində təzyiqin tez-tez və kəskin artmasına səbəb olan amilləri aradan qaldırmaqla azaltmaq olar.
- Bədən çəkisini normal həddə saxlayın: artıq çəki qarın divarına daimi yük yaradır.
- Qəbizliyə yol verməyin: lifli qidalar yeyin, kifayət qədər maye için.
- Xroniki öskürəyə səbəb olan xəstəlikləri müalicə edin, siqareti tərgidin.
- Ağır əşyaları düzgün qaldırın: dizləri bükərək, belinizi düz saxlayaraq, yükü bədənə yaxın tutaraq. Çox ağır yükləri tək qaldırmayın.
- Yırtıq yoxdursa, qarın və bel əzələlərini möhkəmləndirən mülayim məşqlər faydalıdır; yükü tədricən artırın.
- Doğuşdan sonra düz əzələlərin aralanması (diastaz) qalıbsa, məşqlərə başlamazdan əvvəl həkimlə məsləhətləşin.
- Qarın nahiyəsində əməliyyatdan sonra həkimin fiziki yük barədə tövsiyələrinə ciddi əməl edin.
Qarının orta xəttində kiçik qabartı hiss edirsinizsə, onun böyüməsini gözləmədən cərraha müraciət edin.
Yadda saxla!
Qarın ağ xəttinin yırtıqları cərrahi praktikada tez-tez rast gəlinir. İlk mərhələlərdə belə vəziyyət yalnız estetik narahatlıq yaradır, buna görə də xəstələr çox vaxt cərraha yardım üçün müraciət etmirlər. Zaman keçdikcə patologiya proqressivləşir, yırtıq qabarıqlığı yırtıq dəliyindən daha böyük ölçülərə çatır. Buna görə müəyyən mərhələdə qarının ağ xətti yırtığının boğulması inkişaf edir. Həyatı xilas etmək üçün təcili əməliyyat tələb olunur. Lakin bu təhlükəli gedişatın qarşısını vaxtında yırtığın müalicəsi üçün planlı plastik əməliyyat aparmaqla almaq olar.
Suallar və cavablar
Qarın ağ xətti yırtığının yaranmasında əsas rolu birləşdirici toxumanın anadangəlmə zəifliyi oynayır, bu da bəzi ailələrdə daha tez-tez rast gəlinməsini izah edir. Yəni birbaşa irsi xəstəlik kimi ötürülmür, lakin toxumanın zəif quruluşuna meyillilik nəsildən-nəslə keçə bilər. Buna görə yaxın qohumlarında belə yırtıq olan insanlara qarın əzələlərini gücləndirən məşğələlərə diqqətli yanaşmaq və simptomlar yarandıqda cərraha vaxtında müraciət etmək tövsiyə olunur.
Qarın ağ xətti yırtığı özbaşına keçib getmir, çünki əzələ toxumasındakı yarıq öz-özünə bağlanmır. Müalicə edilmədikdə proses adətən tədricən irəliləyir — kiçik, simptomsuz qabarıqlıq zamanla böyüyə, ağrı və narahatlıq güclənə bilər. Gedişin sürəti fiziki yüklənmədən, qarın divarının vəziyyətindən və digər fərdi amillərdən asılıdır, ona görə dəqiq proqnozu yalnız cərrah müayinədən sonra verə bilər. Erkən mərhələdə müraciət əməliyyatı da adətən sadələşdirir.
Hamiləlik dövründə qarın daxili təzyiqin artması qarın ağ xətti yırtığının yaranma riskini yüksəldə bilər və mövcud yırtığın da böyüməsinə səbəb ola bilər. Buna görə hamilə qadınlarda simptomlar diqqətlə izlənilir, cərrahi müalicə isə adətən doğuşdan sonrakı dövrə saxlanılır, çünki hamiləlik zamanı əməliyyat yalnız kəskin ağırlaşma olduqda həyata keçirilir. Konkret taktikanı hamiləliyin gedişini və yırtığın vəziyyətini nəzərə alaraq həkim müəyyən edir.
Mövzu üzrə məqalələr
Ambulator cərrahiyyə
Hamı hələ bilmir ki, əvvəllər stasionarda uzun müddət qalmağı tələb edən bir çox əməliyyat bu gün bir gün…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Uşaqda appendisit
Appendisitlə qarşılaşan istənilən cərrah təsdiq edər ki, hər bir konkret halda onun diaqnozunu qoymaq heç də asan vəzifə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə / Pediatriya
Qadınlarda appendisit: yerləşməsi, səbəbləri, əlamətləri, necə və harada ağrıyır
Qadınlarda appendisit — qarnın sağ aşağı hissəsindəki kiçik bağırsaq çıxıntısı olan appendiksin iltihabıdır. Appendiks mühüm funksiyalar yerinə yetirməsə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Hospitalizasiya - nə qədər davam edir, növləri və qaydaları
Hospitalizasiya — pasiyentin diaqnostika, terapiya və müşahidə üçün tibb müəssisəsinin stasionarında yerləşdirilməsidir. O, təcili və planlı olur. Növlərin…
İstiqamət: Terapiya / Ümumi cərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
