Atrofik qastrit – mədə selikli qişasının nazilməsi, xlorid turşusu və pepsin ifraz edən hüceyrələrin sayının azalması ilə xarakterizə olunan xroniki qastritin bir variantıdır. Bu, bağırsaq metaplaziyası, selikli qişanın epiteli displaziyası, mədə xərçənginin inkişafı riskini artıran prekanseroz vəziyyətdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Mədə selikli qişasının atrofiyası
Xəstəlik haqqında
Qadınlarda və kişilərdə atrofik qastritin həqiqi yayılma tezliyi məlum deyil. Lakin o, uzunmüddətli mövcud səthi Helicobacter-assosiasiyalı qastritin nəticəsi və autoimmun qastritin təzahürü olduğuna görə, onun yayılma tezliyinin təxminən 50%-ə çatdığı qənaətinə gəlmək olar.
Bu xəstəlikdə mədənin divarında daimi iltihabi proses müəyyən edilir. Selikli qişanın hüceyrələri yenilənmir, o, nazilir, orqanın sekretor, hərəkət (motor), inkretor, evakuator (qidanın bağırsağa çıxarılması) funksiyaları pozulur.
Səbəbləri
Mədə selikli qişasının atrofiyasına ondan çox faktor səbəb ola bilər, lakin halların mütləq əksəriyyətində atrofik qastritin səbəbi geniş yayılmış, uzunmüddətli gedişli, helikobakter infeksiyası ilə assosiasiya olunmuş səthi xroniki qastrit və nadir rast gəlinən autoimmun mənşəli qastrit olur.
Bu patologiyanın inkişaf riskini artırır:
- Qeyri-mütəşəkkil, balanslaşdırılmamış qidalanma, rasionda çox miqdarda acı, qızardılmış, ədviyyatlı, hisə verilmiş yeməklərin, qəhvənin, qazlı içkilərin olması;
- Spirtli içkilərin müntəzəm qəbulu;
- Bəzi dərmanların nəzarətsiz qəbulu (QSİƏP qrupları, antibiotiklər, sitostatiklər);
- Ödün onikibarmaq bağırsağından mədəyə reflüksü;
- 50 yaşdan yuxarı yaş;
- Emosional stresslər;
- Genetik meyillilik;
- Mübadilə xəstəlikləri (tireotoksikoz, şəkərli diabet).
Təsnifat
Atrofik qastritin lokalizasiyasına görə patologiyanın üç tipi ayırd edilir:
- Antral;
- Mədənin cismində yerləşən;
- Multifokal, yaxud yayılmış.
Atrofik qastritin təsnifatında atrofiyanın dərəcəsini müəyyən etmək vacibdir:
- Atrofiya yoxdur – tədqiq olunan preparatda selikli qişa hüceyrələrinin normal quruluşu saxlanılır, əsas vəzilər, çoxsaylı əsas və parietal hüceyrələr müəyyən edilir.
- Atrofiya təsdiqlənməmiş – hüceyrələrin ifadəli iltihabi infiltrasiya müəyyən edilir, əsas vəzilər kiçildilmişdir, birləşdirici toxuma artmır.
- Atrofiya təsdiqlənmiş – metaplastik (mədə selikli qişasının vəziləri əvəzinə bağırsaq vəziləri aşkar edilir) və ya nemetaplastik (preparatda mədə vəziləri aşkar edilir, lakin onların sayı normadan xeyli azdır).
Atrofiyanın yerləşməsi, ifadəlilik dərəcəsi (yüngül, orta, ifadəli), mövcudluğu faktı, bağırsaq metaplaziyasının yayılma dərəcəsi də mütləq nəzərə alınır.
Atrofik qastritin inkişafında üç mərhələ ayırd edilir:
- Səthi qastrit (yalnız selikli qişanın səthi qatı zədələnir, xlorid turşusu normadan bir qədər az ifraz olunur, patologiyanın klinik təzahürləri yoxdur);
- Ocaqlı atrofiya (selikli qişada iltihab sahələri əmələ gəlir, lakin kompensator mexanizmlər hesabına xlorid turşusunun sekresiyası azalmır);
- Diffuz atrofiya (selikli qişa nazilmişdir, onun hüceyrələrinin sekresiyası xeyli azalmışdır, bağırsaq metaplaziyası sahələri müəyyən edilir, endoskopiya zamanı atrofik ocaqların metaplaziya sahələri və dəyişilməmiş selikli qişa ilə növbələşməsi aşkar edilir).
Klinik mənzərə
Atrofik qastritdən əziyyət çəkən pasiyentlər ilk növbədə həzm pozğunluğunun əlamətlərindən şikayət edirlər, bunlara:
- Mədədə ağırlıq, dolğunluq hissi;
- Epiqastridə diskomfort;
- Iştahanın azalması;
- Ürəkbulanma;
- Çürük qoxulu və ya hava ilə gəyirmə;
- Ağızda xoşagəlməz dad;
- Halitoz (ağızdan xoşagəlməz qoxu);
- Həddindən artıq tüpürcək ifrazı.
Qadınlarda və kişilərdə atrofik qastritin digər simptomları:
- Bağırsaq köpü, qarında qurultu, xüsusilə süd məhsullarının qəbulundan sonra;
- Qeyri-sabit, ishal meylinə malik nəcis;
- Anemik sindrom (zəiflik, yorğunluq, solğunluq, ürəkdöyünmə, təngnəfəslik);
- Mədə nahiyəsində küt, sızıldayan ağrı, hansı ki, yeməkdən sonra güclənir;
- Hipovitaminozun növündən asılı olaraq digər təzahürlər (A, D, C, PP, B12).
Tez-tez bu patologiya fonunda astenonevrotik sindrom inkişaf edir ki, bu da zəiflik, qeyri-sabit, aşağı əhval-ruhiyyəyə meylli olma, əsəbilik, göz yaşarma, arterial təzyiqin tərəddüdü, ürəkdöyünmə ilə müşayiət olunur. Autoimmun qastrit zamanı B12-defisit anemiya yaranır, onun simptomları ağızda yanma, dildə ağrı, ətraflarda hissiyatın pozulması, yorğunluq, ümumi zəiflik, aşağı əhval-ruhiyyədir.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Pasiyentin şikayətləri, anamnez məlumatları və obyektiv müayinə həkimə yalnız mədədə xroniki iltihabı şübhələnməyə imkan verəcək. Lakin bəzi obyektiv əlamətlərin mövcudluğu (ölçüləri böyümüş, diş izləri olan, ağ qatı örtüklə örtülmüş «laklı» dil, diskomfort, epiqastral nahiyədə yayılmış ağrılılıq) mütəxəssisi mədədə atrofik proses barədə düşünməyə vadar edəcək. Diaqnozu dəqiqləşdirməyə xroniki qastritin «qızıl standart» diaqnostikası — fibrogastroskopiya kömək edəcək. Tədqiqat prosesində həkim selikli qişanın vəziyyətini öyrənəcək, onun rənginin solğun-bozumtul olması, qatın qalınlığının, büküşlərin ölçüsünün azalması, damar naxışının daha ifadəli olması, bağırsaq metaplaziyası sahələri — mədə epitelinin bağırsaq hüceyrələri ilə əvəz olunmasını aşkar edəcək.
Qastroskopiya prosesində mütəxəssis sonrakı morfoloji və histoloji müayinə üçün mədənin müxtəlif şöbələrindən selikli qişanın biopsiyasını götürəcək. Bu, toxuma nümunələrində atrofik qastrit üçün xarakterik olan mikroskopik dəyişiklikləri aşkar etməyə, prosesin ifadəlilik dərəcəsini müəyyən etməyə imkan verəcək.
Həzm sisteminin fəaliyyətinin xüsusiyyətlərini dəqiqləşdirməyə kömək edəcək əlavə tədqiqat metodları:
- Atrofiyanın markerləri kimi qanda pepsinogen və qastrin səviyyəsinin ölçülməsi;
- Qanda Kastlın daxili faktoruna və antparietal hüceyrə anticisimlərinin təyini (autoimmun qastritin verifikasiya olunmasına imkan verəcək);
- Qarın boşluğu orqanlarının USM;
- Mədənin sutkalıq pH-metriyası;
- Helikobakter infeksiyasının diaqnostikası (ureaz testi).
Xidmətlər
Müalicə
Qadınlarda və kişilərdə mədənin atrofik qastritinin müalicəsi səbəb amilin aradan qaldırılmasına, patologiyanın xoşagəlməz simptomlarının minimuma endirilməsinə yönəldilməlidir. Bu, konservativdir və pasiyentin vəziyyətinin ağırlığından asılı olaraq ambulator şəraitdə və ya terapevtik/qastroenteroloji stasionarda aparılır.
Pasiyentə aşağıdakı qruplardan preparatlar təyin oluna bilər:
- Antibiotiklər (Helicobacter pylori-nin aradan qaldırılmasına kömək edəcək);
- Hormonlar (autoimmun iltihabi prosesin aktivliyini azaldacaq);
- Proton pompası inhibitorları və/və ya H2-histamin blokatorları (xlorid turşusunun sekresiyasını azaldacaq);
- Qastroprotektorlar (mədənin divarında selikli qişanı zədələyici amillərin təsirindən qoruyan, sağalmanı sürətləndirən qişa əmələ gətirir);
- Prokinetiklər (yuxarı mədə-bağırsaq traktının motorikasını yaxşılaşdırır, bağırsaqlardan ödün mədəyə geri axma riskini azaldır);
- Qazı soran preparatlar (meteorizmlə mübarizə aparmağa kömək edəcək);
- Təbii mədə şirəsi (mədə selikli qişasında xlorid turşusu sekresiyasının ifadəli çatışmazlığı olduqda);
- Mədə fermentləri preparatları (həzm prosesini normallaşdırır);
- Anemiya zamanı – dəmir preparatları, B12 vitamini;
- Təsdiqlənmiş defisit olduqda vitamin və mikroelement preparatları.
Mədə selikli qişasının atrofiyası zamanı qidalanma balanslaşdırılmış, müntəzəm olmalıdır. Rafinə olunmuş şəkərlərin, böyük miqdarda duzun, doymuş yağların, həmçinin kobud lifin, alkoqolun, konservantların qəbulu kəskin şəkildə məhdudlaşdırılmalıdır.
Reabilitasiya
Mədə selikli qişasının atrofiyasından əziyyət çəkən pasiyentlər mütləq ambulator terapevt və ya qastroenteroloqun nəzarəti altında olmalıdırlar – həkimin müəyyən etdiyi tezliklə nəzarət müayinəsinə gəlməli, ildə 2 dəfə biopsiya ilə qastroskopiyadan keçməli, təkrar residivin qarşısını alan müalicə kursları almalıdırlar.
Profilaktika
Atrofik qastritin inkişaf riskini azaltmağa kömək edəcək:
- Sağlam qidalanma;
- Zərərli vərdişlərdən imtina;
- Helikobakter infeksiyası ilə assosiasiya olunmuş xroniki qastritin və həzm traktının digər xəstəliklərinin profilaktikası, vaxtında diaqnostikası və müalicəsi.
Yadda saxla!
Atrofik qastritli pasiyentləri dəfələrlə məsləhətləndirən bir həkim kimi demək istəyirəm ki, bu xəstəliyi heç bir halda öz axarına buraxmaq olmaz. Müvafiq nəzarət və müalicə olmadan patoloji aşağıdakı ciddi nəticələrə gətirib çıxarır:
- B12-defisit anemiyası;
- Bədxassəli şiş (xərçəng) mədə;
- Axlorhidriya və ondan irəli gələn həzm pozğunluqları.
Bu vəziyyətlər pasiyent üçün son dərəcə xoşagəlməzdir – çoxsaylı simptomlar yaradır, həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə aşağı salır, sosial fəaliyyətini məhdudlaşdırır və hətta ölümə gətirib çıxara bilər. Onların müalicəsi periodik atrofik qastrit terapiyasından xeyli daha böyük mənəvi, fiziki, maliyyə xərcləri tələb edir.
Belə yanaşma mədə selikli qişasının atrofiyasının inkişaf riskini azaltmağa, onun gedişini sabitləşdirməyə, həyati təhlükəli ağırlaşmalardan qaçmağa kömək edəcək.
Əlaqəli Xəstəliklər
Faydalı Məqalələr
Xərçəngönü vəziyyət (prekanser)
Xərçəngönü vəziyyət — toxumalarda baş verən patoloji dəyişikliklərdir və bu zaman onların zaman keçdikcə bədxassəli şişə çevrilmə riski…
İstiqamət: Onkologiya
Suallar və cavablar
Bu, lazımi müşahidə və müalicə olmadan xərçəngə çevrilə bilən xərçəngönü vəziyyətdir.
Fizioterapiya metodları prosesin yarı kəskin mərhələsindən başlayaraq bu patologiyanın kompleks müalicəsinin tərkibində istifadə oluna bilər. Həkimin təyinatı ilə fitoterapiya da tətbiq oluna bilər.
Bu patoloji üçün ən xarakterik olan dispeptik sindromdur; o, gəyirmə, ağızda xoşagəlməz dad, epiqastrik nahiyədə ağırlıq hissi, ürəkbulanma ilə təzahür edir.
Mövzu üzrə məqalələr
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Hər bir insan həyatında ən azı bir dəfə qarında ağrı, qarında köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik, nəcislə…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
