Hamiləlik anemiyası hamiləlik zamanı qanda hemoqlobinin norma həddindən aşağı düşməsidir. Əksər hallarda dəmir çatışmazlığı ilə bağlıdır və vaxtında aşkar edilib müalicə olunduqda ana və döl üçün riskləri azaldır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Hamiləlikdə qanazlığı
- hestasion anemiya
- hamiləlikdə dəmirdefisitli anemiya
Xəstəlik haqqında
Hamiləlik zamanı qanın həcmi əhəmiyyətli dərəcədə artır, plazmanın həcmi isə eritrositlərdən daha sürətlə çoxalır. Buna görə hemoqlobinin bir qədər azalması fizioloji sayılır. Lakin göstərici hamiləlik müddətinə uyğun hədlərdən aşağı düşdükdə anemiya diaqnozu qoyulur. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) meyarına görə hamiləlikdə hemoqlobinin 110 q/l-dən aşağı olması anemiya hesab edilir.
Dölün və ciftin inkişafı, ananın qan həcminin artması üçün çox dəmir tələb olunur və tələbat xüsusən ikinci və üçüncü trimestrdə yüksəlir. Hamiləliyə dəmir ehtiyatı az olan halda başlayan qadınlarda çatışmazlıq tez inkişaf edir. Hamiləlik anemiyası dünyada hamilə qadınlar arasında ən geniş yayılmış problemlərdən biridir. Daha az hallarda onun səbəbi fol turşusu və ya B12 vitamini çatışmazlığı, irsi qan xəstəlikləri olur.
Azərbaycan kimi talassemiya daşıyıcılığının geniş yayıldığı regionlarda anemiyanın səbəbini dəqiqləşdirmək xüsusilə vacibdir, çünki talassemiya daşıyıcılığında dəmir preparatları kömək etmir və əsassız qəbul edildikdə orqanizmdə dəmir toplana bilər.
Səbəbləri
Əksər hallarda anemiya dəmir tələbatının artması ilə onun ehtiyatı və daxil olması arasındakı uyğunsuzluqdan yaranır. Əsas səbəblər və risk amilləri:
- hamiləlikdən əvvəl dəmir ehtiyatının azlığı – bol və uzun aybaşılar, əvvəlki doğuşlarda qan itkisi;
- hamiləliklər arasında qısa fasilə – orqanizm ehtiyatları bərpa etməyə macal tapmır;
- çoxdöllü hamiləlik – dəmir tələbatı daha yüksəkdir;
- qidalanma xüsusiyyətləri – ət, balıq və digər heyvan mənşəli məhsulların az olması, yeməklə birgə çox çay içmə;
- ağır toksikoz və mədə-bağırsaq xəstəlikləri – qusma, sorulmanın pozulması, çölyak xəstəliyi;
- fol turşusu və B12 vitamini çatışmazlığı – meqaloblastik anemiyaya səbəb olur;
- talassemiya daşıyıcılığı və digər hemoqlobinopatiyalar – irsi səbəblər;
- xroniki iltihabi xəstəliklər, böyrək xəstəlikləri, sidik yolu infeksiyaları;
- qanaxmalar – burun və diş əti qanamaları, babasil, hamiləlik ağırlaşmaları ilə bağlı qan itkisi;
- gənc yaşda hamiləlik – yeniyetmə orqanizmin öz böyüməsi üçün də dəmir lazımdır.
Təsnifat
Səbəbinə görə:
- dəmirdefisitli anemiya – ən çox rast gələn forma;
- fol turşusu və B12 çatışmazlığı ilə bağlı meqaloblastik anemiya;
- hemoqlobinopatiyalarla (talassemiya, oraqvari hüceyrəli anemiya) bağlı anemiya;
- xroniki xəstəliklərin anemiyası;
- qan itkisi ilə bağlı kəskin anemiya.
Ağırlıq dərəcəsinə görə (ÜST meyarları): yüngül – hemoqlobin 100–109 q/l, orta – 70–99 q/l, ağır – 70 q/l-dən aşağı.
Klinik mənzərə
Yüngül anemiya əlamətsiz ola bilər və yalnız analizdə aşkar edilir. Bundan əlavə, bir çox əlamətlər hamiləliyin özünə də xasdır, ona görə qadınlar onlara çox vaxt əhəmiyyət vermir. Mümkün əlamətlər:
- halsızlıq, tez yorulma, yuxululuq;
- dərinin, dodaqların və göz selikli qişalarının solğunluğu;
- başgicəllənmə, baş ağrısı, gözlər önündə «qaralma»;
- ürək döyüntüsünün tezləşməsi, az yükdə nəfəs darlığı;
- saç tökülməsi, dırnaqların kövrəkliyi və nazikləşməsi;
- dodaq bucaqlarında çatlar, dilin hamarlaşması və yanması;
- dad və iyin dəyişməsi – təbaşir, buz, xam düyü, gil yemək istəyi;
- soyuğa dözümsüzlük, əl-ayağın üşüməsi;
- diqqətin və yaddaşın zəifləməsi, əhval dəyişkənliyi.
B12 çatışmazlığında əlavə olaraq ayaqlarda keyimə, qarışqa gəzməsi hissi ola bilər.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər huşun itməsi, sakit vəziyyətdə nəfəs darlığı, döş qəfəsində ağrı, çox güclü ürək döyüntüsü, cinsiyyət yollarından qanlı ifrazat, qara rəngli nəcis və ya qanlı qusma yaranıbsa.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Anemiya adətən hamiləlik zamanı aparılan müntəzəm qan analizində aşkar edilir. Ginekoloq şikayətləri, qidalanmanı, aybaşıların xarakterini, əvvəlki hamiləlik və doğuşları, ailədə qan xəstəliklərinin olub-olmamasını soruşur.
- Qanın ümumi analizi – hemoqlobin, eritrositlərin sayı, ölçüsü və hemoqlobinlə dolması; kiçik və «solğun» eritrositlər dəmir çatışmazlığına və ya talassemiyaya, iri eritrositlər B12 və fol turşusu çatışmazlığına işarədir.
- Ferritin – dəmir ehtiyatının ən informativ göstəricisi; aşağı səviyyə dəmir çatışmazlığını təsdiqləyir.
- Qanda dəmir və transferrinin doyma əmsalı – dəmir mübadiləsini əlavə qiymətləndirir.
- Retikulositlər – sümük iliyinin cavabını və müalicənin effektini göstərir.
- B12 vitamini və fol turşusu – göstəriş olduqda.
- Hemoqlobinin elektroforezi – eritrositlər kiçik, ferritin isə normal olduqda talassemiya daşıyıcılığını aşkar etmək üçün; daşıyıcılıq təsdiqlənərsə, həyat yoldaşının da müayinəsi tövsiyə olunur.
- Qanaxma mənbəyinin axtarışı və böyrək funksiyasının yoxlanılması – zəruri hallarda.
Hamiləlikdə qanın ümumi analizi hər trimestrdə ən azı bir dəfə yoxlanılır. Diferensial diaqnostika əsasən dəmir çatışmazlığı, talassemiya daşıyıcılığı, vitamin çatışmazlığı və xroniki xəstəliklərin anemiyası arasında aparılır.
Ağırlaşmalar
Ana üçün: güclü yorğunluq və iş qabiliyyətinin azalması, infeksiyalara meyl, doğuşda qan itkisinə dözümün azalması, qan köçürülməsi ehtiyacı, doğuşdan sonrakı bərpanın ləngiməsi, laktasiya problemləri və doğuşdan sonrakı depressiya riskinin artması.
Döl üçün: ağır anemiyada vaxtından əvvəl doğuş və aşağı çəki ilə doğulma riskinin artması, yenidoğulmuşda dəmir ehtiyatının azlığı və erkən yaşda anemiyanın inkişafı.
Vaxtında müalicə bu risklərin əksəriyyətini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
Müalicə
Müalicə anemiyanın səbəbindən, ağırlığından və hamiləlik müddətindən asılıdır və ginekoloq, lazım olduqda hematoloq tərəfindən təyin edilir.
- Dəmir preparatları daxilə qəbul – dəmirdefisitli anemiyada əsas müalicə. Preparatı və qəbul qaydasını həkim seçir; mədə-bağırsaq yan təsirləri (ürəkbulanma, qəbizlik) olduqda preparatın formasını və ya qəbul rejimini dəyişmək mümkündür. Dəmiri çay, qəhvə, süd məhsulları və kalsium preparatları ilə eyni vaxtda qəbul etmək sorulmanı azaldır.
- Venadaxili dəmir preparatları – ağır anemiyada, tabletlərə dözümsüzlükdə, onların effekti olmadıqda və doğuşa az vaxt qaldıqda sürətli bərpa lazım olduqda; adətən ikinci trimestrdən etibarən, tibbi nəzarət altında istifadə edilir.
- Fol turşusu və B12 vitamini – çatışmazlıq təsdiqləndikdə; B12 sorulması pozulubsa, B12 vitamini inyeksiyaları təyin edilə bilər.
- Qan köçürülməsi – yalnız çox ağır anemiya və ya qanaxma zamanı, ciddi göstərişlərlə.
- Talassemiya daşıyıcılığında dəmir yalnız eyni zamanda dəmir çatışmazlığı təsdiqləndikdə təyin edilir; fol turşusu qəbulu və hematoloq nəzarəti tövsiyə olunur.
- Əsas səbəbin aradan qaldırılması – qanaxma mənbəyinin, infeksiyanın, mədə-bağırsaq xəstəliklərinin müalicəsi.
Qidalanma müalicəni tamamlayır: mal və quzu əti, qaraciyər (həkimlə razılaşdırılmış miqdarda), balıq, quş əti, yumurta, paxlalılar, yaşıl tərəvəzlər, C vitamini ilə zəngin meyvə və tərəvəzlər. Lakin yaranmış anemiyanı yalnız qida ilə aradan qaldırmaq adətən mümkün olmur.
Müalicənin effekti bir neçə həftədən sonra analizlə yoxlanılır; ehtiyatların bərpası üçün müalicə hemoqlobin normallaşdıqdan sonra da bir müddət davam etdirilir. Dəmir preparatlarını, vitaminləri özbaşına qəbul etmək və ya həkimlə razılaşdırmadan dayandırmaq olmaz.
Profilaktika
- hamiləliyi planlaşdırarkən qan analizi, anemiyanın aşkarlanması və müalicəsi;
- bol aybaşıların səbəbinin hamiləlikdən əvvəl müalicəsi;
- ət, balıq, quş əti, paxlalılar, yaşıl tərəvəzlərlə zəngin müxtəlif qidalanma;
- C vitamini ilə zəngin qidalar – dəmirin sorulmasını yaxşılaşdırır;
- yemək zamanı və yeməkdən dərhal sonra çay və qəhvənin məhdudlaşdırılması;
- həkim tövsiyəsi ilə hamiləlikdə profilaktik dəmir və fol turşusu qəbulu;
- hamiləliklər arasında kifayət qədər fasilə;
- talassemiya daşıyıcılığının nikahdan və ya hamiləlikdən əvvəl müayinəsi.
Yadda saxla!
Hamiləlikdə yorğunluğu «normal hal» kimi qəbul etməyin – sadə qan analizi anemiyanı aşkar etməyə imkan verir.
- Anemiyanın səbəbi mütləq dəqiqləşdirilməlidir – hər anemiya dəmir çatışmazlığı deyil.
- Dəmir preparatlarını özbaşına, xüsusən talassemiya daşıyıcısısınızsa, qəbul etməyin.
- Güclü başgicəllənmə, huşun itməsi, ürək döyüntüsü və nəfəs darlığı olarsa, həkimə təcili müraciət edin.
- Doğuşdan sonra da analizi yoxlatdırın – qan itkisi anemiyanı ağırlaşdıra bilər.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Həkim tərəfindən təyin edilmiş dəmir preparatları hamiləlikdə təhlükəsizdir və dölün normal inkişafı üçün vacibdir. Əsas yan təsirlər ürəkbulanma, qəbizlik və nəcisin qaralmasıdır.
Bitki mənşəli qidalarda dəmir az və pis sorulan formadadır. Müxtəlif qidalanma vacibdir, lakin yaranmış anemiyanı yalnız qida ilə aradan qaldırmaq çətindir – adətən dəmir preparatları lazımdır.
Daşıyıcılıq özlüyündə yüngül anemiya verə bilər və adətən təhlükəli deyil. Lakin həyat yoldaşı da daşıyıcıdırsa, uşaqda ağır talassemiya riski var. Bu halda genetik konsultasiya və prenatal diaqnostika tövsiyə olunur.
Tabletlərə dözümsüzlükdə, onların effekti olmadıqda, ağır anemiyada və ya doğuşa az vaxt qaldıqda həkim venadaxili dəmir təyin edə bilər. Bu, stasionar və ya gündüz stasionarı şəraitində aparılır.
Dəmir preparatları qəbul edərkən nəcisin tünd və ya qara rəngə boyanması gözlənilən və zərərsiz haldır. Lakin nəcis qara, maye və yapışqan olarsa, zəiflik və başgicəllənmə ilə müşayiət olunarsa, bu, qanaxma əlaməti ola bilər və təcili həkimə müraciət etmək lazımdır.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
